୧. ପରିଚୟ

ବୋଡୋ ହୋମଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଜାତିଗତ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଆନ୍ଦୋଳନ। ଏହା ଆସାମର ବୋଡୋ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ବୋଡୋମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଐତିହାସିକ ପରିଚୟ ରହିଛି। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଥିଲା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ, ଜମି ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ସ୍ୱୀକୃତି, ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା।

ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ବିଭିନ୍ନ ସଂଗଠନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଧାରା ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ। କେତେକ ସଂଗଠନ ଭାରତୀୟ ସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପୃଥକ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରିଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଧିକ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଦାବି କରିଥିଲେ। କେତେକ ସଂଗଠନ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଘର୍ଷର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି ଏକ ପୃଥକ ସାର୍ବଭୌମ ଭୂଖଣ୍ଡର ଦାବି ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା, ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାବାଦୀ ଦାବି ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି।

ଭାରତୀୟ ସଂଘବାଦ କିପରି ଜାତିଗତ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ସମାହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

୨. ବୋଡୋ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପରିଚୟ

ବୋଡୋମାନେ ଆସାମର ପ୍ରମୁଖ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଏବଂ ସେମାନେ ବ୍ୟାପକ ବୋଡୋ-କଛାରୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ। ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ବୋଡୋ ବା ବୋରୋ ଭାଷା, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଐତିହାସିକ ପରିଚୟ ରହିଛି। ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଉପତ୍ୟକା ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ବୋଡୋ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି।

ବୋଡୋ ଜନସଂଖ୍ୟା ମୁଖ୍ୟତଃ ଆସାମର ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଦେଶର ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ଥିଲା।

୨୦୦୩ ମସିହାରେ ବୋଡୋ ଭାଷାକୁ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଅଷ୍ଟମ ଅନୁସୂଚୀରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ବୋଡୋ ଭାଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା। Press Information Bureau+1

୩. ଆନ୍ଦୋଳନର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ କାରଣ

ବୋଡୋ ହୋମଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ବିକାଶ ପଛରେ ଐତିହାସିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ରାଜନୈତିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କାରଣଗୁଡ଼ିକର ମିଳିତ ପ୍ରଭାବ ରହିଥିଲା।

A. ଜାତିଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ସୁରକ୍ଷା

ବୋଡୋ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମୂହିକ ପରିଚୟର ସୁରକ୍ଷା ଚାହୁଁଥିଲେ। ଆସାମର ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବେଶରେ ସେମାନଙ୍କର ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଅବହେଳିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

B. ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ

ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ଓ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବୋଡୋ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ନଥିବା ସମ୍ପର୍କରେ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ଅଧିକ ରାଜନୈତିକ ଭାଗୀଦାରି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣରେ ନିଜସ୍ୱ ଭୂମିକା ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଦାବି ହୋଇଥିଲା।

C. ଜମି ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ଅଧିକାର

ଜମିରୁ ବେଦଖଲ, ପାରମ୍ପରିକ ଜମି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଚାପ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତାଧାରା ପୃଥକ ଭୂଖଣ୍ଡର ଦାବିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲା। ଅନେକ ବୋଡୋ ସଂଗଠନଙ୍କ ପାଇଁ ଜମିର ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପରିଚୟ ଓ ଜୀବିକାର ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

D. ଆର୍ଥିକ ଅନୁନ୍ନତି

ବୋଡୋ-ଅଧ୍ୟୁଷିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାସ୍ତାଘାଟ, ନିଯୁକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଓ ସାଧାରଣ ସୁବିଧାର ଅଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୋଷ ରହିଥିଲା। ଆନ୍ଦୋଳନର ସମର୍ଥକମାନେ ମତ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ବିକାଶ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇପାରିବ।

E. ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା

ବୋଡୋ ନେତାମାନଙ୍କ ମତରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଡୋ-ଅଧ୍ୟୁଷିତ ଅଞ୍ଚଳର ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଭାବରେ ପୂରଣ କରିପାରୁନଥିଲା। ତେଣୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ, ଶିକ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ଅଧିକ ଅଧିକାର ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା।

୪. ବୋଡୋ ହୋମଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ବିକାଶ

ବୋଡୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ଛାତ୍ର ସଂଗଠନ, ରାଜନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ, ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥା ଓ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗଠନମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ରହିଥିଲା।

A. ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଓ ସଂଗଠିତ ଆନ୍ଦୋଳନର ଉଦୟ

ବୋଡୋ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାରର ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ ଦାବି ଅନେକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଶିକ୍ଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଭାଷା, ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

୧୯୭୯ ମସିହାରେ ଅଲ୍ ବୋଡୋ ଷ୍ଟୁଡେଣ୍ଟସ୍ ୟୁନିଅନ୍ (ABSU) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସଂଗଠନ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା। ଛାତ୍ର ଓ ବୋଡୋ ସମାଜର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବର୍ଗଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଦାବିରେ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ଏହା ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା।

B. ୧୯୮୭ ମସିହାର ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ

ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୮୭ରେ ଉପେନ୍ଦ୍ରନାଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ABSU ପୃଥକ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଦାବିରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ଆସାମକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାର ଦାବି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପ୍ରତିବାଦ, ଧର୍ମଘଟ, ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସାମିଲ ଥିଲା। ବୋଡୋ ପରିଚୟ, ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଏହା ଆସାମ ତଥା ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା।

ତେବେ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ହିଂସା ଓ ଗୁରୁତର ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ସଂଘର୍ଷର ପ୍ରଭାବ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥିଲା। UCDP – Uppsala Conflict Data Program+1

C. ୧୯୯୩ ମସିହାର ବୋଡୋ ଚୁକ୍ତି

୨୦ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୯୩ ରେ ଆସାମ ସରକାର ଓ ବୋଡୋ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ABSU ଓ ବୋଡୋ ପିପୁଲ୍ସ ଆକ୍ସନ୍ କମିଟି (BPAC) ର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ସାମିଲ ଥିଲେ।

ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବୋଡୋ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ବୋଡୋ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ (Bodo Autonomous Council—BAC) ଗଠନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଏହି ଚୁକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପରିଷଦର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାକୁ ନେଇ ବିବାଦ, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର ନହେବା ଓ ଆର୍ଥିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥିଲା। ପରିଷଦ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥା ଭାବେ ବିକଶିତ ହୋଇପାରିନଥିଲା ଏବଂ ଅସନ୍ତୋଷ ଜାରି ରହିଥିଲା।

୧୯୯୩ ଚୁକ୍ତିର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନୂତନ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦାବିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା। Peace Accords Matrix+2

D. ୨୦୦୩ ମସିହାର ବୋଡୋ ଚୁକ୍ତି ଓ BTC ଗଠନ

୧୦ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୦୩ ରେ ଭାରତ ସରକାର, ଆସାମ ସରକାର ଓ ବୋଡୋ ଲିବରେସନ୍ ଟାଇଗର୍ସ (BLT) ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ମାରକପତ୍ର ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା।

ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ (Bodoland Territorial Council—BTC) ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା।

BTC ଆସାମ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଓ ସ୍ୱଶାସିତ ସଂସ୍ଥା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଚୁକ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ବୋଡୋ ପରିଚୟର ସୁରକ୍ଷା, ଆର୍ଥିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ବିକାଶ, ଜମି ସମ୍ପର୍କିତ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ।

ଏହି ଚୁକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

• ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ ଗଠନ।
• ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକରେ ବିଧାନ, କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ, ଆର୍ଥିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର।
• ପରିଷଦର ୪୬ଟି ଆସନ ମଧ୍ୟରୁ ୩୦ଟି ଆସନ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ।
• ବୋଡୋ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
• BLT ର ପୂର୍ବତନ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ପୁନର୍ବାସ।
• ଅଞ୍ଚଳର ବିକାଶ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ।

୨୦୦୩ ମସିହାରେ ବୋଡୋ ଭାଷାକୁ ସମ୍ବିଧାନର ଅଷ୍ଟମ ଅନୁସୂଚୀରେ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା। ମେ ୨୦୦୫ରେ ପରିଷଦର ପ୍ରଥମ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବା ପରେ BTC କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। PA-X+2

E. ୨୦୨୦ ମସିହାର ବୋଡୋ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି

୨୭ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୦ ରେ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ଭାରତ ସରକାର, ଆସାମ ସରକାର, ABSU, ୟୁନାଇଟେଡ୍ ବୋଡୋ ପିପୁଲ୍ସ ଅର୍ଗାନାଇଜେସନ୍ (UBPO) ଏବଂ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ ଅଫ୍ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ (NDFB) ର ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ।

ଏହି ଚୁକ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଆସାମର ଭୌଗୋଳିକ ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ବଜାୟ ରଖି ବୋଡୋ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ଓ ବିକାଶମୂଳକ ଦାବିଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ କରିବା।

ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

1. BTC ର କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ଓ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀରେ ସୁଧାର ଆଣିବା।

2. BTC ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ବୋଡୋମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବା।

3. ବୋଡୋ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଜାତିଗତ ପରିଚୟର ସୁରକ୍ଷା କରିବା।

4. ଆଦିବାସୀ ଜମି ଅଧିକାର ପାଇଁ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା।

5. ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା।

6. ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିବା NDFB ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ପୁନର୍ବାସ କରିବା।

7. ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ବୋଡୋମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଡୋ-କଛାରୀ କଲ୍ୟାଣ ପରିଷଦ ଗଠନ କରିବା।

8. ୧,୫୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିକାଶ ପ୍ୟାକେଜ୍ ପ୍ରଦାନ କରିବା। ଏଥିରେ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଆସାମ ସରକାରଙ୍କ ଅବଦାନ ସମାନ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା।

ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଏରିଆ ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟସ୍ (BTAD) ର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ରିଜିଅନ୍ (BTR) କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ ଭାବେ BTC କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିଥିଲା।

ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୨୩ରେ ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲା ଯେ ୧,୬୧୫ ଜଣ କ୍ୟାଡର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଗୋଳାବାରୁଦ ସହିତ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ବୋଡୋ-କଛାରୀ କଲ୍ୟାଣ ପରିଷଦ, ବୋଡୋ ମାଧ୍ୟମ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପାଇଁ ପୃଥକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ଏବଂ ପୃଥକ ୱେଲଫେୟାର ଅଫ୍ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ବିଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା। ଚୁକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ମିଳିତ ନିରୀକ୍ଷଣ କମିଟି ମଧ୍ୟ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। Press Information Bureau+2

୫. ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଧାର: ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଆସାମ, ମେଘାଳୟ, ତ୍ରିପୁରା ଓ ମିଜୋରାମର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି। ଏହା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଜିଲ୍ଲା ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଷଦ ଗଠନ କରାଯାଇପାରେ। ଏହି ପରିଷଦଗୁଡ଼ିକୁ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟରେ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ।

୨୦୦୩ ଚୁକ୍ତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ଆଇନଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍‌କୁ ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା।

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମହତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ଯେ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ନକରି ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନର ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇପାରେ। BTC କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟରେ କ୍ଷମତା ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଆସାମ ଓ ଭାରତର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏବଂ ଆଇନଗତ ଢାଞ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଛି।

ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀର ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ:

• ଆଦିବାସୀ ପରିଚୟ ଓ ସ୍ୱାୟତ୍ତତାର ସୁରକ୍ଷା: ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟରେ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ।
• ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏକତା ଓ ପ୍ରଶାସନ: ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସାମ ରାଜ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ମାଧ୍ୟମରେ।

ଏହିପରି BTC ହେଉଛି ଅସମମିତ ସଂଘବାଦ (Asymmetric Federalism) ର ଏକ ଉଦାହରଣ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। Constitution of India+2

୬. ପ୍ରମୁଖ ସଂଗଠନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା

ସଂଗଠନ	ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଭୂମିକା
ଅଲ୍ ବୋଡୋ ଷ୍ଟୁଡେଣ୍ଟସ୍ ୟୁନିଅନ୍ (ABSU)	ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଜନଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲା; ବିଶେଷତଃ ୧୯୮୭ର ପୃଥକ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଦାବିରେ।
ବୋଡୋ ପିପୁଲ୍ସ ଆକ୍ସନ୍ କମିଟି (BPAC)	ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଓ ୧୯୯୩ ଚୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲା।
ବୋଡୋ ଲିବରେସନ୍ ଟାଇଗର୍ସ (BLT)	ଏକ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗଠନ ଥିଲା, ଯାହା ଆଲୋଚନାରେ ଯୋଗଦେଇ ୨୦୦୩ ଚୁକ୍ତିରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲା।
ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ ଅଫ୍ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ (NDFB)	ଏକ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗଠନ ଥିଲା, ଯାହାର ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ଏହାର ଅନେକ ଗୋଷ୍ଠୀ ୨୦୨୦ ଶାନ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ।
ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ (BTC)	୨୦୦୩ରେ ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥା।

ଏହି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀ ସମାନ ନଥିଲା। କେତେକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଜନସଂଗଠନ ଓ ଆଲୋଚନାର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିଥିବାବେଳେ କେତେକ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗଠନ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହିଂସାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ। UCDP – Uppsala Conflict Data Program+2

୭. ବୋଡୋ ହୋମଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ଗୁରୁତ୍ୱ

A. ଜାତିଗତ ପରିଚୟର ସ୍ୱୀକୃତି

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ବୋଡୋ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଐତିହାସିକ ପରିଚୟକୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା। ବୋଡୋ ଭାଷାକୁ ଅଷ୍ଟମ ଅନୁସୂଚୀରେ ସାମିଲ କରାଯିବା ଏହାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗତ ଉପଲବ୍ଧି ଥିଲା।

B. ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ଶାସନର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ

BTC ଗଠନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତ ସ୍ୱାୟତ୍ତ କ୍ଷମତା ମିଳିଥିଲା। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଓ ବିକାଶରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭାଗୀଦାରି ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

C. ଭାରତୀୟ ସଂଘବାଦରେ ସମାୟୋଜନ

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ଜାତିଗତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ଥିବା ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆକାଂକ୍ଷାର ସମାଧାନର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇପାରନ୍ତି।

D. ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ସଂଘର୍ଷ ସମାଧାନ

୧୯୯୩, ୨୦୦୩ ଓ ୨୦୨୦ର ଚୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ରାଜନୈତିକ ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଧାନ କରିବାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟାସକୁ ଦର୍ଶାଏ। ୨୦୨୦ ଚୁକ୍ତି ଅନେକ ସଶସ୍ତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମିଲ କରିଥିଲା।

E. ଜମି ଓ ବିକାଶ ସମସ୍ୟାର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଜମି ଅଧିକାର, ନିଯୁକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ବିକାଶକୁ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଆଣିଥିଲା।

୮. ଆହ୍ୱାନ ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତା

BTC ଗଠନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ କେତେକ ସମସ୍ୟା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

A. ଚୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା

୧୯୯୩ର ଅଭିଜ୍ଞତା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କେବଳ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଦେଲେ ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅଧିକାର, ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପଦ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହସ୍ତାନ୍ତର ଆବଶ୍ୟକ।

B. ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା

ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଅଞ୍ଚଳ ସାମାଜିକ ଓ ଜାତିଗତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିବିଧ। ଏଠାରେ ବୋଡୋ ଓ ଅଣ-ବୋଡୋ ଉଭୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବସବାସ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ରାଜନୈତିକ, ଭାଷାଗତ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜମି ସମ୍ପର୍କିତ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

C. ଜମି ଅଧିକାର ଓ ସମ୍ପଦ ପରିଚାଳନା

ଜମିରୁ ବେଦଖଲ, ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦରେ ପ୍ରବେଶ ଓ ଜମି ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଦାବି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ୟା ଭାବେ ରହିଛି। ଜମି ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ରଶାସନ ଓ ଆଇନସମ୍ମତ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

D. ବିକାଶ ଓ ନିଯୁକ୍ତି

କେବଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଗତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପରିବହନ, ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଓ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ପ୍ରଶାସନ ଆବଶ୍ୟକ।

E. ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତି

ହିଂସା ଓ ବିସ୍ଥାପନର ଇତିହାସ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆଲୋଚନା, ନ୍ୟାୟ, ପୁନର୍ବାସ ଓ ପାରସ୍ପରିକ ବିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

F. ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ

ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କ୍ଷମତା ସହିତ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ମଧ୍ୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ନିର୍ବାଚନ, ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ମହିଳା ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗଙ୍କ ଭାଗୀଦାରି ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱଶାସନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

୯. ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ

ବୋଡୋ ହୋମଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଭାରତୀୟ ସଂଘବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଜଟିଳ ସମ୍ପର୍କକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଏହାକୁ କେବଳ ଭୂଖଣ୍ଡର ବିଭାଜନ ପାଇଁ ଏକ ଦାବି ଭାବେ ବୁଝିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଏହାର ବିକାଶରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱୀକୃତି, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ, ଜମି ଅଧିକାର, ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଭଳି ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

୧୯୯୩, ୨୦୦୩ ଓ ୨୦୨୦ର ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଚୁକ୍ତି ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ସମାହିତ କରିବାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଦର୍ଶାଏ। ୧୯୯୩ର ଚୁକ୍ତି ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ ଗଠନର ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ୨୦୦୩ର ଚୁକ୍ତି ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ BTC ଗଠନ କରି ସ୍ୱାୟତ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଧାର ଦେଇଥିଲା। ୨୦୨୦ର ଚୁକ୍ତି ପରିଷଦର କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି, ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଓ ଅନେକ ସଶସ୍ତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମିଲ କରିବାର ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା।

ତଥାପି ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କେବଳ ସଂସ୍ଥାଗତ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ସମସ୍ତ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହାର ସଫଳତା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସମ୍ପଦ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ, ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମାନ ବିକାଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଏହିପରି ବୋଡୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏକ ସଂଘୀୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାଭିତ୍ତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା (Negotiated Autonomy) ର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାହରଣ।

୧୦. ଉପସଂହାର

ବୋଡୋ ହୋମଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତର ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୀତି ଓ ସଂଘୀୟ ସମାୟୋଜନ ଇତିହାସର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହା ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ, ଜମିର ସୁରକ୍ଷା, ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ଓ ଅଧିକ ସ୍ୱଶାସନର ଦାବିରୁ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଚୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।

୨୦୨୦ର ବୋଡୋ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ଅବଶିଷ୍ଟ ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସମାଧାନ କରିବାର ଆଉ ଏକ ପ୍ରୟାସ। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତତାର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସଫଳତା ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା, ଚୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା, ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଶାସନ ଓ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିମୂଳକ ବିକାଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଭାରତୀୟ ସଂଘବାଦ ଭାରତୀୟ ସଂଘର ସାମ୍ବିଧାନିକ ଢାଞ୍ଚାକୁ ବଜାୟ ରଖି ବିଭିନ୍ନ ଜାତିଗତ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଂସ୍ଥାଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଛି।