ଉପକ୍ରମ
ଜାତି ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଓ ରାଜନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଜାତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସାମାଜିକ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଭେଦ, ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ବୃତ୍ତି, ସମ୍ବଳର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗତିଶୀଳତା ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧିକାର, ସାମ୍ବିଧାନିକ ସୁରକ୍ଷା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ସଂରକ୍ଷଣ ନୀତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜାତି ଓ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି।
ସମସାମୟିକ ଭାରତରେ ଜାତି କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ, ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟର ଦାବିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ହୋଇଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ, ସହରୀକରଣ, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରାଜନୈତିକ ମେଣ୍ଟ ଜନଜୀବନରେ ଜାତିର ଭୂମିକାକୁ ନୂତନ ରୂପ ଦେଇଛି।
ତେଣୁ ଜାତି ରାଜନୀତିର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ—ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଅସମାନତାର ଅବ୍ୟାହତତା ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣ।
1. ଜାତି ରାଜନୀତିର ଅର୍ଥ
ଜାତି ରାଜନୀତି କହିଲେ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ, ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ସାମୂହିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ସଂଗଠନର ବ୍ୟବହାରକୁ ବୁଝାଏ। ଏଥିରେ ଜାତିଗତ ସଂଗଠନ, ରାଜନୈତିକ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ, ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ, ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରଚାର, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ଦାବି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଜାତି ରାଜନୀତିର ପ୍ରମୁଖ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତି: ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ, ଭୋଟର ସଂଗଠନ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
- ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ: ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବିଧାନସଭା, ସଂସଦ, ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦାବି କରନ୍ତି।
- ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ: ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସମାନତା, ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସମ୍ବଳରେ ଅଂଶୀଦାରିତା ପାଇଁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଜନୀତିର ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତି।
- ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ: ସଂରକ୍ଷଣ, ଶିକ୍ଷା, ନିଯୁକ୍ତି, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଓ ସାମାଜିକ ବିକାଶ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାକୁ ଜାତିଗତ ଦାବି ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
- ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ: ଜାତି ସାମୂହିକ ପରିଚୟ, ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗତ ନେତୃତ୍ୱର ଆଧାର ହୋଇପାରେ।
ତଥାପି ରାଜନୈତିକ ଆଚରଣକୁ କେବଳ ଜାତି ଆଧାରରେ ବୁଝିହେବ ନାହିଁ। ଶ୍ରେଣୀ, ଧର୍ମ, ଅଞ୍ଚଳ, ଭାଷା, ଲିଙ୍ଗ, ନେତୃତ୍ୱ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ନୀତି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
2. ଭାରତରେ ଜାତି ରାଜନୀତିର ଐତିହାସିକ ବିକାଶ
କ. ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗ
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ପ୍ରଶାସନିକ ବର୍ଗୀକରଣ, ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ପ୍ରଶ୍ନ ଯୋଗୁଁ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ଔପନିବେଶିକ ଜନଗଣନା, ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା ଜାତିଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ରୂପ ଦେବାରେ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା।
ଜ୍ୟୋତିରାଓ ଫୁଲେ, ଡକ୍ଟର ବି. ଆର୍. ଆମ୍ବେଦକର, ପେରିୟାର ଇ. ଭି. ରାମସାମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ସମାନ ଅଧିକାର ଦାବି କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଜାତିବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତାର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।
ଖ. ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଯୁଗ
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଆଇନ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲା ଏବଂ ଜାତି ଆଧାରିତ ଭେଦଭାବକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଥିଲା। ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି (SC), ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି (ST) ଏବଂ ସାମାଜିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକରେ କଂଗ୍ରେସ ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଓ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସାମିଲ କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ତଥାପି ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜମି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ରଖୁଥିବା ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଅବ୍ୟାହତ ରହିଥିଲା।
ଗ. ପଛୁଆ ଜାତିର ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ
1960 ଓ 1970 ଦଶକରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ପଛୁଆ ବର୍ଗମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ, କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ପ୍ରଭାବକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ।
1990 ମସିହାରେ ମଣ୍ଡଳ କମିଶନଙ୍କ ସୁପାରିଶ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ ଥିଲା। ଏହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଛୁଆ ବର୍ଗ (OBC) ମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନକୁ ଗତି ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ, ସାମାଜିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ରାଜନୈତିକ ସମାନତାକୁ ଜାତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଆଣିଥିଲା।
ଘ. ଦଳିତ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତାର ବିକାଶ
ଦଳିତ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନର ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଘଟିଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ସଂଗଠିତ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।
1984 ମସିହାରେ ବହୁଜନ ସମାଜ ପାର୍ଟି (BSP) ଗଠନ ଦଳିତ ପରିଚୟକୁ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଓ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଆଧାରରେ ପରିଣତ କରିବାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଥିଲା। ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ବିଚାରଧାରା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦଳିତ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମ୍ମାନ, ସମାନତା, ଅଧିକାର ଓ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବର ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ଦାବିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲା।
3. ସମସାମୟିକ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ପରିବର୍ତ୍ତନ
କ. ପାରମ୍ପରିକ ସାମାଜିକ ପଦାନୁକ୍ରମରୁ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ
ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ଜାତି ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସମସାମୟିକ ରାଜନୀତିରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂଗଠନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଛି।
ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ, ଶିକ୍ଷା, ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସମ୍ବଳରେ ଅଂଶୀଦାରିତା ପାଇଁ ସଂଗଠିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଜାତି ସାମାଜିକ ଅସମାନତାର ପ୍ରତୀକ ହେବା ସହିତ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ଆଧାର ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।
ଖ. OBC ରାଜନୀତିର ବିସ୍ତାର
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଛୁଆ ବର୍ଗର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ସାମାଜିକ ଗଠନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ ସଂଗଠନ ଆଧାରରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି।
ଯାଦବ, କୁର୍ମୀ, କୋଇରୀ, ଜାଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଛୁଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ନେତା ଓ ସଂଗଠନ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛନ୍ତି। ତେବେ ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ନୁହେଁ।
OBC ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ରହିଛି। ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାତି ଏବଂ କମ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇଥିବା ଛୋଟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସୁବିଧା ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାବି ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
ଗ. ଦଳିତ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତାର ବିସ୍ତାର
ଦଳିତ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ କେବଳ ନିର୍ବାଚନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏଥିରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା, ଜାତିଗତ ହିଂସା, ଭେଦଭାବ, ସାମାଜିକ ବହିଷ୍କାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଓ ନିଯୁକ୍ତିରେ ଅସମାନତା ବିରୋଧରେ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଦଳିତ ଆନ୍ଦୋଳନ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର, ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସାମାଜିକ ସମାନତା ଏବଂ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ବିଚାରଧାରା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି। ତଥାପି ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଏକ ସମାନ ରାଜନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ। ଉପଜାତି, ଶ୍ରେଣୀ, ଅଞ୍ଚଳ, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି।
ଘ. ପରିବର୍ତ୍ତିତ ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ
ସମସାମୟିକ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ନମନୀୟ ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟର ଗଠନ।
ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାତି ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଏକତ୍ର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ମେଣ୍ଟରେ ସାଧାରଣ ବର୍ଗ, OBC, ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି, ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସାମିଲ ହୋଇପାରନ୍ତି।
1990 ଦଶକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାରତୀୟ ଦଳୀୟ ରାଜନୀତି ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅଧ୍ୟୟନରେ କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଜାତି ବର୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାତି ବା ଜାତି-ବିଶେଷ ଆଧାରିତ ମେଣ୍ଟ ଗଠନର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦେଖାଯାଇଛି। କେତେକ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ଏହି ଯୁକ୍ତି ଆଧାରରେ ସଂଗଠିତ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ସରକାରୀ ଯୋଜନା ଓ ସୁବିଧାର ଲାଭ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଛି। OUP Academic+1
ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ମେଣ୍ଟ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ସମାନ ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।
ଙ. ଜାତି ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ରାଜନୀତି
ସଂରକ୍ଷଣ ସମସାମୟିକ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ। ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଐତିହାସିକ ବଞ୍ଚନା, ଶିକ୍ଷାଗତ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ପଛୁଆପଣ, ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଏବଂ ଜୀବିକା ସମ୍ପର୍କିତ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପରିସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ସଂରକ୍ଷଣ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି।
ଜାଟ ଏବଂ ପାଟିଦାର/ପଟେଲ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସଂରକ୍ଷଣ ଦାବି ସମସାମୟିକ ଜାତି ରାଜନୀତିର ଜଟିଳତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି ରଖୁଥିବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇ ସଂରକ୍ଷଣ ଶ୍ରେଣୀରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ଦାବି କରିପାରନ୍ତି। Taylor & Francis Online
ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ସାମାଜିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ପଛୁଆପଣର ମାନଦଣ୍ଡ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସଂରକ୍ଷଣ ସୁବିଧାର ବଣ୍ଟନ ଏବଂ ଜାତି ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତିର ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଚ. ଜାତି ଜନଗଣନା ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ
ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ନୀତି ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ତଥ୍ୟର ଉପଲବ୍ଧତା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଛି।
30 ଏପ୍ରିଲ 2025 ରେ ଭାରତ ସରକାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ଆଗାମୀ ଜାତୀୟ ଜନଗଣନାରେ ଜାତି ଗଣନାକୁ ସାମିଲ କରାଯିବ। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଅସମାନତାର ମାପ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ବଣ୍ଟନ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଏବଂ ସକାରାତ୍ମକ ପଦକ୍ଷେପର ଭବିଷ୍ୟତ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାକୁ ପୁନର୍ବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି। Press Information Bureau+1
ଜାତି ଜନଗଣନା ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଇପାରେ। ତଥାପି ଏହାର ପଦ୍ଧତି, ବର୍ଗୀକରଣ, ଗୋପନୀୟତା ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଅନୁପାତ ସହିତ ରାଜନୈତିକ ବା ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ସମ୍ପର୍କ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି।
ଛ. ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୀତିରେ ଜାତିର ଭୂମିକା
ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ରାଜନୀତିରେ ଜାତିର ପ୍ରଭାବ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।
- ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ଓ ବିହାର: OBC ଓ ଦଳିତ ସଂଗଠନ, ଉପଜାତିଭିତ୍ତିକ ମେଣ୍ଟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟର ରାଜନୀତି ଦଳୀୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।
- ମହାରାଷ୍ଟ୍ର: ମରାଠା ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ କୃଷି ସ୍ୱାର୍ଥ, ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
- କର୍ଣ୍ଣାଟକ: ଲିଙ୍ଗାୟତ, ଭୋକ୍କାଲିଗା, ପଛୁଆ ବର୍ଗ ଓ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ରାଜନୈତିକ ମେଣ୍ଟ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ନୀତି ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କିତ ବିତର୍କରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି।
- ହରିୟାଣା ଓ ପଶ୍ଚିମ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ: ଜାଟ ସଂଗଠନ କୃଷି ରାଜନୀତି, ସାମୁଦାୟିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଦାବିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।
- ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଓ ତେଲେଙ୍ଗାନା: ରେଡ୍ଡୀ, କମ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ନେଟୱର୍କ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଭୂମିକା ନେଇଛନ୍ତି।
ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଜାତି ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ କିମ୍ବା ସେହି ଜାତିର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଏକାଧାରରେ ଗୋଟିଏ ଦଳକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି। ନିର୍ବାଚନ, ନେତୃତ୍ୱ, ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ଦଳୀୟ ରଣନୀତି ଅନୁସାରେ ଜାତିଗତ ମେଣ୍ଟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। Taylor & Francis Online+2
4. ଜାତି ରାଜନୀତିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ପ୍ରମୁଖ କାରକ
- ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧିକାର: ସମାନ ଭୋଟ ଅଧିକାର ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଜନୀତିରେ ଭାଗ ନେବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି।
- ସାମ୍ବିଧାନିକ ସୁରକ୍ଷା: ମୌଳିକ ଅଧିକାର, ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାମୂଳକ ଆଇନ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଭେଦଭାବକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି।
- ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର: ଶିକ୍ଷା ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସମାନତାର ଦାବିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଛି।
- ସହରୀକରଣ: ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଓ ସହରୀ ନିଯୁକ୍ତି ପାରମ୍ପରିକ ଜାତିଗତ ସମ୍ପର୍କକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ତଥାପି ସହରରେ ମଧ୍ୟ ଜାତିଗତ ନେଟୱର୍କ ଓ ଭେଦଭାବ ରହିପାରେ।
- ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ବୃତ୍ତିର ବିବିଧତା ଓ ନୂତନ ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗ ପାରମ୍ପରିକ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।
- ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନ: ଦଳିତ, OBC ଓ ଜାତିବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ଓ ସାମୂହିକ ସଂଗଠନକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି।
- ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳର ଉଦୟ: ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଅଧିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦାବି କରିବାର ମଞ୍ଚ ଯୋଗାଇଛି।
- ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଡିଜିଟାଲ ଯୋଗାଯୋଗ: ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ରାଜନୈତିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗତ ସଂଗଠନ ଓ ଜନମତ ସୃଷ୍ଟିର ନୂତନ ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି।
- ମେଣ୍ଟ ରାଜନୀତି: ବ୍ୟାପକ ନିର୍ବାଚନୀ ସମର୍ଥନ ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀ ସହିତ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରୁଛନ୍ତି।
- ସଂରକ୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କିତ ବିତର୍କ: ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାମିଲ ହେବା, ଉପବର୍ଗୀକରଣ ଓ ସୁବିଧାର ସମାନ ବଣ୍ଟନ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାବି ଜାତି ରାଜନୀତିକୁ ନୂତନ ରୂପ ଦେଇଛି।
5. ସମସାମୟିକ ଜାତି ରାଜନୀତିର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
କ. ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବର ଅବ୍ୟାହତତା: ସାମ୍ବିଧାନିକ ସମାନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା, ସାମାଜିକ ବହିଷ୍କାର, ଜାତିଗତ ହିଂସା ଓ ଭେଦଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୋଇନାହିଁ।
ଖ. ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ: କେବଳ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନକୁ ଗଭୀର କରିପାରେ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଏକତାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ।
ଗ. ସୁବିଧାର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ: OBC ଓ SC ପରି ବ୍ୟାପକ ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଧିକ ସୁବିଧା ପାଇବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ। ଏହା ଅଧିକ ସମାନ ବଣ୍ଟନର ଦାବି ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଘ. ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ: ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ମାତ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣରେ ପ୍ରକୃତ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିରେ ସୁଧାର ନିଶ୍ଚିତ କରେ ନାହିଁ।
ଙ. ପରିଚୟଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା: ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ କେତେକ ସମୟରେ ନିଯୁକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ପରି ସାଧାରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଧ୍ୟାନ ହଟାଇପାରେ।
ଚ. ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅସମାନତା: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଣୀ, ଲିଙ୍ଗ, ଅଞ୍ଚଳ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି।
ଛ. ସ୍ଥାନୀୟ କ୍ଷମତାର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ: କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀ ଜମି, ସ୍ଥାନୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ରାଜନୈତିକ ନେଟୱର୍କ ଓ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି।
6. ଜାତି ରାଜନୀତି ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା
ଭାରତରେ ଜାତି ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଜଟିଳ ଏବଂ ବହୁମୁଖୀ।
ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷରେ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଜନୀତି ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ ହେବା, ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିବା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦାବି କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି। ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କର ଏକାଧିକାରକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଛି ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟର ଧାରଣାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଛି।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ବାଚନୀ ସ୍ୱାର୍ଥ, ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସମର୍ଥନ ପାଇଁ ଜାତିଗତ ପରିଚୟର ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି। ଏହା ବିଦ୍ୟମାନ ଅସମାନତାକୁ ବଜାୟ ରଖିପାରେ କିମ୍ବା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ନୂତନ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଏହିପରି ଗଣତନ୍ତ୍ର ଜାତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କରିନାହିଁ, ବରଂ ଜାତି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ଜାତି ଏବେ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନା, ସଂଗଠନ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଏକ ବିଷୟ ହୋଇଛି।
7. ସମସାମୟିକ ପ୍ରବୃତ୍ତି: ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟାୟନ
ସମସାମୟିକ ଭାରତରେ ଜାତି ଓ ରାଜନୀତି ସମ୍ପର୍କିତ କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହେଲା:
- ଜାତି ରାଜନୈତିକ ଭାବରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ରାଜ୍ୟ ଓ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ।
- ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସାମିଲ କରି ନମନୀୟ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରୁଛନ୍ତି।
- ଛୋଟ ଓ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବ୍ୟାପକ ସାମାଜିକ ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି।
- ଦଳିତ ଓ OBC ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ସମାନତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
- ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଜାତି ଜନଗଣନା ସାର୍ବଜନୀନ ନୀତିର ପ୍ରମୁଖ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହୋଇଛି।
- କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା, ବିକାଶ, ନେତୃତ୍ୱ, ଧର୍ମ, ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ସହିତ ଅନ୍ତଃକ୍ରିୟା କରୁଛି।
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତି ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ମେଣ୍ଟର ଏକ ଉଦାହରଣ। ଶିକ୍ଷାଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣରେ 2023 ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ସମୟର AHINDA ମେଣ୍ଟ ଏବଂ 2024 ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାତିଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ପ୍ରୟାସ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ଜାତିଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦର୍ଶାଏ, କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ ନିର୍ବାଚନୀ ଧାରାକୁ ନୁହେଁ। Taylor & Francis Online
ଉପସଂହାର
ଭାରତରେ ଜାତି ରାଜନୀତି ପାରମ୍ପରିକ ସାମାଜିକ ପଦାନୁକ୍ରମରୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂଗଠନ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତି କରିଛି। OBC ଓ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଦଳର ଉଦୟ, ପରିବର୍ତ୍ତିତ ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କିତ ବିତର୍କ ଜାତି ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ନୂତନ ରୂପ ଦେଇଛି।
ତଥାପି ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ, ସମ୍ବଳରେ ଅସମାନ ପ୍ରବେଶ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବହିଷ୍କାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଭାବରେ ରହିଛି। ତେଣୁ ସମସାମୟିକ ଜାତି ରାଜନୀତି ଅବ୍ୟାହତତା ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉଭୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଜାତି ରାଜନୈତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ରାଜନୈତିକ ଅର୍ଥ, ମେଣ୍ଟ ଓ ସଂଗଠନର ସ୍ୱରୂପ ନିରନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି।
ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନ ହେଉଛି ଜାତିଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନକୁ ଅଧିକ ଗଭୀର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପ୍ରକୃତ ସମାନତା, ସାମାଜିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସମାବେଶୀ ବିକାଶ ଏବଂ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନ୍ୟାୟର ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଣତ କରିବା।