୧. ପରିଚୟ

ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଜାତିଗତ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ଉପ-ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଆନ୍ଦୋଳନ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦାର୍ଜିଲିଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଗୋର୍ଖା ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ଅଂଶ ଭାରତୀୟ ସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ପାଇଁ ଦାବି କରିଥିଲେ।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୂଳରେ ରହିଥିଲା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ, ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା, ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ଏବଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରତି ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଅବହେଳା ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗ। ଆନ୍ଦୋଳନର ସମର୍ଥକମାନଙ୍କ ମତରେ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ହେଲେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶାସନ ଓ ବିକାଶ ସମ୍ପର୍କିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଅଧିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇପାରିବେ।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ, ଆଲୋଚନା, ପ୍ରତିବାଦ ଓ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥା ଗଠନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରିଛି। ୧୯୮୮ରେ ଦାର୍ଜିଲିଂ ଗୋର୍ଖା ହିଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ (DGHC) ଏବଂ ୨୦୧୧ରେ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ (GTA) ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଞ୍ଚଳିକ ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାହିତ କରିବାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ ଥିଲା।

ଭାରତୀୟ ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାୟତ୍ତତାର ଦାବିକୁ କିପରି ସମାହିତ କରାଯାଏ, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାହରଣ।

୨. ଭୌଗୋଳିକ ଓ ସାମାଜିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ହେଉଛି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଏକ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ନାମ। ଏହି ଦାବି ମୁଖ୍ୟତଃ ଦାର୍ଜିଲିଂର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଏଥିରେ ଦାର୍ଜିଲିଂ, କାଲିମ୍ପୋଙ୍ଗ ଓ କର୍ସିୟାଙ୍ଗ ଉପଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। କେତେକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଏହା ସହିତ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ତରାଇ ଓ ଡୁଆର୍ସ ଅଞ୍ଚଳର କିଛି ଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିବିଧ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଗତ ଓ ଜାତିଗତ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଥିବା ଗୋର୍ଖା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସହିତ ଲେପ୍ଚା, ଭୁଟିଆ, ବଙ୍ଗାଳୀ, ଆଦିବାସୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ଗୋର୍ଖା ଶବ୍ଦଟି ଭାରତୀୟ ନେପାଳୀ ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଥିବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ନେପାଳର ଜାତୀୟତା ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭାରତୀୟ ଗୋର୍ଖାମାନେ ଭାରତର ନାଗରିକ ଏବଂ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଦାବି ମୁଖ୍ୟତଃ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ।

ଦାର୍ଜିଲିଂର ଇତିହାସ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନ, ଚା ବଗିଚା, ଜନସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ପୂର୍ବ ହିମାଳୟରେ ଏହାର ରଣନୈତିକ ଅବସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଐତିହାସିକ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ପରିସ୍ଥିତି ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ଦାବିର ବିକାଶରେ ଭୂମିକା ନେଇଛି।

୩. ଆନ୍ଦୋଳନର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଦାର୍ଜିଲିଂ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପୃଥକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦାବି ୧୯୮୦ ଦଶକର ବ୍ୟାପକ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଉଠିଥିଲା।

A. ପ୍ରଶାସନିକ ପୃଥକୀକରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦାବି

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ପୃଥକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦାବି ଉଠାଇଥିଲେ। ୧୯୦୭ ମସିହାରେ ଦାର୍ଜିଲିଂର ହିଲମେନ୍ସ ଆସୋସିଏସନ୍ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପୃଥକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦାବି କରି ଏକ ସ୍ମାରକପତ୍ର ଦାଖଲ କରିଥିଲା।

ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକକ ଗଠନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦାବି ଓ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକରେ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାମାଜିକ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଶାସନ ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଓ ପୃଥକ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦାବି ଜାରି ରହିଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଏକ ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। Explained News – The Indian Express+1

B. ଗୋର୍ଖା ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲିବରେସନ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟର ଉଦୟ

୧୯୮୦ ଦଶକରେ **ସୁଭାଷ ଘିସିଂ**ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋର୍ଖା ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲିବରେସନ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ (GNLF) ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସଂଗଠନ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା।

GNLF ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଦାବିକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲା। ଏହାର ଯୁକ୍ତି ଥିଲା ଯେ ଦାର୍ଜିଲିଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ଗୋର୍ଖା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପରିଚୟର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଅଧିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଏକ ପୃଥକ ରାଜନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ବ୍ୟାପକ ସମର୍ଥନ ଲାଭ କରିଥିଲା ଏବଂ ୧୯୮୬ରୁ ୧୯୮୮ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଧର୍ମଘଟ, ପ୍ରତିବାଦ ଓ ଗୁରୁତର ସଂଘର୍ଷ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ହିଂସା, ଜୀବନହାନି ଏବଂ ସାଧାରଣ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଗୋର୍ଖା ପରିଚୟ, ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତାର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଓ ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲା। India+2

୪. ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟାୟ

A. ୧୯୮୬–୧୯୮୮ର ଆନ୍ଦୋଳନ

GNLF ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଆନ୍ଦୋଳନ ୧୯୮୬ରୁ ୧୯୮୮ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଦାବି ଥିଲା ଦାର୍ଜିଲିଂର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରୁ ପୃଥକ କରି ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିବା।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଧର୍ମଘଟ, ପ୍ରଦର୍ଶନ ଓ ହିଂସାତ୍ମକ ସଂଘର୍ଷ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଶିକ୍ଷା, ପର୍ଯ୍ୟଟନ, ଚା ଉତ୍ପାଦନ, ପରିବହନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

ଏହି ସଂଘର୍ଷ ଅଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। ଏହି ସମୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକାଂକ୍ଷାର ତୀବ୍ରତା ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସଂଘର୍ଷ ମାଧ୍ୟମରେ ରାଜନୈତିକ ଦାବିର ସମାଧାନ କରିବାର ସମସ୍ୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା।

B. ୧୯୮୮ର ଦାର୍ଜିଲିଂ ଚୁକ୍ତି ଓ DGHC ଗଠନ

ଭାରତ ସରକାର, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାର ଓ GNLF ନେତୃତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ପରେ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୮୮ରେ ଏକ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା।

ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ GNLF ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ତତ୍କାଳୀନ ଦାବି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଦାର୍ଜିଲିଂ ଗୋର୍ଖା ହିଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ (DGHC) ନାମକ ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦାର୍ଜିଲିଂ ଗୋର୍ଖା ହିଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ ଆଇନ, ୧୯୮୮ ଅନୁଯାୟୀ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା।

DGHC ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ, ଶିକ୍ଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା। ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାର୍ଜିଲିଂ, କାଲିମ୍ପୋଙ୍ଗ ଓ କର୍ସିୟାଙ୍ଗର ତିନୋଟି ପାହାଡ଼ିଆ ଉପଖଣ୍ଡ ସହିତ ଶିଲିଗୁଡ଼ି ଉପଖଣ୍ଡର ୧୩ଟି ମୌଜା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା।

ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ନକରି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱଶାସନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଏହି ପରିଷଦର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ତଥାପି ଏହାର କ୍ଷମତାର ପରିସର, ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଓ ଚୁକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ନେଇ ଅସନ୍ତୋଷ ଜାରି ରହିଥିଲା। India+1

C. ଆନ୍ଦୋଳନର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ଓ GJM ଗଠନ

୨୦୦୭ ମସିହାରେ ବିମଳ ଗୁରୁଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୋର୍ଖା ଜନମୁକ୍ତି ମୋର୍ଚ୍ଚା (GJM) ଉଦୟ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ପୃଥକ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ଦାବିକୁ ପୁନର୍ବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା।

GJM ର ଯୁକ୍ତି ଥିଲା ଯେ DGHC ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ଏହା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦାବି କରିବା ସହିତ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଥିଲା।

ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଜନସଭା, ଧର୍ମଘଟ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଭାରତରେ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା, ବିଶେଷତଃ ତେଲେଙ୍ଗାନାକୁ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ଗଠନ କରିବାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଦାବିକୁ ପୁନର୍ବାର ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାରେ ଆଣିଥିଲା।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ ଗଠନ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଦାବି ଶେଷ ହୋଇନଥିଲା। Wiley Online Library+2

D. ୨୦୧୧ର ଚୁକ୍ତି ଓ GTA ଗଠନ

୧୮ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୧ ରେ ଭାରତ ସରକାର, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାର ଓ GJM ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତ୍ରିପାକ୍ଷିକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ମାରକପତ୍ର ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା।

ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦାର୍ଜିଲିଂର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଓ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ (GTA) ନାମକ ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା ଗଠନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା।

ଏହି ଚୁକ୍ତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶେଷତା ଥିଲା ଯେ GJM ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଦାବିକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନଥିଲା। ଏହା ରାଜ୍ୟ ଦାବି ଜାରି ରଖିବା ସହିତ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଭାଗ ନେବାକୁ ସମ୍ମତ ହୋଇଥିଲା।

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ବିଧାନସଭା ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ ଆଇନ, ୨୦୧୧ ପାରିତ କରିଥିଲା। ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ସମ୍ମତି ଲାଭ କରି ୧୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୨ରେ କୋଲକାତା ଗେଜେଟ୍‌ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୨ରେ GTA କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା।

GTA କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଶାସନିକ, କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଓ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା:

• ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା।
• ଶିକ୍ଷା ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୁବିଧାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା।
• ଅଞ୍ଚଳର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଭାଷାଗତ ପରିଚୟର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ।
• ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା।
• ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା।

ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା ଭାବେ GTA, DGHC ର ସ୍ଥାନ ନେଇଥିଲା। PA-X+2

E. ୨୦୧୭ର ଆନ୍ଦୋଳନ

୨୦୧୭ ମସିହାରେ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ପୁନର୍ବାର ଏକ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରତିବାଦର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷା ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କିତ ଘୋଷଣାକୁ ନେଇ ତତ୍କାଳୀନ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଦାର୍ଜିଲିଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଏକ ଅଂଶ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ଆଶଙ୍କା ଥିଲା ଯେ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

ଏହି ପ୍ରତିବାଦ ଶୀଘ୍ର ପୃଥକ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ଦାବି ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଧର୍ମଘଟ, ପ୍ରଦର୍ଶନ, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଉପରେ କଟକଣା ଓ ଗୁରୁତର ସଂଘର୍ଷ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ସାଧାରଣ ଜୀବନ, ଶିକ୍ଷା, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା।

୨୦୧୭ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ GTA ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ରାଜନୈତିକ ଦାବିର ସମାଧାନ କରିପାରିନଥିଲା। ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକାଂକ୍ଷାର ସମାଧାନରେ ଭାଷାନୀତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। Cambridge University Press+1

୫. ପ୍ରମୁଖ ସଂଗଠନ ଓ ନେତା

ସଂଗଠନ / ନେତା	ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଭୂମିକା
ହିଲମେନ୍ସ ଆସୋସିଏସନ୍	ଦାର୍ଜିଲିଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପୃଥକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦାବି ଉଠାଇଥିଲା।
ଗୋର୍ଖା ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଲିବରେସନ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ (GNLF)	୧୯୮୦ ଦଶକରେ ସୁଭାଷ ଘିସିଂଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରମୁଖ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲା।
ସୁଭାଷ ଘିସିଂ	୧୯୮୦ ଦଶକର ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ ନେତା ଏବଂ DGHC ଗଠନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ।
ଗୋର୍ଖା ଜନମୁକ୍ତି ମୋର୍ଚ୍ଚା (GJM)	୨୦୦୭ରେ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଥିଲା ଏବଂ ୨୦୧୧ GTA ଚୁକ୍ତିରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲା।
ବିମଳ ଗୁରୁଙ୍ଗ	ପୁନର୍ଜୀବିତ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ GJM ନେତା।
ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ (GTA)	୨୦୧୧ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ଆଇନଗତ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସମୟକ୍ରମେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି। ସ୍ୱାୟତ୍ତତା, ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ଓ ଆଲୋଚନା ସମ୍ପର୍କରେ ସେମାନଙ୍କର ରଣନୀତି ଓ ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସବୁବେଳେ ସମାନ ରହିନାହିଁ।

୬. ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା

ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଦାବି ଭାରତୀୟ ସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ। ତେଣୁ ଏହାର ରାଜନୈତିକ ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ସଂଘବାଦର ବ୍ୟାପକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଢାଞ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି।

A. ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩ ସଂସଦକୁ ନୂତନ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିବା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବା ରାଜ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ର, ସୀମା କିମ୍ବା ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ତେଣୁ ସଂସଦ ଆବଶ୍ୟକ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କଲେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବିଧାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥକ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରାଯାଇପାରିବ।

ପ୍ରସ୍ତାବିତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ରାଜ୍ୟର ବିଧାନମଣ୍ଡଳଠାରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ତାହାର ମତାମତ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନମଣ୍ଡଳର ସମ୍ମତି ସଂସଦ ପାଇଁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନୁହେଁ।

B. ଦାର୍ଜିଲିଂ ଗୋର୍ଖା ହିଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍

ଦାର୍ଜିଲିଂ ଗୋର୍ଖା ହିଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ (DGHC) ୧୯୮୮ର ଦାର୍ଜିଲିଂ ଗୋର୍ଖା ହିଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା।

C. ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍

ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ (GTA) ୨୦୧୧ର ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଏକ ଆଇନଗତ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା; ଏହା ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନର ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ଗଠିତ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କ ଗୃହ ଓ ପାହାଡ଼ିଆ ବ୍ୟାପାର ବିଭାଗ GTA କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଶାସନିକ, କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଓ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ଥିବା ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। GTA ର ସରକାରୀ ୱେବସାଇଟ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଆଇନର ଧାରା ୨୬ ଅଧୀନରେ ଏହାକୁ ୫୯ଟି ବିଷୟରେ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। home.wb.gov.in+2

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ: GTA, ବୋଡୋଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଟେରିଟୋରିଆଲ୍ କାଉନ୍ସିଲ୍ ପରି ଷଷ୍ଠ ଅନୁସୂଚୀ ଅଧୀନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପରିଷଦ ନୁହେଁ। ଏହା ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ବିଧାନସଭା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଏକ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଗଠିତ ଆଇନଗତ ସଂସ୍ଥା।

୭. ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ବିକାଶ ପଛରେ ଅନେକ ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କିତ କାରଣ ରହିଥିଲା।

A. ଗୋର୍ଖା ପରିଚୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱୀକୃତି

ଭାରତୀୟ ଗୋର୍ଖାମାନଙ୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିବା ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ଆନ୍ଦୋଳନର ସମର୍ଥକମାନଙ୍କ ମତରେ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କର ଐତିହାସିକ, ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଅଧିକ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିବା ଆବଶ୍ୟକ।

B. ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ

ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଦାବି ଦାର୍ଜିଲିଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ ରାଜନୈତିକ ଭାଗୀଦାରି ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କ୍ଷମତା ହାସଲ କରିବାର ଆକାଂକ୍ଷା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

C. ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା

ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନେକ ସମର୍ଥକଙ୍କ ମତରେ କୋଲକାତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଶାସନର ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ଭୌଗୋଳିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁନଥିଲା। ତେଣୁ ପ୍ରଶାସନ ଓ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିକ ସ୍ଥାନୀୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା।

D. ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ

ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅର୍ଥନୀତି ମୁଖ୍ୟତଃ ଚା, ପର୍ଯ୍ୟଟନ, କୃଷି ଓ ଏହା ସହିତ ଜଡ଼ିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ନିଯୁକ୍ତି, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ସାଧାରଣ ସେବା ଓ ଆର୍ଥିକ ଲାଭର ବଣ୍ଟନ ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

E. ଭୌଗୋଳିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ପରିସ୍ଥିତି

ହିମାଳୟର ପାହାଡ଼ିଆ ଭୂପୃଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀଠାରୁ ଦୂରତା ଓ ପାହାଡ଼ିଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁକୂଳ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦାବିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲା।

F. ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା

ଭାଷା ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ ରହିଆସିଛି। ୨୦୧୭ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ ଭାଷା ସମ୍ପର୍କିତ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ସ୍ୱାୟତ୍ତତାର ଦାବି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରେ।

୮. ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ଗୁରୁତ୍ୱ

A. ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟର ସ୍ୱୀକୃତି

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତୀୟ ଗୋର୍ଖାମାନଙ୍କର ପରିଚୟ ଓ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପକ ସାର୍ବଜନୀନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲା। ଏହା ଏକ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଘୀୟ ସମାଜରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱୀକୃତିର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଉଜାଗର କରିଥିଲା।

B. ସଂଘୀୟ ସମାୟୋଜନ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା

ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଦାବି ନୂତନ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ, କ୍ଷମତାର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଓ ଭାରତୀୟ ସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକାଂକ୍ଷାର ସମାୟୋଜନ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲା।

C. ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାର ବିକାଶ

DGHC ଓ GTA ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଗଠନ ନକରି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱଶାସନର ଦାବିକୁ ସଂସ୍ଥାଗତ ରୂପ ଦିଆଯାଇପାରେ।

D. ଭାଷାଗତ ଅଧିକାରର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାଷା, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଉଜାଗର କରିଥିଲା। ବହୁଭାଷୀ ସମାଜରେ ଭାଷାଗତ ଚିନ୍ତାଧାରା କିପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ, ତାହା ଏହା ଦର୍ଶାଇଥିଲା।

E. ଶାସନରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଗୀଦାରି

ସ୍ୱାୟତ୍ତ ପରିଷଦ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଶାସନ ଓ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭାଗ ନେବା ପାଇଁ ସଂସ୍ଥାଗତ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା।

୯. ଆହ୍ୱାନ ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତା

ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନେକ ଆହ୍ୱାନ ରହିଛି।

A. ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଅସମାଧାନ ଦାବି

DGHC ଓ GTA ଗଠନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଦାବି ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ଦାବିର ଅବ୍ୟାହତତା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ଅଂଶର ରାଜନୈତିକ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ନହେଲେ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୀମାବଦ୍ଧତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ।

B. ସୀମିତ କ୍ଷମତା ଓ ଆର୍ଥିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା

ଏକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାର ପ୍ରଭାବଶୀଳତା ତାହାକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିବା କ୍ଷମତା, ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପଦ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଅର୍ଥ ଓ କେତେକ ନିଷ୍ପତ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱଶାସନର ପ୍ରଭାବକୁ ସୀମିତ କରିପାରେ।

C. ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ସମ୍ପର୍କିତ ବିବାଦ

ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡର ସୀମା ରାଜନୈତିକ ମତଭେଦର ଏକ ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି। ତରାଇ ଓ ଡୁଆର୍ସର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସାମିଲ କରିବାର ଦାବି ଅତିରିକ୍ତ ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, କାରଣ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବସବାସ କରନ୍ତି।

D. ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା

ଦାର୍ଜିଲିଂ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ବହୁଜାତିଗତ ଓ ବହୁଭାଷୀ। ତେଣୁ ଯେକୌଣସି ସ୍ୱାୟତ୍ତ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେଠାରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ରାଜନୈତିକ, ଭାଷାଗତ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜମି ସମ୍ପର୍କିତ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ।

E. ଆର୍ଥିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଓ ବିକାଶ

ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ନିଯୁକ୍ତି, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆର୍ଥିକ ବିବିଧୀକରଣ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯୋଜନା, ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଓ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ପ୍ରଶାସନ ବିନା କେବଳ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ବିକାଶ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।

F. ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା

ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ବେଳେବେଳେ ପ୍ରଶାସନର ନିରନ୍ତରତା ଓ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାସନ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ସଂସ୍ଥା ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଆବଶ୍ୟକ।

୧୦. ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ

ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ, ଆଞ୍ଚଳିକତା ଓ ସଂଘୀୟ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାହରଣ। ଏହା ଭାରତୀୟ ଗୋର୍ଖା ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ଅଂଶର ଅଧିକ ସ୍ୱୀକୃତି, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱଶାସନର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସଂଗଠନର ନେତୃତ୍ୱରେ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା ଅଭିଯାନ ନୁହେଁ। ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନେତୃତ୍ୱ, ରାଜନୈତିକ ରଣନୀତି ଓ ସଂସ୍ଥାଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଛି। ୧୯୮୦ ଦଶକର GNLF ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଆନ୍ଦୋଳନର ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ ୧୯୮୮ରେ DGHC ଗଠନ ହୋଇଥିଲା। GJM ନେତୃତ୍ୱରେ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଦାବି ପୁନର୍ବାର ଜୋର ଧରିବା ପରେ ୨୦୧୧ରେ GTA ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ୨୦୧୭ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ଦାବିକୁ ସମାଧାନ କରିପାରିନଥିଲା।

ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣର ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳକୁ ତାହାର ଆକାଂକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କ୍ଷମତା, ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପଦ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣର ପ୍ରଭାବ ସୀମିତ ହୋଇପାରେ। ଏଥିସହିତ ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ ବିବିଧତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଯେକୌଣସି ଭବିଷ୍ୟତ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏହିପରି ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଭାରତୀୟ ସଂଘ ମଧ୍ୟରେ ପରିଚୟ, ଭୂଖଣ୍ଡ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାସନର ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ୱରୂପକୁ ନେଇ ଜାରି ରହିଥିବା ଏକ ସଂଘର୍ଷ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

୧୧. ଉପସଂହାର

ଗୋର୍ଖାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମସାମୟିକ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଓ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନ୍ଦୋଳନ। ଏହା ଗୋର୍ଖା ପରିଚୟର ସ୍ୱୀକୃତି, ଅଧିକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ, ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଓ ସନ୍ତୁଳିତ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିକାଶର ଦାବିରୁ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୮୮ରେ DGHC ଓ ୨୦୧୧ରେ GTA ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ସମାହିତ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ଥିଲା। ତଥାପି ଏହି ଦୁଇଟି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୃଥକ ରାଜ୍ୟର ଦାବିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରିପାରିନଥିଲା।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ରାଜନୈତିକ ସମାୟୋଜନ ପାଇଁ ଏକ ସଂସ୍ଥାଗତ ମାଧ୍ୟମ ପ୍ରଦାନ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବଶୀଳତା ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପଦ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଭାରତର ସଂଘୀୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଆକାଂକ୍ଷା ପରିଚାଳନାର ଆହ୍ୱାନକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ।