ମତଦାନ ଆଚରଣର ନିର୍ଦ୍ଧାରକ: ଜାତିଗତ ପରିଚୟ (Determinants of Voting Behaviour: Ethnicity)

ପରିଚୟ

ମତଦାନ ଆଚରଣ କହିଲେ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ଭୋଟରମାନେ କିପରି ନିଜର ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ବୁଝାଯାଏ। ଏହି ଆଚରଣକୁ ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାରକ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ। ଜାତି, ଧର୍ମ, ଶ୍ରେଣୀ, ଭାଷା, ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ, ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଅଟନ୍ତି।

ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ। ଜାତିଗତ ପରିଚୟ କହିଲେ ସମାନ ବଂଶ, ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା, ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି କିମ୍ବା ସାମୂହିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ସାମୂହିକ ପରିଚୟକୁ ବୁଝାଯାଏ।

ଭାରତ ପରି ଏକ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଜରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ, ଦଳୀୟ ସମର୍ଥନ, ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ ଏବଂ ନିର୍ବାଚନୀ ସଂଗଠନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ତଥାପି, ଏହା ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ରାଜନୈତିକ କାରକ ସହିତ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଜଡ଼ିତ ରହିଥାଏ।

ଜାତିଗତ ପରିଚୟର ଅର୍ଥ ଓ ଧାରଣା

ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ହେଉଛି ଏକ ସାମୂହିକ ସାମାଜିକ ପରିଚୟ, ଯାହା ଆଧାରରେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୁଦାୟର ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରେ। ଏହା ସମାନ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମୂହିକ ଚେତନା ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇପାରେ।

ଜାତିଗତ ପରିଚୟକୁ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଅନ୍ୟ ଧାରଣାଠାରୁ ପୃଥକ୍ କରି ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ:

  • ବର୍ଣ୍ଣ ବା ନସ୍ଲ: ସାଧାରଣତଃ ଶାରୀରିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ଗଠିତ ସାମାଜିକ ବର୍ଗୀକରଣ।
  • ଜାତି: ଜନ୍ମ ଓ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ଐତିହାସିକ ସାମାଜିକ ସ୍ତରୀକରଣ।
  • ଧର୍ମ: ବିଶ୍ୱାସ, ଆସ୍ଥା, ଉପାସନା ଓ ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍ଥା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
  • ଜାତିଗତ ପରିଚୟ: ସମାନ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ଇତିହାସ, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାମାଜିକ ଧାରଣା।

ଏହି ପରିଚୟଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ସମୁଦାୟର ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେ।

ମତଦାନ ଆଚରଣ ଉପରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟର ପ୍ରଭାବ

1. ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ

ଲୋକମାନେ ନିଜ ସମୁଦାୟର ପରିଚୟ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ରାଜନୈତିକ ଦଳ କିମ୍ବା ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି। ସମୁଦାୟର ସ୍ୱାର୍ଥ ଉପେକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଅନୁଭବ ହେଲେ ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ରାଜନୈତିକ ସମର୍ଥନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

2. ଭାଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ

ଭାଷା ଜାତିଗତ ପରିଚୟର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର। ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଭାରତରେ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ପରିଚୟ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୀତିର ବିକାଶରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି।

3. ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ଜାତିଗତ ସଂଗଠନ

ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ନେତାମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ଜାତିଗତ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ ଆଧାରରେ ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା, ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାରର ଦାବି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ।

4. ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ

ଜାତିଗତ ସମୁଦାୟମାନେ ବିଧାନମଣ୍ଡଳ, ପ୍ରଶାସନ ଓ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିବା ଦଳ ଓ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି। ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଅବହେଳିତ ସମୁଦାୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ।

5. ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା

ଭାଷା, ପରମ୍ପରା, ପ୍ରଥା, ପାରମ୍ପରିକ ସଂସ୍ଥା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

6. ଜାତିଗତ ସଂଗଠନ ଓ ସାମୁଦାୟିକ ନେଟୱର୍କ

ସାମୁଦାୟିକ ସଂଗଠନ, ଛାତ୍ର ସଂଗଠନ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ଏବଂ ନିର୍ବାଚନୀ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରନ୍ତି।

7. ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି ଓ ସାମୂହିକ ସ୍ମୃତି

ପ୍ରବାସ, ଭେଦଭାବ, ସଂଘର୍ଷ, ରାଜନୈତିକ ଉପେକ୍ଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ ଚେତନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।

8. ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ଦଳ

ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ, ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଓ ପ୍ରଚାର ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ସାମାଜିକ ଓ ଜାତିଗତ ଗଠନକୁ ବିଚାର କରିପାରନ୍ତି।

9. ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଓ ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା

ବହୁଜାତିଗତ ସମାଜରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱୀକୃତି, ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାରର ଦାବି ସଂଘୀୟ ରାଜନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଭାରତରେ ଭାଷାଗତ ଓ ଜାତିଗତ ଆକାଂକ୍ଷା ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଓ କେନ୍ଦ୍ର-ରାଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।

10. ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଓ ବିକାଶମୂଳକ ଦାବି

ରୋଜଗାର, ଶିକ୍ଷା, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଜମି ଅଧିକାର, ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇ ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ।

ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ

ଭାରତରେ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ:

  • ଭାଷାଗତ ପରିଚୟ: 1956 ମସିହାର ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଆଇନ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ପରିଚୟକୁ ଭାରତୀୟ ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା।
  • ଆଦିବାସୀ ପରିଚୟ: ଜମି, ଜଙ୍ଗଲ, ସଂସ୍କୃତି, ପାରମ୍ପରିକ ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଦିବାସୀ ଦାବି ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
  • ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ: ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଐତିହାସିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛି।
  • ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତ: ଜାତିଗତ ସ୍ୱୀକୃତି, ସ୍ୱାୟତ୍ତତା, ପାରମ୍ପରିକ ସଂସ୍ଥା ଓ ସାମୁଦାୟିକ ଅଧିକାର ସେଠାକାର ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
  • ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ: ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଅଧିକାରର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଧାରରେ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିପାରନ୍ତି।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 330 ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକସଭାରେ ଏବଂ ଅନୁଚ୍ଛେଦ 332 ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାରେ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ଓ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ସଂରକ୍ଷଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ଏହା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଧାର। ତେବେ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତିର ସାମ୍ବିଧାନିକ ବର୍ଗ ଓ ଜାତିଗତ ପରିଚୟର ବ୍ୟାପକ ଧାରଣା ଏକ ନୁହେଁ। IndiaCode+1

ଜାତିଗତ ମତଦାନକୁ ସୀମିତ କରୁଥିବା କାରକ

ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ସବୁବେଳେ ମତଦାନର ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଆଧାର ହୋଇନଥାଏ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରକ ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ ସୀମିତ କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି:

  1. ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ: ରୋଜଗାର, ଆୟ, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, କୃଷି ଓ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ଭୋଟରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
  2. ବିକାଶ ଓ ସୁଶାସନ: ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ରାସ୍ତା, ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ଜାତିଗତ ପରିଚୟଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇପାରେ।
  3. ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱ: ନେତାଙ୍କ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା, ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଜନସମ୍ପର୍କ ମତଦାନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
  4. ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଛବି: ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ସଚ୍ଚୋଟତା, ଚରିତ୍ର, ସ୍ଥାନୀୟ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କ୍ଷମତା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
  5. ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ବିବିଧତା: ଏକ ଜାତିଗତ ସମୁଦାୟର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ମତ ଏକାପରି ନୁହେଁ। ଶ୍ରେଣୀ, ଲିଙ୍ଗ, ଶିକ୍ଷା, ବୟସ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ ମତଭେଦ ରହିପାରେ।
  6. ମେଣ୍ଟ ରାଜନୀତି: ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଜାତିଗତ ଓ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଏକତ୍ର କରି ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରନ୍ତି।
  7. ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରତିଯୋଗିତା: ଭୋଟରମାନେ ଅନ୍ୟ ସମୁଦାୟର ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି, ଯଦି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥର ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଗବେଷଣା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଭୋଟରମାନେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଓ ଦଳର ଜାତିଗତ ପରିଚୟକୁ ବିଚାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଅନ୍ୟ ଅଜାତିଗତ କାରକ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ। Simon Chauchard, 2016+1

ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ

ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ, ସାମୂହିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟର ଦାବିକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିପାରେ। ଏହା ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଅବହେଳିତ ସମୁଦାୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ରାଜନୈତିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ସାମାଜିକ ବିଭାଜନ, ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ। ଏହା ଫଳରେ ବ୍ୟାପକ ବିକାଶମୂଳକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅପେକ୍ଷା ପରିଚୟଭିତ୍ତିକ ନିର୍ବାଚନୀ ଗଣନା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଥାଏ।

ତେଣୁ ଜାତିଗତ ମତଦାନକୁ କେବଳ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଆଧାରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାମାଜିକ ଅସମାନତା, ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ। UCL Discovery+1

ଉପସଂହାର

ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ। ଏହା ସାମୂହିକ ପରିଚୟ, ରାଜନୈତିକ ଚେତନା, ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଦାବି ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ସଂଗଠନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଭାରତରେ ଭାଷାଗତ, ଜନଜାତିଗତ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଦଳୀୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ତଥାପି, ମତଦାନ ଆଚରଣ କେବଳ ଜାତିଗତ ଆନୁଗତ୍ୟର ପରିଣାମ ନୁହେଁ। ଜାତି, ଶ୍ରେଣୀ, ଧର୍ମ, ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସୁଶାସନ ଭଳି କାରକ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Leave a Reply