ଅଧ୍ୟାୟ ୧୯: ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ (Recruitment and Training)

ନିଯୁକ୍ତି (Recruitment) ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ (Training) ହେଉଛି ଜନ ପ୍ରଶାସନରେ କର୍ମଚାରୀ ପ୍ରଶାସନ (personnel administration)ର ଦୁଇଟି ମୌଳିକ ସ୍ତମ୍ଭ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ଯେ ସରକାର ଯୋଗ୍ୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଚୟନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶାସନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଜ୍ଞାନ, କୌଶଳ ତଥା ସଠିକ୍ ମନୋଭାବ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିକଶିତ କରୁଛନ୍ତି।

ଭାରତ ଭଳି ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ଜନସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସିଭିଲ୍ ସର୍ଭେଣ୍ଟସ୍ ବା ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷତା, ସାଧୁତା ଏବଂ ବୃତ୍ତିଗତତା (professionalism) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତେଣୁ, ଏକ ସମର୍ଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ଗଠନ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।

୧୯.୧ ନିଯୁକ୍ତିର ଅର୍ଥ (Meaning of Recruitment)

ନିଯୁକ୍ତି (Recruitment) କହିଲେ ସରକାରୀ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶାସନିକ ପଦବୀ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା, ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଚୟନ କରିବାର ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝାଏ।

ଏହା କର୍ମଚାରୀ ପରିଚାଳନାର ପ୍ରାଥମିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଟେ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ପ୍ରବେଶକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ।

୧୯.୨ ନିଯୁକ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା (Definition)

ଡେଲ୍ ଯୋଡର୍ (Dale Yoder): ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଏହିପରି ସଂଜ୍ଞାୟିତ କରିଛନ୍ତି:

“ସଂଗଠନରେ ଖାଲିଥିବା ପଦବୀ ପାଇଁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ସନ୍ଧାନ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଚାକିରି ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ହିଁ ନିଯୁକ୍ତି।”

ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ସଂଘ ଲୋକସେବା ଆୟୋଗ (UPSC) ଭଳି ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରପେକ୍ଷ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ମେଧା-ଆଧାରିତ (merit-based) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାରୀ ପଦବୀଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ।

୧୯.୩ ନିଯୁକ୍ତିର ଲକ୍ଷ୍ୟ (Objectives)

ଜନସେବା ବା ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଚୟନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
ପ୍ରଶାସନରେ ମେଧାବିତା ବା ମେରିଟୋକ୍ରାସି (meritocracy) ବଜାୟ ରଖିବା।
ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷତା ରକ୍ଷା କରିବା।
ଏକ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ବୃତ୍ତିଗତ ସିଭିଲ୍ ସେବା ଗଠନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।

୧୯.୪ ଭାରତରେ ନିଯୁକ୍ତିର ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି (Methods)

୧. ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି (Direct Recruitment): ସଂଘ ଲୋକସେବା ଆୟୋଗ (UPSC) ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଲୋକସେବା ଆୟୋଗ (SPSC) ଭଳି ସଂସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ଖୋଲା ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସିଧାସଳଖ ନୂତନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ କରାଯାଏ।

୨. ପରୋକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି କିମ୍ବା ପଦୋନ୍ନତି (Promotion): ସଂଗଠନର ତଳ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସେବା ଅବଧି (seniority) ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଆଧାରରେ ଉଚ୍ଚ ପଦବୀକୁ ଉନ୍ନୀତ କରାଯାଏ।

୩. ଲାଟେରାଲ୍ ଏଣ୍ଟ୍ରି (Lateral Entry): ପାରମ୍ପରିକ ସିଭିଲ୍ ସେବା ବାହାରୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରର ବେସରକାରୀ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶାସନର କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପଦବୀ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଏ।

୧୯.୫ ଚିତ୍ର: ନିଯୁକ୍ତିର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Recruitment Process)

ପଦବୀ ଚିହ୍ନଟ (Vacancy) ──► ବିଜ୍ଞପ୍ତି (Advertisement) ──► ପରୀକ୍ଷା/ସାକ୍ଷାତକାର ──► ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ ──► ନିଯୁକ୍ତି ପତ୍ର ପ୍ରଦାନ

୧୯.୬ ଭାରତରେ ନିଯୁକ୍ତି କରୁଥିବା ପ୍ରମୁଖ ସଂସ୍ଥା (Agencies)

ସଂଘ ଲୋକସେବା ଆୟୋଗ (UPSC): ସର୍ବଭାରତୀୟ ସେବା (All India Services) ଏବଂ ଗ୍ରୁପ୍ ‘ଏ’ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସିଭିଲ୍ ସେବା ପଦବୀ ଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା।
ରାଜ୍ୟ ଲୋକସେବା ଆୟୋଗ (SPSC – ଯେପରି ଓଡ଼ିଶାରେ OPSC): ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦବୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରେ।
କର୍ମଚାରୀ ଚୟନ ଆୟୋଗ (SSC): ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଅଧୀନସ୍ଥ ସେବା (subordinate services) ଏବଂ କିରାଣୀ/ବାବୁ (clerical) ପଦବୀ ଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି କରିଥାଏ।

୧୯.୭ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ଅର୍ଥ (Meaning of Training)

ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ (Training) କହିଲେ ସିଭିଲ୍ ସର୍ଭେଣ୍ଟସ୍ ବା ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ବୃତ୍ତିଗତ କୌଶଳ ଏବଂ ମନୋଭାବର ବିକାଶ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝାଏ।

ଏହା ଏକ ନିରନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟା (continuous process), ଯାହା ନିଯୁକ୍ତି ପରେ ତୁରନ୍ତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଜଣେ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସମଗ୍ର ଚାକିରି କାଳ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଚାଲିଥାଏ।

୧୯.୮ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ସଂଜ୍ଞା (Definition)

ଏଡୱିନ୍ ବି. ଫ୍ଲିପୋ (Edwin B. Flippo): ଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ:

“କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଜଣେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କୌଶଳ ବୃଦ୍ଧି କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ।”

ଜନ ପ୍ରଶାସନରେ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ସିଭିଲ୍ ସର୍ଭେଣ୍ଟସ୍‌ମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଦକ୍ଷତାର ସହ ଏବଂ ନୈତିକତାର (ethically) ସହ ସମ୍ଭାଳିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ।

୧୯.୯ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ଲକ୍ଷ୍ୟ (Objectives)

ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବଶାଳୀତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା।
ସିଭିଲ୍ ସର୍ଭେଣ୍ଟସ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଧୁନିକ ବୃତ୍ତିଗତ କୌଶଳ ଏବଂ ନୂତନ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ କରିବା।
ସରକାରୀ ସେବାରେ ନୈତିକ ଆଚରଣ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ସାଧୁତା (integrity) କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା।
କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଭବିଷ୍ୟତର ଉଚ୍ଚ ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ଭୂମିକା (leadership roles) ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା।

୧୯.୧୦ ଭାରତରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରଭେଦ (Types)

୧. ଆଗମନ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ (Induction Training): ନୂତନ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂରଚନା, ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗ ଏବଂ ମୌଳିକ ନିୟମାବଳୀ ସହିତ ପରିଚିତ କରାଇବା ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଏ।

୨. ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ (Foundation Training): ଏହା ସମସ୍ତ ସିଭିଲ୍ ସେବାର ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ମିଳିତ ଭାବେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଜନ ପ୍ରଶାସନ, ସୁଶାସନର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ନୈତିକତା ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।

୩. ଇନ୍-ସେର୍ଭିସ୍ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ (In-Service Training): ଚାକିରି କାଳ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ସମୟ ସମୟରେ ନୂତନ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ସରକାରଙ୍କ ନୂଆ ନୀତି ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷତାକୁ ଅପଡେଟ୍ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଏ।

୪. ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ (Specialized Training): ନିଜ ନିଜ ବିଭାଗ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେପରିକି ଅର୍ଥ, ଆଇନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ (police administration), ଟିକସ କିମ୍ବା ବୈଦେଶିକ ସେବା ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା।

୧୯.୧୧ ଚିତ୍ର: ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ଚକ୍ର (Training Cycle)

ଆଗମନ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ──► ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ──► ଇନ୍-ସେର୍ଭିସ୍ ──► ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ──► ବୃତ୍ତିଗତ ବିକାଶ (Career Development)

୧୯.୧୨ ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ (Institutions)

ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଜାତୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକାଡେମୀ (LBSNAA): ମସୁରୀ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା IAS ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସେବା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ।
ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲ ଜାତୀୟ ପୋଲିସ ଏକାଡେମୀ (SVPNPA): ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଠାରେ IPS ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଏ।
ଭାରତୀୟ ଜନ ପ୍ରଶାସନ ସଂସ୍ଥାନ (IIPA): ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ଜନ ପ୍ରଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚ ଗବେଷଣା ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରଦାନ କରେ।
ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ (State ATIs – ଯେପରି ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରଶାସନିକ ଏକାଡେମୀ – MDRAFM): ରାଜ୍ୟ ସିଭିଲ୍ ସେବା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଇଥାଏ।

୧୯.୧୩ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ମିଳିତ ଗୁରୁତ୍ୱ

ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରକାରୀ ସେବା ପାଇଁ କେବଳ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମେଧାବୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ପ୍ରବେଶକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ସେହି ନିଯୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ କୁଶଳତାକୁ ବହୁଗୁଣିତ କରିଥାଏ।
ଉଭୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମିଳିତ ଭାବେ ଏକ ବୃତ୍ତିଗତ, ନୈତିକ ଏବଂ ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ଗଠନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଏଗୁଡ଼ିକ ଜନ ପ୍ରଶାସନ ମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତରତା ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣ (modernization) ଆଣିଥାନ୍ତି।

୧୯.୧୪ ଭାରତରେ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ୟା (Problems)

ପ୍ରଶାସନିକ ଜଟିଳତା ଏବଂ ଆଇନଗତ ବିବାଦ ଯୋଗୁଁ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟତଃ ଅତ୍ୟଧିକ ବିଳମ୍ବ (delays) ଦେଖାଯାଏ।
କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ରାଜନୈତିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ମେଧା-ଆଧାରିତ ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ।
ଅନେକ ସମୟରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ବାସ୍ତବ କ୍ଷେତ୍ରର ବ୍ୟାବହାରିକ ଜ୍ଞାନ (practical orientation) ଅପେକ୍ଷା କେବଳ ତାତ୍ତ୍ୱିକ କଥା ଉପରେ ଅଧିକ ଜୋର ଦିଆଯାଏ।
ଆଧୁନିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେତେକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅସମାନତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ଭାରତରେ କର୍ମଚାରୀ ପ୍ରଶାସନର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭ ହେଉଛି ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ। ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରତିଭାମାନଙ୍କୁ ସରକାରୀ ସେବା ମଧ୍ୟକୁ ଆଣିଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶାସନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କୌଶଳ ତଥା ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ଦୁଇଟିଯାକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମିଳିତ ଭାବେ ଦେଶରେ ଏକ ସମର୍ଥ, ବୃତ୍ତିଗତ ଏବଂ ଜନ-କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସିଭିଲ୍ ସେବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ପରୀକ୍ଷା-ଉପଯୋଗୀ ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ (Exam-Oriented Key Points)

ନିଯୁକ୍ତି: ସରକାରୀ ସେବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା।
ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ UPSC, SPSC, ଏବଂ SSC ଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସଂସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୁଏ।
ନିଯୁକ୍ତିର ପଦ୍ଧତି: ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ (direct), ପଦୋନ୍ନତି (promotion) ଏବଂ ଲାଟେରାଲ୍ ଏଣ୍ଟ୍ରି (lateral entry)।
ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ: କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ କୌଶଳର କ୍ରମାଗତ ବିକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟା।
ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ: LBSNAA (ମସୁରୀ), SVPNPA (ହାଇଦ୍ରାବାଦ), ଏବଂ IIPA (ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ)।
ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ପ୍ରକାର: ଆଗମନ (induction), ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍, ଇନ୍-ସେର୍ଭିସ୍ ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ।
ଏକ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ସଫଳ ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ଗଠନ ପାଇଁ ଉଭୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।