ପରିଚୟ
ମତଦାନ ଆଚରଣ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ, ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାରକଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି କାରକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ (Populism) ଆଧୁନିକ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଏହା ଭୋଟରମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା, ନେତୃତ୍ୱ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ, ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାୟନ ଏବଂ ସରକାର ଓ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ସାଧାରଣତଃ ରାଜନୀତିକୁ ଦୁଇଟି ବ୍ୟାପକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଂଘର୍ଷ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ସାଧାରଣ ଜନତା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପଟେ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ବା ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ। ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ନେତା ଓ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ନିଜକୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ସାମୂହିକ ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଏହି ଆହ୍ୱାନ ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଜନହିତ ଏବଂ ପ୍ରଚଳିତ କ୍ଷମତା ସଂରଚନାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ନେତା ବା ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦର ଅର୍ଥ ଓ ଧାରଣା
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ହେଉଛି ଏକ ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ବିଚାରଧାରା ବା ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗର ଶୈଳୀ, ଯେଉଁଥିରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଇଚ୍ଛାକୁ ରାଜନୀତିର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଏ।
ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତକ କାସ୍ ମୁଡେ (Cas Mudde)ଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଚାରଧାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନୁସାରେ, ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ଏକ ସୀମିତ-କେନ୍ଦ୍ରିତ ବିଚାରଧାରା (Thin-centred Ideology)। ଏହା ସମାଜକୁ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ କରେ—’ଶୁଦ୍ଧ ଜନତା’ ଏବଂ ‘ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ’। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନୁସାରେ ରାଜନୀତି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସାଧାରଣ ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରତିଫଳନ ହେବା ଉଚିତ। Oxford Academic+1
ଏହାକୁ ସୀମିତ-କେନ୍ଦ୍ରିତ ବିଚାରଧାରା କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ନିଜସ୍ୱ ଭାବେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଜାତୀୟତାବାଦ, ସମାଜବାଦ, ରକ୍ଷଣଶୀଳତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ବିଚାରଧାରା ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇପାରେ।
ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ଜନତା-କେନ୍ଦ୍ରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ: ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ବୈଧତାର ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା।
- ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ ବିରୋଧୀ ମନୋଭାବ: ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜନୈତିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା।
- ଜନସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ: ରାଜନୈତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ଇଚ୍ଛାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା।
- ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ: ନେତା ବା ଆନ୍ଦୋଳନ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବାର ଦାବି କରିବା।
- ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ: ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମସ୍ୟା, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ନିର୍ବାଚନୀ ସମର୍ଥନରେ ପରିଣତ କରିବା।
ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଭାବେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ଭୋଟରମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଧାରଣା, ଆଶା ଓ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ଗଢ଼ିଥାଏ। ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଭୋଟରମାନେ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ନୀତି ବା ଶାସନର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଆଧାରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ କେଉଁ ନେତା ନିଜକୁ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଚଳିତ କ୍ଷମତା ସଂରଚନାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିପାରନ୍ତି।
ମତଦାନ ଆଚରଣ ଉପରେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଭାବଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
1. ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ସମାଲୋଚନା। ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ରାଜନୈତିକ ଆହ୍ୱାନରେ ରାଜନୈତିକ ନେତା, ଧନୀ ବର୍ଗ, ଅମଲାତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିବା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ।
ଯେଉଁ ଭୋଟରମାନେ ନିଜକୁ ରାଜନୈତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ମନେ କରନ୍ତି ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରୁନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି ଆହ୍ୱାନ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଫଳରେ ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଉଥିବା ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି।
2. ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ଅସମାନତା
ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟା ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆହ୍ୱାନର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ବେକାରି, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, ଆୟ ହ୍ରାସ, ସୁଯୋଗରେ ଅସମାନତା, କୃଷି ସଙ୍କଟ ଓ ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା ପ୍ରଚଳିତ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ନେତାମାନେ ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ସମାଲୋଚନା ସହିତ ଯୋଡ଼ିପାରନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଯୁକ୍ତି, ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, ସବ୍ସିଡି, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଏବଂ ସମ୍ବଳର ଅଧିକ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ବଣ୍ଟନର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇପାରନ୍ତି।
ତଥାପି, ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟା ଆପେଆପେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ମତଦାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ। ଏହାର ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରଭାବ ଭୋଟରମାନେ ନିଜ ପରିସ୍ଥିତିକୁ କିପରି ବୁଝୁଛନ୍ତି, କେଉଁ ରାଜନୈତିକ ବିକଳ୍ପ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦଳର ଦାବି କେତେ ବିଶ୍ୱସନୀୟ, ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
3. କରିସ୍ମାଟିକ୍ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆକର୍ଷଣ
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ରାଜନୀତିରେ ନେତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଛବିକୁ ପ୍ରାୟତଃ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ଜଣେ ନେତା ନିଜକୁ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝନ୍ତି ବୋଲି ଦାବି କରିପାରନ୍ତି।
ଭାଷଣ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଯୋଗାଯୋଗ, ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ସମର୍ଥକଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କ ନେତା ଓ ଭୋଟରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାବପ୍ରବଣ ସମ୍ପର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, କେତେକ ଭୋଟର ରାଜନୈତିକ ଦଳର ବିସ୍ତୃତ ନିର୍ବାଚନୀ ଘୋଷଣାପତ୍ର ଅପେକ୍ଷା ନେତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଛବି ଓ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
କରିସ୍ମାଟିକ୍ ନେତୃତ୍ୱ ଅନେକ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଜନପ୍ରିୟତାବାଦର ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ନୁହେଁ। Political Studies Association+1
4. ରାଜନୈତିକ ଅବିଶ୍ୱାସ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧୀ ମନୋଭାବ
ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ବିଧାନମଣ୍ଡଳ, ସରକାରୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନେତୃତ୍ୱ ପ୍ରତି ଅବିଶ୍ୱାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧୀ ରାଜନୀତିର ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼ାଇପାରେ।
ଯେତେବେଳେ ଭୋଟରମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ପ୍ରତି ଉଦାସୀନ, ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଉଥିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜିପାରନ୍ତି। ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅସନ୍ତୋଷକୁ ରାଜନୈତିକ ସମର୍ଥନରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି।
5. ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚିନ୍ତା
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆହ୍ୱାନ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା, ଭାଷା, ଧର୍ମ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କିତ ଧାରଣା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଧାରିତ ହୋଇପାରେ। କେତେକ ଆନ୍ଦୋଳନ ‘ଜନତା’କୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜାତୀୟ ବା ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଆଧାରରେ ପରିଭାଷିତ କରନ୍ତି ଏବଂ ବାହ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟର ସୁରକ୍ଷା କରିବାର ଦାବି କରନ୍ତି।
ଏପରି ଆହ୍ୱାନ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱୀକୃତି, ଜାତୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ସାମୂହିକ ପରିଚୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ତଥାପି, ସମସ୍ତ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜନତାଙ୍କ ପରିଚୟକୁ ଜାତୀୟ ବା ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧାରରେ ପରିଭାଷିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
6. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ
କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଏଥିରେ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ଗୃହ ସହାୟତା, ନଗଦ ଅର୍ଥ ହସ୍ତାନ୍ତର, ପେନ୍ସନ୍, ସବ୍ସିଡି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସହାୟତା ଓ ନିଯୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଏପରି ଯୋଜନା ନିଜ ଜୀବନଧାରଣ ମାନରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉନ୍ନତି ଆଶା କରୁଥିବା ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେ। ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ରାଜନୀତିରେ ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ବଳ ଓ ସୁଯୋଗ ଫେରାଇଦେବାର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇପାରେ।
ତେବେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଜନୀତି ଓ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ଏକା ନୁହେଁ। କେବଳ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଲାଭ ମିଳୁଥିବାରୁ କୌଣସି କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାକୁ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା ଓ ଜନତା-ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ ସମ୍ପର୍କର ଉପସ୍ଥାପନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
7. ଗଣମାଧ୍ୟମ, ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗ
ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ରାଜନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତାର ପ୍ରସାରକୁ ବ୍ୟାପକ କରିଛି। ଟେଲିଭିଜନ୍, ଅନ୍ଲାଇନ୍ ମଞ୍ଚ, ସ୍ୱଳ୍ପ ଭିଡିଓ, ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କିଂ ସାଇଟ୍ ଓ ମେସେଜିଂ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଭୋଟରଙ୍କ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ।
ଭାବପ୍ରବଣ ସ୍ଲୋଗାନ୍, ସରଳୀକୃତ ରାଜନୈତିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଚାରିତ ବାର୍ତ୍ତା ଜନମତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକୁ ସମର୍ଥକଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିବା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ସମାଲୋଚନା ପ୍ରସାର କରିବାର ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଦିଏ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଭ୍ରାନ୍ତିକର ସୂଚନା, ତଥ୍ୟର ଚୟନମୂଳକ ଉପସ୍ଥାପନା ଓ ଧ୍ରୁବୀକୃତ ଯୋଗାଯୋଗ ଭୋଟରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବୁଝାମଣାକୁ ବିକୃତ କରିପାରେ।
8. ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ ଓ ଭାବପ୍ରବଣ ସଂଗଠନ
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଯୋଗାଯୋଗ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ସାଧାରଣ ଜନତା ଓ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ବିରୋଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରେ। ଏହା ଆଶା, କ୍ରୋଧ, ଅସନ୍ତୋଷ, ଗର୍ବ ଓ କ୍ଷୋଭ ପରି ଭାବନା ମାଧ୍ୟମରେ ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିପାରେ।
ଏହି ପ୍ରକାରର ସଂଗଠନ ପୂର୍ବରୁ ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ଉପେକ୍ଷିତ ମନେ କରୁଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନୀ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବଢ଼ାଇପାରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଜନତାଙ୍କ ବୈଧ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ସ୍ୱୀକାର ନକରିବା ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣକୁ ତୀବ୍ର କରିପାରେ।
9. ପ୍ରତିବାଦମୂଳକ ମତଦାନ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଦାବି
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ପ୍ରତିବାଦମୂଳକ ମତଦାନକୁ (Protest Voting) ଉତ୍ସାହିତ କରିପାରେ। ପ୍ରଚଳିତ ଦଳ ବା ସରକାର ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭୋଟରମାନେ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତାବସ୍ଥାର ବିରୋଧ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ନୂତନ ଦଳ, ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି।
ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମତଦାନ କେବଳ ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ସମର୍ଥନର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଦାବିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରେ।
10. ସଙ୍କଟ ଓ ରାଜନୈତିକ ବିଫଳତାର ଧାରଣା
ଆର୍ଥିକ ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା, ଦୁର୍ନୀତି ସମ୍ପର୍କିତ ବିବାଦ, ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍କଟ, ସୁରକ୍ଷା ସମସ୍ୟା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ସଙ୍କଟ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆହ୍ୱାନ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ଅନିଶ୍ଚିତତାର ସମୟରେ ଭୋଟରମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପଦକ୍ଷେପ, ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଉଥିବା ନେତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ସଙ୍କଟର ପ୍ରକୃତି, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଧାରଣା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଭାରତରେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ଓ ମତଦାନ ଆଚରଣ
ଭାରତର ବିବିଧ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆହ୍ୱାନର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ବିଭିନ୍ନ ବିଚାରଧାରାତ୍ମକ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
ଏହାର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ରୂପ ହେଲା:
- ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୋଧୀ ଆହ୍ୱାନ: ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ସମାଲୋଚନା ଓ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଦାବି।
- କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଆଧାରିତ ସଂଗଠନ: ଖାଦ୍ୟ ବଣ୍ଟନ, ଗୃହ ନିର୍ମାଣ, ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, ସବ୍ସିଡି ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ବାଚନୀ ସମର୍ଥନ ହାସଲ କରିବା।
- ନେତୃତ୍ୱ-କେନ୍ଦ୍ରିକ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର: ନେତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଛବି, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଦାବି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା।
- ଜାତୀୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆହ୍ୱାନ: ଜାତୀୟ ପରିଚୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଓ ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଆଧାରରେ ଭୋଟରଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିବା।
- ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଆହ୍ୱାନ: ଉପେକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ, ବଞ୍ଚିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ କମ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଉଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବାର ଦାବି।
ଜିନ୍ୱନ୍ ହାନ୍ (Jinwon Han)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା 2024 ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଭାରତର 2019 ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟରଙ୍କ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ମନୋଭାବ ଓ ମତଦାନ ପସନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅଧ୍ୟୟନରେ ଭୋଟରଙ୍କ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ମନୋଭାବ ଓ ସେହି ନିର୍ବାଚନରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି (BJP)କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଟ ମଧ୍ୟରେ ପରିସଂଖ୍ୟାନଗତ ଭାବେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ଓ ଗବେଷଣା ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଆଧାରିତ; ଏହାକୁ ଭାରତର ସମସ୍ତ ମତଦାନ ଆଚରଣର ସାର୍ବଜନୀନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। Jinwon Han, 2024
ମତଦାନ ଆଚରଣ ଉପରେ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦର ସକାରାତ୍ମକ ଓ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ
- ଏହା ଉପେକ୍ଷିତ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ବାଚନୀ ଆଲୋଚନାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇପାରେ।
- ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ଉପେକ୍ଷିତ ମନେ କରୁଥିବା ନାଗରିକଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବଢ଼ାଇପାରେ।
- ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତରଦାୟୀ କରିବା ପାଇଁ ଦାବି କରିପାରେ।
- କଲ୍ୟାଣ, ଅସମାନତା ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମସ୍ୟା ପ୍ରତି ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିପାରେ।
- କମ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଉଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ବାଚନୀ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦାନ କରିପାରେ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ
- ଏହା ଜଟିଳ ରାଜନୈତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସରଳ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରେ।
- ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱର ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ରିକରଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିପାରେ।
- ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ସମାଲୋଚନାକୁ ଅବୈଧ ବୋଲି ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ସ୍ୱାଧୀନ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଜନବିଶ୍ୱାସ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପାରେ।
- ଏହା ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣକୁ ବଢ଼ାଇପାରେ।
- ଆପୋଷ ବୁଝାମଣା, ବହୁଳତାବାଦ ଓ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ସାର୍ବଜନୀନ ଆଲୋଚନାର ସୁଯୋଗକୁ ସୀମିତ କରିପାରେ।
ତେଣୁ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଜଟିଳ। ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ଉପେକ୍ଷିତ ଜନଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱର ଦେଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କେତେକ ରୂପ ବହୁଳତାବାଦ, ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଅଧିକାର ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। Oxford Academic+1
ଉପସଂହାର
ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ, କାରଣ ଏହା ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା, ନେତୃତ୍ୱ, ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଓ ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ସମ୍ପର୍କରେ ଭୋଟରମାନଙ୍କର ବୁଝାମଣାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ସାଧାରଣ ଜନତା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ରାଜନୈତିକ ବା ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ଉପେକ୍ଷିତ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିପାରନ୍ତି।
ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା, ରାଜନୈତିକ ଅବିଶ୍ୱାସ, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ, କରିସ୍ମାଟିକ୍ ନେତୃତ୍ୱ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଗଣମାଧ୍ୟମର ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ଜନଅସନ୍ତୋଷ ଏହାର ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରଭାବକୁ ବଢ଼ାଇପାରେ। ତଥାପି, ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ସମସ୍ତ ଭୋଟରଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ନାହିଁ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ସାମାଜିକ ପରିସ୍ଥିତି, ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍କୃତି, ବିଚାରଧାରାତ୍ମକ ପ୍ରାଥମିକତା, ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ରାଜନୈତିକ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ତେଣୁ ମତଦାନ ଆଚରଣର ସଠିକ୍ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଜନପ୍ରିୟତାବାଦ ସହିତ ଜାତି, ଶ୍ରେଣୀ, ଧର୍ମ, ଅଞ୍ଚଳ, ଶିକ୍ଷା, ଲିଙ୍ଗ, ଦଳୀୟ ପରିଚୟ ଓ ଶାସନର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆବଶ୍ୟକ।