୧. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଅର୍ଥ ଓ ସଂଜ୍ଞା
କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର (Welfare State) ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ସରକାର ନାଗରିକମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅସମାନତା ହ୍ରାସ କରିବା, ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାର ସୁଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା।
ପାରମ୍ପରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା ଓ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଥିବାବେଳେ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏହା ସହିତ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଜୀବନମାନର ଉନ୍ନତିକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।
ସଂଜ୍ଞା: ଯେଉଁ ରାଷ୍ଟ୍ର ସାମାଜିକ ନୀତି, ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଓ ଆର୍ଥିକ ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ବେକାରି, ରୋଗ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପରି ସାମାଜିକ ବିପଦରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହିତ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହାକୁ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର କୁହାଯାଏ।
୨. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
1. ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା: ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭତ୍ତା, ବେକାରି ସହାୟତା, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ସହାୟତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା।
2. ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା: ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଚିକିତ୍ସା ସେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
3. ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର: ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ସୁଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ ଅସମାନତା ହ୍ରାସ।
4. ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅସମାନତା ହ୍ରାସ: କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସରକାରୀ ବ୍ୟୟ ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ଆର୍ଥିକ ବୈଷମ୍ୟ କମାଇବା।
5. ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା: ଉଚିତ ମଜୁରି, ନିରାପଦ କାର୍ଯ୍ୟପରିବେଶ ଓ ଶ୍ରମ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା।
6. ଅର୍ଥନୀତିରେ ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପ: ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳରେ ବଜାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଯୋଗାଇବା।
7. ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ: ଦୁର୍ବଳ ଓ ବଞ୍ଚିତ ବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଓ ଉନ୍ନତ ଜୀବନଧାରଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
୩. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଉଦ୍ଭବ
କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥିଲା। ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ, ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିକାଶ ଏହାର ଉଦ୍ଭବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା।
କ. ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ
ଅଷ୍ଟାଦଶ ଓ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ୟୁରୋପୀୟ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା। ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ସହରୀକରଣ ଫଳରେ କମ୍ ମଜୁରି, ଦୀର୍ଘ କାର୍ଯ୍ୟସମୟ, ଅସୁରକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟପରିବେଶ, ବେକାରି ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଭଳି ସମସ୍ୟା ବଢ଼ିଥିଲା। ଏହା ସରକାରଙ୍କ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାବି ସୃଷ୍ଟି କଲା।
ଖ. ବିସ୍ମାର୍କଙ୍କ ସାମାଜିକ ବୀମା ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଜର୍ମାନୀର ଚାନ୍ସେଲର ଅଟୋ ଭନ୍ ବିସ୍ମାର୍କଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ୧୮୮୦ ଦଶକରେ ଆଧୁନିକ ସାମାଜିକ ବୀମା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଥିଲା। ୧୮୮୩ରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବୀମା, ୧୮୮୪ରେ ଦୁର୍ଘଟଣା ବୀମା ଏବଂ ୧୮୮୯ରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଅକ୍ଷମତା ସମ୍ପର୍କିତ ବୀମା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହି ବିକାଶର ପ୍ରମୁଖ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଥିଲା।
ଗ. ମହାମାନ୍ଦ୍ୟ ଓ କେନ୍ସୀୟ ଅର୍ଥନୀତି
୧୯୩୦ ଦଶକର ମହାମାନ୍ଦ୍ୟ ବେକାରି, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତାର ଭୟାବହ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା। ଅର୍ଥନୀତିବିଦ୍ ଜନ୍ ମେନାର୍ଡ କେନ୍ସ ସରକାରୀ ବ୍ୟୟ ଓ ଆର୍ଥିକ ନୀତି ମାଧ୍ୟମରେ ଚାହିଦା, ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଘ. ବେଭରିଜ୍ ରିପୋର୍ଟ, ୧୯୪୨
ବ୍ରିଟେନରେ ୱିଲିୟମ୍ ବେଭରିଜ୍ ୧୯୪୨ରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସମାଜର ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ୟା ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ:
- ଅଭାବ ବା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ (Want)
- ରୋଗ (Disease)
- ଅଜ୍ଞାନତା (Ignorance)
- ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଜୀବନ ପରିବେଶ (Squalor)
- ବେକାରି ବା ନିଷ୍କ୍ରିୟତା (Idleness)
ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରିଟେନରେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ନୀତି ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ହୋଇଥିଲା। UK Parliament+1
ଙ. ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବିକାଶ
୧୯୪୫ ପରେ ବହୁ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶରେ ସରକାରୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଶିକ୍ଷା, ପେନ୍ସନ୍, ବେକାରି ସହାୟତା ଓ ଆବାସ ଯୋଜନାର ବିସ୍ତାର ଘଟିଥିଲା। ଆର୍ଥିକ ବୃଦ୍ଧି, ଶ୍ରମିକ ସଂଗଠନ, ସାମାଜିକ-ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଜନୀତି ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସମର୍ଥନ ଏହି ବିକାଶକୁ ସହାୟତା କରିଥିଲା।
୪. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ବିକାଶର ପର୍ଯ୍ୟାୟ
| ପର୍ଯ୍ୟାୟ | ପ୍ରମୁଖ ବିକାଶ |
|---|---|
| ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ | ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସହାୟତା, ଶ୍ରମ ଆଇନ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସାମାଜିକ ବୀମା |
| ୧୯୦୦–୧୯୪୫ | ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା, ନିଯୁକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାରେ ସରକାରୀ ଦାୟିତ୍ୱର ବୃଦ୍ଧି |
| ୧୯୪୫–୧୯୭୦ ଦଶକ | ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପେନ୍ସନ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ସେବାର ବ୍ୟାପକ ବିସ୍ତାର |
| ୧୯୮୦ ଦଶକ ପରଠାରୁ | ବିଶ୍ୱୀକରଣ, ଜନସଂଖ୍ୟାଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଆର୍ଥିକ ଚାପ ଯୋଗୁଁ କଲ୍ୟାଣ ନୀତିର ପୁନର୍ଗଠନ |
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ଧାରାକୁ ସୂଚାଏ। ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ବିକାଶ ସମାନ ଭାବରେ ଘଟିନାହିଁ।
୫. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରମୁଖ ମଡେଲ୍
ରାଜନୈତିକ ବିଜ୍ଞାନୀ ଗୋଷ୍ଟା ଏସ୍ପିଙ୍ଗ୍-ଆଣ୍ଡରସନ୍ ତାଙ୍କ The Three Worlds of Welfare Capitalism (୧୯୯୦) ଗ୍ରନ୍ଥରେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଆଦର୍ଶ ମଡେଲ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। Oxford Academic+1
କ. ସାମାଜିକ-ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମଡେଲ୍ (Social-Democratic Model)
ସ୍ୱିଡେନ୍ ଓ ଡେନମାର୍କ ପରି ନର୍ଡିକ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଏହି ମଡେଲ୍ ସମ୍ପର୍କିତ।
ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ:
- ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ସାମାଜିକ ସେବା।
- ସରକାରଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା।
- ଆୟ ଓ ସୁଯୋଗର ଅସମାନତା ହ୍ରାସ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ।
- ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିସ୍ତାର।
ଖ. ଉଦାରବାଦୀ ମଡେଲ୍ (Liberal Model)
ଏହି ମଡେଲ୍ ଆମେରିକା ଏବଂ କିଛି ପରିମାଣରେ ବ୍ରିଟେନ୍ ପରି ଦେଶ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ।
ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ:
- ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା।
- ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଆୟ ମାନଦଣ୍ଡ ଆଧାରିତ ସହାୟତା।
- ସରକାରୀ ସହାୟତା ସହିତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦାୟିତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ।
ଗ. ରକ୍ଷଣଶୀଳ-ସଂଗଠନାତ୍ମକ ମଡେଲ୍ (Conservative-Corporatist Model)
ଜର୍ମାନୀ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ପରି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଏହି ମଡେଲ୍ ସମ୍ପର୍କିତ।
ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ:
- ନିଯୁକ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ବୀମା ଅବଦାନ ଆଧାରିତ ସୁରକ୍ଷା।
- ବୃତ୍ତିଗତ ସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ କେତେକ ସୁବିଧାରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ।
- ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ।
ଏହି ମଡେଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରକାର। ବାସ୍ତବରେ ଅନେକ ଦେଶର କଲ୍ୟାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକାଧିକ ମଡେଲ୍ର ଉପାଦାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
୬. ଭାରତରେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର
ଭାରତ ଏକ ସମ୍ବିଧାନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ଯାହାର କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ, ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ସମ୍ବିଧାନିକ ଆଧାର
- ପ୍ରସ୍ତାବନା: ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ନ୍ୟାୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ।
- ଧାରା ୩୮: ଜନକଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନ ଓ ଅସମାନତା ହ୍ରାସ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।
- ଧାରା ୩୯: ଜୀବିକାର ସୁଯୋଗ, ସମ୍ପଦର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ବଣ୍ଟନ ଓ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କିତ ନୀତି ଉଲ୍ଲେଖ କରେ।
- ଧାରା ୪୧: ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ଓ ବିକାଶର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସହାୟତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ କହେ।
- ଧାରା ୪୨: ମାନବିକ କାର୍ଯ୍ୟପରିବେଶ ଓ ମାତୃତ୍ୱ ସହାୟତା ସମ୍ପର୍କିତ।
- ଧାରା ୪୩: ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକାଯୋଗ୍ୟ ମଜୁରି ଓ ଉନ୍ନତ ଜୀବନମାନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।
- ଧାରା ୪୭: ପୁଷ୍ଟି, ଜୀବନମାନ ଓ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଉନ୍ନତିକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରମୁଖ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରଖେ। Legislative India+2
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବିଧାନର ରାଷ୍ଟ୍ର ନୀତିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ତତ୍ତ୍ୱ (Directive Principles of State Policy) ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଶାସନ ପରିଚାଳନାରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରେ, କିନ୍ତୁ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ପରି ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଦ୍ୱାରା ବଳବତ୍ତର କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ।
ଭାରତର କିଛି ପ୍ରମୁଖ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ
1. ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଆଇନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସର୍ତ୍ତ ଅନୁସାରେ ଯୋଗ୍ୟ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରଙ୍କୁ ମଜୁରିଭିତ୍ତିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି।
2. ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ, ୨୦୧୩: ଯୋଗ୍ୟ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ରିହାତି ଦରରେ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ପ୍ରଦାନର ଆଇନଗତ ଢାଞ୍ଚା।
3. ଆୟୁଷ୍ମାନ ଭାରତ–ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜନ ଆରୋଗ୍ୟ ଯୋଜନା: ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ ଓ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା।
4. ଶିକ୍ଷାର ଅଧିକାର ଆଇନ, ୨୦୦୯: ଆଇନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବୟସର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଗଣା ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
5. ସାମାଜିକ ପେନ୍ସନ୍ ଓ ସହାୟତା: ଯୋଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ, ବିଧବା ଓ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସହାୟତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ।
୭. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନ
କ. ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା, ପେନ୍ସନ୍ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବହୁଳ ସରକାରୀ ବ୍ୟୟ ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ ରାଜସ୍ୱ, ସରକାରୀ ଋଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚ ସହିତ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ।
ଖ. ଜନସଂଖ୍ୟାର ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ
ବୃଦ୍ଧ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ପେନ୍ସନ୍, ଚିକିତ୍ସା ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଯତ୍ନର ଚାହିଦା ବଢ଼ିପାରେ। ଏହା ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଚାପ ପକାଏ।
ଗ. ବେକାରି ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ ନିଯୁକ୍ତି
ଯନ୍ତ୍ରୀକରଣ, ଡିଜିଟାଲ୍ ଅର୍ଥନୀତି, ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି ଫଳରେ ଅନେକ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ସ୍ଥାୟୀ ଆୟ ଓ ସାମାଜିକ ବୀମା ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ।
ଘ. ବିଶ୍ୱୀକରଣ ଓ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ପୁଞ୍ଜିର ଗତିଶୀଳତା ଯୋଗୁଁ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ କର ନୀତି, ଶ୍ରମିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟୟ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ଜଟିଳ ହୁଏ।
ଙ. ଅସମାନତା ଓ ସେବାର ଅସମାନ ଉପଲବ୍ଧତା
କାଗଜରେ ଅଧିକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଭାବରେ ସୁବିଧା ପାଇନଥାନ୍ତି। ଗ୍ରାମ-ସହର ପାର୍ଥକ୍ୟ, ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା, ସାମାଜିକ ବଞ୍ଚନା ଓ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତାରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସୁବିଧାର ଲାଭ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ସମାନ ଭାବରେ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ।
ଚ. ପ୍ରଶାସନିକ ଅକ୍ଷମତା ଓ ଦୁର୍ନୀତି
ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ବିଳମ୍ବ, ଦୁର୍ନୀତି, ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ହିତାଧିକାରୀଙ୍କ ଚିହ୍ନଟରେ ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ସରକାରୀ ସହାୟତାର ପ୍ରଭାବ କମିଯାଏ।
ଛ. ପରିବର୍ତ୍ତିତ ସାମାଜିକ ଆବଶ୍ୟକତା
ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ, ପ୍ରବାସ, ମହାମାରୀ ଓ ନୂତନ ନିଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ନୀତିକୁ ସମୟୋପଯୋଗୀ ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଛି।
୮. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସମାଲୋଚନା
ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରାର ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତକମାନେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଭୂମିକା ଓ ସୀମା ସମ୍ପର୍କରେ ଭିନ୍ନ ମତ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
- ଉଦାରବାଦୀ ଓ ବଜାରମୁଖୀ ସମାଲୋଚନା: ଅତ୍ୟଧିକ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ବ୍ୟୟ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର ବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ ଏବଂ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
- ସମାଜବାଦୀ ସମାଲୋଚନା: କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସୁଧାର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ପାଦନ ସମ୍ପଦର ଅସମାନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଗଠନାତ୍ମକ ଆର୍ଥିକ ବୈଷମ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର କରିନପାରେ।
- ରକ୍ଷଣଶୀଳ ସମାଲୋଚନା: କେତେକ ମତ ଅନୁସାରେ ଭୁଲ ଭାବରେ ପରିକଳ୍ପିତ ସହାୟତା ପରିବାର ଓ ସମୁଦାୟର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ।
- ନାରୀବାଦୀ ସମାଲୋଚନା: କଲ୍ୟାଣକାରୀ ନୀତିରେ ଅବୈତନିକ ଯତ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ, ଲିଙ୍ଗଗତ ଅସମାନତା ଓ ମହିଳାଙ୍କ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱ ନ ମିଳିପାରେ।
- ପ୍ରଶାସନିକ ସମାଲୋଚନା: ଅତ୍ୟଧିକ ଜଟିଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସୁବିଧା ମିଳିବା କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବଞ୍ଚିତ ହେବାର ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇପାରେ।
୯. ଉପସଂହାର
କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ। ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରର ଦାୟିତ୍ୱକୁ କେବଳ ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାରେ ସୀମିତ ନ ରଖି ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା, ମାନବ ବିକାଶ ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରେ। ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ, ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଜନୀତି ଏହାର ବିକାଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ତଥାପି ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ, ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ସମାନ ଭାବରେ ସେବା ପହଞ୍ଚାଇବା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନ।
୧୦. ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
- କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
- କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଚାରୋଟି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଲେଖ।
- ବେଭରିଜ୍ ରିପୋର୍ଟର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ?
- ଏସ୍ପିଙ୍ଗ୍-ଆଣ୍ଡରସନ୍ଙ୍କ ତିନୋଟି କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଡେଲ୍ର ନାମ ଲେଖ।
- ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର କେଉଁ ଧାରାଗୁଡ଼ିକ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ?
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
- କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଉଦ୍ଭବ ଓ ବିକାଶ ଆଲୋଚନା କର।
- କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରମୁଖ ମଡେଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
- ଭାରତରେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସମ୍ବିଧାନିକ ଆଧାର ଆଲୋଚନା କର।
- ସମସାମୟିକ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।
- ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଭୂମିକାକୁ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କର।