ପରିଚୟ
ମତଦାନ ଆଚରଣ କହିଲେ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ନାଗରିକମାନେ କିପରି ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଚୟନ କରନ୍ତି, ସେ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରବୃତ୍ତି, ପସନ୍ଦ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ବୁଝାଯାଏ। ଏହା ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ କାରକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ। ଜାତି, ଧର୍ମ, ଜାତିଗତ ପରିଚୟ, ଅଞ୍ଚଳ, ଭାଷା, ଶ୍ରେଣୀ, ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଅଟନ୍ତି।
ଶ୍ରେଣୀ ହେଉଛି ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ। ଶ୍ରେଣୀ କହିଲେ ସମାଜର ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ଗଠନରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝାଯାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଆୟ, ବୃତ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ପାଦନର ସାଧନ ଉପରେ ମାଲିକାନା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସୁଯୋଗ ପାଇବାର ସୁବିଧା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଶ୍ରେଣୀ ମନୁଷ୍ୟର ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଓ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଥିବା ଆଶାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ବିଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ଶ୍ରେଣୀର ଭୋଟରମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
ଭାରତରେ ନିଯୁକ୍ତି, ମଜୁରି, ଜମି ମାଲିକାନା, କୃଷି ନୀତି, କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା, ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାର, ଶିକ୍ଷା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରେଣୀ ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ତଥାପି, ଶ୍ରେଣୀ ଏକାକୀ ଭାବେ ମତଦାନ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ। ଏହା ଜାତି, ଧର୍ମ, ଅଞ୍ଚଳ, ଲିଙ୍ଗ, ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଥାଏ।
ଶ୍ରେଣୀର ଅର୍ଥ ଓ ଧାରଣା
ରାଜନୈତିକ ସମାଜବିଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଣୀ କହିଲେ ଏପରି ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ବୁଝାଯାଏ, ଯାହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ତରୀକରଣରେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଜନ ସାଧାରଣତଃ ଆୟ, ସମ୍ପତ୍ତି, ବୃତ୍ତି, ମାଲିକାନା, ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଭିନ୍ନତା ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ଶ୍ରେଣୀ କେବଳ ଆୟର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ନୁହେଁ। ସମାନ ଆୟ ପାଉଥିବା ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀଗତ ସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିର ସ୍ଥିରତା, ସମ୍ପତ୍ତିର ମାଲିକାନା, ବୃତ୍ତିଗତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସାମାଜିକ କ୍ଷମତା ଓ ଆର୍ଥିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିପାରେ।
ବିଶ୍ଳେଷଣର ସୁବିଧା ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ସମାଜକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:
- ଉଚ୍ଚ ବା ସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ: ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ପରିବାରଙ୍କ ପାଖରେ ଅଧିକ ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି, ବ୍ୟବସାୟିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ରହିଥାଏ।
- ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ: ଦରମାଭୋଗୀ କର୍ମଚାରୀ, ବୃତ୍ତିଜୀବୀ, ଶିକ୍ଷକ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଦ୍ୟୋଗୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆୟ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ।
- ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀ: ଶିଳ୍ପ ଶ୍ରମିକ, ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ, ପରିବହନ କର୍ମଚାରୀ, କାରଖାନା ଶ୍ରମିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଜୁରି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଗୋଷ୍ଠୀ।
- କୃଷକ ଓ କୃଷି ଶ୍ରେଣୀ: ବଡ଼ ଜମିଦାର ବା ଭୂମିମାଲିକ, ଧନୀ ଓ ମଧ୍ୟମ କୃଷକ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ସୀମାନ୍ତ କୃଷକ, ଭାଗଚାଷୀ ଓ କୃଷି ଶ୍ରମିକ।
- ସହରାଞ୍ଚଳ ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଗରିବ ଶ୍ରେଣୀ: ଅସ୍ଥାୟୀ ନିଯୁକ୍ତି, ଦୈନିକ ମଜୁରି, ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୀମିତ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ପରିବାର।
ଏହି ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଜନଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ଳେଷଣର ସୁବିଧା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାୟୀ କିମ୍ବା ପରସ୍ପରଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥକ୍ ନୁହେଁ। ଭାରତରେ ଅଞ୍ଚଳ, ବୃତ୍ତି ଓ ଅର୍ଥନୀତିର ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଣୀଗତ ଗଠନ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥାଏ।
ମତଦାନ ଆଚରଣର ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀ
1. ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ
ବିଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନଙ୍କର ଭୌତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ସାଧାରଣତଃ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଭୋଟରମାନେ କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ, ବ୍ୟବସାୟିକ ନିୟମ, ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଧିକାର ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଶ୍ରମିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଜୁରି, ନିଯୁକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା, ସୁଲଭ ବାସଗୃହ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ସେହି ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ନୀତି ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀଗତ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଉନ୍ନତି କରୁଥିବା ମନେହୁଏ।
2. ଆୟ ଓ ସମ୍ପଦର ପୁନର୍ବଣ୍ଟନ ନୀତି
ଆୟରେ ଥିବା ଅସମାନତା କର, ସବସିଡି, ସରକାରୀ ବ୍ୟୟ ଓ ସମ୍ପଦର ପୁନର୍ବଣ୍ଟନ ପ୍ରତି ଭୋଟରମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। କମ୍ ଆୟ ଥିବା ପରିବାର ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସହାୟତା, ନିଯୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସେବାକୁ ସୁଲଭ କରୁଥିବା ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଉଚ୍ଚ ଆୟ ଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀ କର, ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ନିୟାମକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ତଥାପି, ଭୋଟରମାନେ ସବୁବେଳେ ନିଜର ତତ୍କାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଆକାଂକ୍ଷା, ଦଳୀୟ ପରିଚୟ ଓ ଜାତୀୟ ବିକାଶ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ।
3. ବୃତ୍ତି ଓ ନିଯୁକ୍ତିର ପରିସ୍ଥିତି
ବୃତ୍ତି ମନୁଷ୍ୟର ଦୈନନ୍ଦିନ ଅନୁଭୂତି ଓ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ। ଶିଳ୍ପ ଶ୍ରମିକମାନେ ମଜୁରି, ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାର, କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇପାରନ୍ତି। କୃଷକମାନେ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ, ସର୍ବନିମ୍ନ ସହାୟକ ମୂଲ୍ୟ, ଜଳସେଚନ, ଋଣ, ଫସଲ ବୀମା ଓ ସରକାରୀ କ୍ରୟ ନୀତି ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଦରମାଭୋଗୀ କର୍ମଚାରୀମାନେ କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, ନିଯୁକ୍ତିର ସ୍ଥିରତା ଓ ପେନସନ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଏହିପରି ଭାବରେ ବୃତ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
4. ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ଶ୍ରେଣୀଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରଭାବ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଭୋଟରମାନେ ଜମି ମାଲିକାନା, କୃଷି ନିଯୁକ୍ତି, ଜଳସେଚନ, ଗ୍ରାମୀଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଋଣ ଓ କୃଷି ବଜାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ସହରାଞ୍ଚଳର ଭୋଟରମାନେ ବାସଗୃହ, ପରିବହନ, ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ, ସହରୀ ସୁବିଧା, ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ତଥାପି, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ବିଭାଜନକୁ ଶ୍ରେଣୀଗତ ବିଭାଜନ ସହିତ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗ୍ରାମୀଣ ସମାଜରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଜମି ମାଲିକଙ୍କ ସହିତ ଭୂମିହୀନ ଶ୍ରମିକ ମଧ୍ୟ ରହିଥାନ୍ତି। ସେହିପରି ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ସହିତ ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରମିକମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିଥାନ୍ତି।
5. ଶିକ୍ଷା, ସଚେତନତା ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ
ଶିକ୍ଷା ଓ ସୂଚନା ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବକାରିତା ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଓ ବୃତ୍ତିଜୀବୀ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ସୂଚନା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ସମ୍ପର୍କ ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଅଧିକ ହୋଇପାରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅସ୍ଥିର ନିଯୁକ୍ତି, ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ଓ ସାମାଜିକ ବହିଷ୍କରଣ କାରଣରୁ କେତେକ ବାଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଗରିବ ନାଗରିକମାନେ ଅବଶ୍ୟ କମ୍ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନ କିମ୍ବା କମ୍ ସକ୍ରିୟ ବୋଲି ଧାରଣା କରିବା ଭୁଲ୍ ହେବ। ଭାରତରେ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନୀ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ରହିଆସିଛି।
6. କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ନୀତି ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦ
କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ନୀତି ବିଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ଶ୍ରେଣୀର ଭୌତିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରି ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ସାର୍ବଜନୀନ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ପେନସନ୍, ଆବାସ ସହାୟତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ ହସ୍ତାନ୍ତର ଭଳି ଯୋଜନା ସରକାର ଓ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ପ୍ରତି ଭୋଟରମାନଙ୍କ ମୂଲ୍ୟାୟନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, 2005 ମସିହାରେ ପ୍ରଣୀତ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଆଇନ (MGNREGA) ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଣକୁଶଳୀ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ ମଜୁରିଭିତ୍ତିକ ନିଯୁକ୍ତି ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତି ରାଜନୈତିକ ମୂଲ୍ୟାୟନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ତେବେ ଏହାର ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରଭାବ ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା, ଲାଭ ପାଇବାର ସୁଯୋଗ, ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
7. ଶ୍ରେଣୀଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ
ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ଟ୍ରେଡ୍ ୟୁନିୟନ୍, କୃଷକ ସଂଗଠନ ଓ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଣୀଗତ ଦାବି ଆଧାରରେ ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରିପାରନ୍ତି। ସର୍ବନିମ୍ନ ମଜୁରି, ଜମି ସଂସ୍କାର, ଶ୍ରମିକ ସୁରକ୍ଷା, କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ, ବେକାରି ଓ ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତା ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗ ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟ ହୋଇପାରେ।
ଶ୍ରେଣୀଭିତ୍ତିକ ସଂଗଠନ ସମାନ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ରଖୁଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିପାରେ।
8. ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତା ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ
ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତା ରାଜନୈତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ କେଉଁ ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି, ତାହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ସମ୍ପନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ପାଖରେ ନିର୍ବାଚନୀ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ, ଗଣମାଧ୍ୟମ, ଚାପଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନର ଅଧିକ ସୁଯୋଗ ଥାଇପାରେ। ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ସାମୂହିକ ସଂଗଠନ, ଟ୍ରେଡ୍ ୟୁନିୟନ୍, କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭର କରିପାରନ୍ତି।
ଏହିପରି ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀ କେବଳ ମତଦାନ ପସନ୍ଦକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ବ୍ୟାପକ ବଣ୍ଟନକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
9. ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଦଳୀୟ ପରିଚୟ
କେତେକ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭୋଟରମାନେ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ବୃତ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତି କିମ୍ବା ବିଚାରଧାରାଗତ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଆଧାରରେ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ସ୍ଥାୟୀ ଦଳୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିପାରନ୍ତି। ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାର, ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ, ଆର୍ଥିକ ପୁନର୍ବଣ୍ଟନ କିମ୍ବା ବଜାରଭିତ୍ତିକ ଆର୍ଥିକ ନୀତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀର ସମର୍ଥନ ମିଳିପାରେ।
ତଥାପି, ଦଳୀୟ ପରିଚୟ ସବୁବେଳେ ସ୍ଥାୟୀ ରହେ ନାହିଁ। ନେତୃତ୍ୱ, ରାଜନୈତିକ ମେଣ୍ଟ, ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା, ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତି ମତଦାନ ପସନ୍ଦକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ।
10. ଶ୍ରେଣୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା
ଶ୍ରେଣୀଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ପୁଞ୍ଜିବାଦ, ସମାଜବାଦ, ଆର୍ଥିକ ଉଦାରୀକରଣ, ଘରୋଇକରଣ, କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ରାଷ୍ଟ୍ର, କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସମ୍ପଦର ପୁନର୍ବଣ୍ଟନ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସରକାରୀ ନିଯୁକ୍ତି କିମ୍ବା କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଭୋଟରମାନେ ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍କାରକୁ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଓ ବ୍ୟବସାୟ ବିସ୍ତାରରୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି।
ତଥାପି, ଶ୍ରେଣୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ନଥାଏ। ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବେଳେବେଳେ ଏପରି ରାଜନୈତିକ ମତକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ତତ୍କାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେଳ ଖାଏ ନାହିଁ।
ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ମତଦାନ ଆଚରଣ
ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ସାମାଜିକ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନର ଜଟିଳ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରେଣୀ ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।
1. କୃଷକ ଓ କୃଷି ଶ୍ରେଣୀ
କୃଷକମାନଙ୍କ ମତଦାନ ପସନ୍ଦ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ, ସର୍ବନିମ୍ନ ସହାୟକ ମୂଲ୍ୟ (MSP), ଜଳସେଚନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସବସିଡି, ସାରର ମୂଲ୍ୟ, ଗ୍ରାମୀଣ ଋଣ, ଫସଲ ବୀମା ଓ ସରକାରୀ କ୍ରୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ। କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ କୃଷକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
ବଡ଼ ଜମି ମାଲିକ, ମଧ୍ୟମ କୃଷକ, କ୍ଷୁଦ୍ର କୃଷକ, ସୀମାନ୍ତ କୃଷକ, ଭାଗଚାଷୀ ଓ କୃଷି ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ସମାନ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କୃଷକଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସମାନ ରାଜନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
2. ଶିଳ୍ପ ଓ ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀ
ଶିଳ୍ପ ଶ୍ରମିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଜୁରି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିଯୁକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା, ମଜୁରି, ଶ୍ରମ ଆଇନ, କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥଳର ପରିସ୍ଥିତି, ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଜୀବନଧାରଣର ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଟ୍ରେଡ୍ ୟୁନିୟନ୍ ଓ ଶ୍ରମିକ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଏହି ଦାବିଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜନୈତିକ ମଞ୍ଚ ପ୍ରଦାନ କରିଆସିଛନ୍ତି।
3. ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ଭୋଟର
ଭାରତୀୟ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ଦରମାଭୋଗୀ କର୍ମଚାରୀ, ବୃତ୍ତିଜୀବୀ, କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀ, ବଣିକ ଓ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନୀ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ନିଯୁକ୍ତି, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ ଓ ସୁଶାସନ ରହିପାରେ।
ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଏକ ସମାନ ରାଜନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବୃତ୍ତି, ଆୟ, ଅଞ୍ଚଳ, ପିଢ଼ି ଓ ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କର ପସନ୍ଦ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
4. ସହରାଞ୍ଚଳର ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରମିକ
ରାସ୍ତାକଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ, ଘରୋଇ କର୍ମଚାରୀ, ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ, ଡେଲିଭରି କର୍ମଚାରୀ ଓ ଅସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରମିକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଅସ୍ଥିର ନିଯୁକ୍ତି ଓ ସୀମିତ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ବାସଗୃହ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ସହରୀ ସେବା ଓ ଜୀବିକାର ସୁଯୋଗ ସେମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
5. ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ରାଜନୀତି
ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ସରକାରଙ୍କ ମୂଲ୍ୟାୟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖିପାରେ। ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି, ଆବାସ, ପେନସନ୍ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ନିର୍ବାଚନୀ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ତଥାପି, କୌଣସି ଯୋଜନାର ଲାଭ ପାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଭୋଟର ସେହି ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଦଳ ବା ସରକାରକୁ ଭୋଟ ଦେବେ ବୋଲି ଧରିନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମତଦାନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ସ୍ଥାନୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ବ୍ୟାପକ ଜନମତ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର କରେ।
ମତଦାନ ଆଚରଣର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ସହିତ ଶ୍ରେଣୀର ସମ୍ପର୍କ
ଶ୍ରେଣୀ ସାଧାରଣତଃ ଏକାକୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ। ଭାରତରେ ଏହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହିଥାଏ।
- ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଜାତି: ଜାତି ଓ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟତଃ ସମ୍ପର୍କ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟ ସମାନ ନୁହନ୍ତି। ଜମି ମାଲିକାନା, ଶିକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତିରେ ଐତିହାସିକ ଅସମାନତା ଶ୍ରେଣୀଗତ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ଯୋଗୁଁ ଗୋଟିଏ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଗଢ଼ିଉଠିପାରେ।
- ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଧର୍ମ: ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ସମୁଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ରହିଥାନ୍ତି। ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଧାର୍ମିକ ପରିଚୟ ଓ ସାମୁଦାୟିକ ଚିନ୍ତା ସହିତ ମିଶି ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
- ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଜାତିଗତ ପରିଚୟ: ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତା, ସମ୍ବଳ ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ଓ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ଦାବି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରେ।
- ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଅଞ୍ଚଳ: ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକାଶ, ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
- ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଲିଙ୍ଗ: ମହିଳାମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ଅବୈତନିକ ଯତ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ, ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ, ସମ୍ପତ୍ତି ଅଧିକାର ଓ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ସେମାନଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
- ଶ୍ରେଣୀ ଓ ବୟସ: ଯୁବ ଭୋଟରମାନେ ଶିକ୍ଷା, ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁଯୋଗକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇପାରନ୍ତି। ବୟସ୍କ ଭୋଟରମାନେ ପେନସନ୍, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ମତଦାନ ଆଚରଣର ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀର ସୀମାବଦ୍ଧତା
ଶ୍ରେଣୀ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମତଦାନ ଆଚରଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହାର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ସୀମାବଦ୍ଧତା ହେଲା:
- ବହୁମୁଖୀ ପରିଚୟ: ଭୋଟରମାନଙ୍କର ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ ରହିଥାଏ। ଶ୍ରେଣୀ ସବୁବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚୟ ହୋଇନପାରେ।
- ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ବିବିଧତା: ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନଙ୍କ ବୃତ୍ତି, ଆକାଂକ୍ଷା, ବିଚାରଧାରା ଓ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
- ନେତୃତ୍ୱର ପ୍ରଭାବ: ଲୋକପ୍ରିୟ ନେତା ଓ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ବିଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ଶ୍ରେଣୀର ସମର୍ଥନ ପାଇପାରନ୍ତି।
- କଲ୍ୟାଣ ଓ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା: ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଓ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଶ୍ରେଣୀଗତ ସ୍ୱାର୍ଥଠାରୁ ଅଧିକ ଭାବେ ଭୋଟରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
- ଆଞ୍ଚଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ: ଆର୍ଥିକ ଗଠନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସର ଭିନ୍ନତା ଯୋଗୁଁ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଶ୍ରେଣୀର ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
- ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଆକାଂକ୍ଷା: ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି, ଶିକ୍ଷା, ସହରୀକରଣ ଓ ଜୀବନଶୈଳୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଶ୍ରେଣୀଗତ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦକୁ ବଦଳାଇପାରେ।
- ଦଳୀୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା: ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ବ୍ୟାପକ ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ
ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତା ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଣୀ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଯୁକ୍ତି, ମଜୁରି, ଜମି ମାଲିକାନା, କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା, ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଓ ଆର୍ଥିକ ପୁନର୍ବଣ୍ଟନ କାହିଁକି ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇଥାଏ, ତାହା ବୁଝିହୁଏ।
କିନ୍ତୁ କେବଳ ଶ୍ରେଣୀ ଆଧାରରେ ଭାରତୀୟ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଜଟିଳତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝିହେବ ନାହିଁ। ଜଣେ କୃଷକ କୃଷିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ, ଜାତିଗତ ପରିଚୟ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଆନୁଗତ୍ୟ, ଦଳୀୟ ସମ୍ପର୍କ କିମ୍ବା ନେତୃତ୍ୱ ଆଧାରରେ ମତଦାନ କରିପାରନ୍ତି। ସେହିପରି ଜଣେ ଦରମାଭୋଗୀ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଭୋଟର ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ, ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା, ବିଚାରଧାରା କିମ୍ବା ଜାତୀୟ ନେତୃତ୍ୱକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇପାରନ୍ତି।
ତେଣୁ ଶ୍ରେଣୀକୁ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରକ ସହିତ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିବା ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଭାବେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ କିମ୍ବା ସର୍ବଦା ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କାରକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉପସଂହାର
ଶ୍ରେଣୀ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ, କାରଣ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି, ରାଜନୈତିକ ଆଶା ଓ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତି ଥିବା ଦାବିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଆୟ, ବୃତ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତି, ନିଯୁକ୍ତିର ପରିସ୍ଥିତି ଓ ସମ୍ବଳ ପାଇବାର ସୁଯୋଗରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ପ୍ରାର୍ଥୀ ଓ ସରକାରୀ ନୀତି ପ୍ରତି ବ୍ୟକ୍ତିର ମୂଲ୍ୟାୟନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।
ଭାରତରେ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ, ନିଯୁକ୍ତି, ମଜୁରି, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା, ଶ୍ରମିକ ଅଧିକାର ଓ ଆର୍ଥିକ ଅସମାନତା ଭଳି ଶ୍ରେଣୀଗତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ତଥାପି, ଶ୍ରେଣୀ ଏକାକୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ। ଏହା ଜାତି, ଧର୍ମ, ଜାତିଗତ ପରିଚୟ, ଅଞ୍ଚଳ, ଭାଷା, ଲିଙ୍ଗ, ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ନେତୃତ୍ୱ ସହିତ ଅନ୍ତଃକ୍ରିୟା କରେ। ତେଣୁ ଭାରତୀୟ ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ତଥା ସାମାଜିକ ପରିଚୟର ମିଳିତ ପ୍ରଭାବକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।