୧. ଅର୍ଥ ଓ ଧାରଣା
ଭାରତରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ ଓ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ଦିଗ। ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ମତଦାତାମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତି, ବୃତ୍ତିଗତ ସଂରଚନା, ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ, ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରାଥମିକତା ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଚୟନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାନ ଆଚରଣ କହିଲେ ଗ୍ରାମ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ବସତିରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ମତଦାନ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦକୁ ବୁଝାଯାଏ। କୃଷି, ଜମି ମାଲିକାନା, ଜଳସେଚନ, ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି, କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ, ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା, ଜାତିଗତ ସମ୍ପର୍କ, ସ୍ଥାନୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଏହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ସହରାଞ୍ଚଳ ମତଦାନ ଆଚରଣ କହିଲେ ସହର ଓ ନଗରରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦ ଏବଂ ମତଦାନ ପଦ୍ଧତିକୁ ବୁଝାଯାଏ। ନିଯୁକ୍ତି, ବ୍ୟବସାୟିକ ସୁଯୋଗ, ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧି, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଗୃହନିର୍ମାଣ, ପରିବହନ, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ସାର୍ବଜନୀନ ସୁରକ୍ଷା, ପ୍ରବାସନ ଏବଂ ସହରୀ ପ୍ରଶାସନ ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ତଥାପି, ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଭାବରେ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେହିପରି ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଆୟବର୍ଗ, ବୃତ୍ତି, ଜାତି, ଧର୍ମ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ ପୃଷ୍ଠଭୂମିର ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି। ତେଣୁ କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ମତଦାନ ଆଚରଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିହେବ ନାହିଁ।
୨. ଭାରତରେ ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାନ ଆଚରଣ
ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତ ଭାରତୀୟ ମତଦାତା ସମାଜର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। କୃଷି, କୃଷି ସହାୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଅନୌପଚାରିକ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଅଣକୃଷି ଗ୍ରାମୀଣ ବୃତ୍ତି ଗ୍ରାମୀଣ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ବୁଝିବାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ କାରକଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରନ୍ତି।
କ. କୃଷି ଓ କୃଷକ ସ୍ୱାର୍ଥ
ଅନେକ ଗ୍ରାମୀଣ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ କୃଷି ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ। କୃଷକମାନେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଆଧାରରେ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରନ୍ତି:
- ସର୍ବନିମ୍ନ ସହାୟକ ମୂଲ୍ୟ (MSP) ଏବଂ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ସରକାରୀ କ୍ରୟ ନୀତି।
- ସାର, ବିହନ ଓ କୃଷି ଉପକରଣର ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ।
- ଜଳସେଚନ ସୁବିଧା ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ।
- କୃଷି ଋଣ ଓ ଋଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନୀତି।
- ଫସଲ ବୀମା ଏବଂ ଫସଲ କ୍ଷତିର କ୍ଷତିପୂରଣ।
- କୃଷି ବଜାରରେ ପ୍ରବେଶ ଏବଂ କୃଷି ଭିତ୍ତିଭୂମି।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବନିମ୍ନ ସହାୟକ ମୂଲ୍ୟ, କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ସରକାରୀ କ୍ରୟ, କୃଷକଙ୍କ ଆୟ ଏବଂ କୃଷି ସଂସ୍କାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିତର୍କ କୃଷକ ସମୁଦାୟର ନିର୍ବାଚନୀ ସଂଗଠନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଖ. ଜମି ମାଲିକାନା ଓ କୃଷି ସଂରଚନା
ଜମି ମାଲିକାନା ଗ୍ରାମୀଣ ସମାଜରେ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ବଡ଼ ଚାଷୀ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ସୀମାନ୍ତ ଚାଷୀ, ଭାଗଚାଷୀ, କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ଭୂମିହୀନ ପରିବାରମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
ବଡ଼ ଜମି ମାଲିକମାନେ କୃଷି ବଜାର, ଜମି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନୀତି ଏବଂ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, କୃଷି ଶ୍ରମିକମାନେ ମଜୁରି, ନିଯୁକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଏହିପରି, ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାନ ଆଚରଣ କେବଳ ଗ୍ରାମରେ ବସବାସ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ କୃଷି ସଂରଚନାରେ ବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର କରେ।
ଗ. ଜାତି ଓ ସାମୁଦାୟିକ ସମ୍ପର୍କ
ଅନେକ ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜାତି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକ ଭାବରେ ରହିଆସିଛି। କାରଣ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ସ୍ଥାନୀୟ ନେତୃତ୍ୱ, ସାମୁଦାୟିକ ନେଟୱାର୍କ ଏବଂ ସମ୍ବଳ ପ୍ରାପ୍ତି ଅନେକ ସମୟରେ ଜାତିଗତ ସଂରଚନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ।
ଜାତିଭିତ୍ତିକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ, ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଏବଂ ମତଦାନ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଜାତି ଏକାକୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ; ଏହା ଶ୍ରେଣୀ, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ, ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ଘ. ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା
କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଓ ବିକାଶମୂଳକ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ରୂପାୟଣ ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ହେଲା:
- ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତତା ଆଇନ (MGNREGA), ୨୦୦୫।
- ସାର୍ବଜନୀନ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା (PDS)।
- ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆବାସ ଯୋଜନା–ଗ୍ରାମୀଣ।
- ଗ୍ରାମୀଣ ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ପରିମଳ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ।
- ଗ୍ରାମୀଣ ସଡ଼କ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ଯୋଜନା।
- ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପେନସନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସୁବିଧା।
ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବଶୀଳତା, ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଆଧାରରେ ମତଦାତାମାନେ ସରକାରର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରନ୍ତି।
ଙ. ସ୍ଥାନୀୟ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ନେଟୱାର୍କ
ଗ୍ରାମସ୍ତରୀୟ ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱ, ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧି, ପଞ୍ଚାୟତ, ସାମୁଦାୟିକ ସଂଗଠନ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ନେଟୱାର୍କ ମତଦାନ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରନ୍ତି।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପର୍କ, ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ସହଜ ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ଗ୍ରାମ ବିକାଶରେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚାର ହୋଇପାରେ।
ଚ. ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ପ୍ରବାସନ
ବେକାରୀ, ଅଳ୍ପ ନିଯୁକ୍ତି, ଋତୁକାଳୀନ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରବାସନ ଗ୍ରାମୀଣ ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାତାମାନେ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ, ମଜୁରି, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଏବଂ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ପାଇଁ ସହାୟତାକୁ ବିଚାର କରି ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରନ୍ତି।
ପ୍ରବାସନ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାର ଏବଂ ସହରୀ ଶ୍ରମ ବଜାର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରେ। ଏହା ଫଳରେ ଗ୍ରାମୀଣ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ବ୍ୟାପକ ଆର୍ଥିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଅଧିକ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥାଏ।
୩. ଭାରତରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ମତଦାନ ଆଚରଣ
ସହରୀ ଭାରତରେ ବୃତ୍ତିଗତ ବିବିଧତା, ଆର୍ଥିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ, ପ୍ରବାସନ, ଶିଳ୍ପ ଓ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରର ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ସହରାଞ୍ଚଳର ମତଦାନ ଆଚରଣ ନିମ୍ନଲିଖିତ କାରକଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ।
କ. ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁଯୋଗ
ସହରୀ ମତଦାତାମାନେ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି, ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ, ବ୍ୟବସାୟିକ ସୁଯୋଗ, ଉଦ୍ୟୋଗିତା, ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଏବଂ ନିଯୁକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଆଧାରରେ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରନ୍ତି।
ବେତନଭୋଗୀ କର୍ମଚାରୀ, ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରମିକ, କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀ, ବୃତ୍ତିଜୀବୀ ଏବଂ ଅନୌପଚାରିକ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
ଖ. ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ସହରୀ ପ୍ରଶାସନ
ସହରୀ ମତଦାତାମାନେ ସାଧାରଣତଃ ନାଗରିକ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି। ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:
- ସଡ଼କ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ।
- ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଜଳ ଯୋଗାଣ।
- ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଆବର୍ଜନା ପରିଚାଳନା।
- ଗୃହନିର୍ମାଣ ଓ ସହରୀ ଯୋଜନା।
- ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁବିଧା।
- ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପରିବେଶ ପରିଚାଳନା।
ମହାନଗର ନିଗମ, ପୌରସଂସ୍ଥା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଗ. ଶିକ୍ଷା ଓ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା
ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସାଧାରଣତଃ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ, ଗଣମାଧ୍ୟମ, ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ସୂଚନା ପ୍ରତି ଅଧିକ ସୁବିଧା ରହିଥାଏ। ଏହି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ଓ ପ୍ରସଙ୍ଗଭିତ୍ତିକ ମତଦାନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ତଥାପି, ଶିକ୍ଷା ଓ ସୂଚନାର ସୁବିଧା ସମସ୍ତ ମତଦାତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦକୁ ଏକରୂପ କରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅଧିକ ନିର୍ବାଚନୀ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।
ଘ. ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ଆକାଂକ୍ଷା ଓ କର ବ୍ୟବସ୍ଥା
ସହରୀ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧି, ନିଯୁକ୍ତି, ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ, ସାର୍ବଜନୀନ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇପାରେ।
ସହରୀ ବୃତ୍ତିଜୀବୀ ଓ ବେତନଭୋଗୀ ବର୍ଗ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା, ପୁଞ୍ଜିନିବେଶର ପରିବେଶ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଉନ୍ନତିର ସୁଯୋଗ ଆଧାରରେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରନ୍ତି।
ଙ. ଗୃହ, ପରିବହନ ଓ ଜୀବନଯାପନର ଖର୍ଚ୍ଚ
ସୁଲଭ ଗୃହ, ଘରଭଡ଼ା, ଯାତାୟାତ ଜାମ୍, ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ, ଇନ୍ଧନ ମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜୀବନଯାପନ ଖର୍ଚ୍ଚ ଅନେକ ସହରୀ ପରିବାର ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ।
ବିଶେଷକରି ମହାନଗର ଏବଂ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ସହରୀ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ମତଦାନ ପସନ୍ଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
ଚ. ପ୍ରବାସନ ଓ ସାମାଜିକ ବିବିଧତା
ସହରୀ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ, ଅଞ୍ଚଳ, ଭାଷା, ଧର୍ମ ଏବଂ ଜାତିଗତ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏହି ବିବିଧତା ଜଟିଳ ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପ୍ରବାସୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା, ଗୃହ ସୁବିଧା, ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା, ସାମାଜିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଛ. ସହରୀ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅନୌପଚାରିକ ନିଯୁକ୍ତି
ସହରୀ ମତଦାନ ଆଚରଣ କେବଳ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚବିତ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ବସ୍ତିବାସୀ, ରାସ୍ତାକଡ଼ର ବ୍ୟବସାୟୀ, ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ, ଘରୋଇ କର୍ମଚାରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୌପଚାରିକ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରମିକମାନେ ଗୃହ ଅଧିକାର, ଜୀବିକା ସୁରକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା, ପରିମଳ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇପାରନ୍ତି।
ତେଣୁ ସହରୀ ମତଦାତାଙ୍କର ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଭାବରେ ବିବିଧ ଏବଂ ଏଥିରେ ଶ୍ରେଣୀଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।
୪. ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ମତଦାନ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ପାର୍ଥକ୍ୟ
| ଆଧାର | ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାନ ଆଚରଣ | ସହରାଞ୍ଚଳ ମତଦାନ ଆଚରଣ |
|---|---|---|
| ଆର୍ଥିକ ସଂରଚନା | କୃଷି, କୃଷି ସହାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଅନୌପଚାରିକ କାର୍ଯ୍ୟ | ଶିଳ୍ପ, ସେବା, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ସହରୀ ଅନୌପଚାରିକ ନିଯୁକ୍ତି |
| ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚିନ୍ତା | କୃଷି ମଜୁରି, କୃଷକଙ୍କ ଆୟ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି | ବେତନ, ବ୍ୟବସାୟ, ଶିଳ୍ପ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ନିଯୁକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା |
| ବିକାଶର ପ୍ରାଥମିକତା | ଜଳସେଚନ, ସଡ଼କ, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ପାନୀୟ ଜଳ ଓ କୃଷି ଭିତ୍ତିଭୂମି | ପରିବହନ, ଗୃହ, ନିଷ୍କାସନ, ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ନାଗରିକ ସୁବିଧା |
| ସାମାଜିକ ସଂରଚନା | ସ୍ଥାନୀୟ ସାମୁଦାୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଜାତିଗତ ନେଟୱାର୍କର ପ୍ରଭାବ | ବୃତ୍ତି, ଶ୍ରେଣୀ, ପ୍ରବାସନ ଓ ବିବିଧ ସାମୁଦାୟିକ ନେଟୱାର୍କ |
| ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗ | ସ୍ଥାନୀୟ ନେତା, ସାମୁଦାୟିକ ନେଟୱାର୍କ, ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ଗଣମାଧ୍ୟମ | ଡିଜିଟାଲ୍ ମିଡିଆ, ଟେଲିଭିଜନ୍, ଖବରକାଗଜ, ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ପ୍ରଚାର |
| କଲ୍ୟାଣକାରୀ ପ୍ରାଥମିକତା | କୃଷି ସହାୟତା, ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଗୃହ | ଗୃହ, ସହରୀ ନିଯୁକ୍ତି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପରିମଳ ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା |
| ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ | ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା | ପୌରସଂସ୍ଥା ଓ ମହାନଗର ନିଗମ |
| ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ | କୃଷି, ଜମି, ମଜୁରି, ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା | ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧି, ପରିବହନ, ନିଯୁକ୍ତି, ଗୃହ ଓ ସହରୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି |
ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମକୁ ନୁହେଁ। ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ମତଦାତାଙ୍କର ଅନେକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରାଥମିକତା ସମାନ ହୋଇପାରେ। ଗୋଟିଏ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଭୟ ଅଞ୍ଚଳର ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
୫. ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ମତଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ସାଧାରଣ କାରକ
ପାର୍ଥକ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ମତଦାତା ଅନେକ ସାଧାରଣ କାରକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି।
1. ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱ: ରାଜନୈତିକ ନେତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱସନୀୟତା, ଲୋକପ୍ରିୟତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା।
2. ଦଳୀୟ ପରିଚୟ: ପାରମ୍ପରିକ ସମର୍ଥନ, ବିଚାରଧାରାଗତ ପସନ୍ଦ ଏବଂ ସାଂଗଠନିକ ସମ୍ପର୍କ।
3. ଜାତି ଓ ଧର୍ମ: ସାମାଜିକ ପରିଚୟ ଏବଂ ସାମୁଦାୟିକ ସ୍ୱାର୍ଥ।
4. ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତି: ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧି, ଆୟ, ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ପରିବାରର କଲ୍ୟାଣ।
5. କଲ୍ୟାଣକାରୀ ନୀତି: ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ଗୃହ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପେନସନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧାର ଉପଲବ୍ଧତା।
6. ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗ: ଟେଲିଭିଜନ୍, ଖବରକାଗଜ, ଡିଜିଟାଲ୍ ମଞ୍ଚ ଏବଂ ସାମାଜିକ ନେଟୱାର୍କ।
7. ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ: ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ।
8. ସୁଶାସନ ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ସାର୍ବଜନୀନ ସେବାର ଉପଲବ୍ଧତା, ଦୁର୍ନୀତି, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା।
୬. ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତି
ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିରେ ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ବିଭାଜନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଆସିଛି।
କ. ନିର୍ବାଚନୀ ପ୍ରଚାର ରଣନୀତି
ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଚାର ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଗ୍ରାମୀଣ ପ୍ରଚାରରେ କୃଷି ନୀତି, ଜଳସେଚନ, ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ରୂପାୟଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇପାରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସହରୀ ପ୍ରଚାରରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ନିଯୁକ୍ତି, ପରିବହନ, ଗୃହ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇପାରେ।
ଖ. ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ
ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଅଞ୍ଚଳର ଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ଗ୍ରାମୀଣ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କୃଷି ଓ ଗ୍ରାମ ବିକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାବି ରହିପାରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସହରୀ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ପୌରସେବା ଏବଂ ସହରୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଗ. ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଓ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀ
ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବାଚନୀ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। କୃଷକ, କୃଷି ଶ୍ରମିକ, ଶିଳ୍ପ ଶ୍ରମିକ, ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ଅନୌପଚାରିକ କ୍ଷେତ୍ରର ଶ୍ରମିକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନିର୍ବାଚନୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରିପାରନ୍ତି।
ଘ. ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ସମ୍ପର୍କ
ପ୍ରବାସନ, ଶିକ୍ଷା, ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗ, ପରିବହନ, ଅର୍ଥ ପ୍ରେରଣ ଏବଂ ବିସ୍ତାରିତ ବଜାର ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଧିକ ଜଟିଳ ହୋଇପଡ଼ୁଛି।
୭. ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ମତଦାନ ଆଚରଣର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ପ୍ରବୃତ୍ତି
ଭାରତରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ନିର୍ବାଚନୀ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
- ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗର ବିସ୍ତାର: ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍, ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏବଂ ଅନଲାଇନ୍ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଚାର ଉଭୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାଜନୈତିକ ସୂଚନାର ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି।
- କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନାର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଗୁରୁତ୍ୱ: ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ ହସ୍ତାନ୍ତର, ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ଗୃହ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।
- ମହିଳାଙ୍କର ବର୍ଦ୍ଧିତ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ: ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନରେ ମହିଳାଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶେଷତ୍ୱ ହୋଇଛି। ତଥାପି, ସ୍ଥାନ ଓ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ରାଜନୈତିକ ପସନ୍ଦ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
- ଆକାଂକ୍ଷାଭିତ୍ତିକ ରାଜନୀତିର ଉଦୟ: ଶିକ୍ଷା, ନିଯୁକ୍ତି, ସାମାଜିକ ଗତିଶୀଳତା, ଉନ୍ନତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଜୀବନଧାରଣର ମାନରେ ଉନ୍ନତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବାଚନୀ ଆଶା ହୋଇଛି।
- ବୃତ୍ତିଗତ ସଂରଚନାର ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଗ୍ରାମୀଣ ଅଣକୃଷି ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ସହରୀ ଅନୌପଚାରିକ ନିଯୁକ୍ତି ପାରମ୍ପରିକ ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ କରିଛି।
- ଆଞ୍ଚଳିକ ବିବିଧତା: ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ବାସସ୍ଥାନ ଓ ମତଦାନ ପସନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଓ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
- ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗର ଗୁରୁତ୍ୱ: ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ, ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା, ନାଗରିକ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ବିକାଶ ନିର୍ବାଚନୀ ଫଳାଫଳକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
୮. ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ସୀମାବଦ୍ଧତା
ମତଦାନ ଆଚରଣର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କିଛି ସୀମାବଦ୍ଧତା ରହିଛି।
1. ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିବିଧତା: ଗ୍ରାମୀଣ କିମ୍ବା ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟା କୌଣସିଟି ମଧ୍ୟ ଏକରୂପ ରାଜନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ନୁହେଁ।
2. ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥର ସମାନତା: ଗ୍ରାମୀଣ ଅଣକୃଷି ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ସହରୀ ଅନୌପଚାରିକ ଶ୍ରମିକ ସମାନ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ଜୀବିକା ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରନ୍ତି।
3. ବହୁମୁଖୀ ପରିଚୟ: ଜାତି, ଶ୍ରେଣୀ, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ, ବୟସ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ସହିତ ପରସ୍ପର କ୍ରିୟା କରେ।
4. ପ୍ରବାସନ: ପ୍ରବାସନ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଆର୍ଥିକ ତଥା ସାମାଜିକ ନେଟୱାର୍କକୁ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ।
5. ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିସ୍ଥିତି: ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗର ଗୁରୁତ୍ୱ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
6. ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଦଳୀୟ ସଂଗଠନ: ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଏବଂ ଦଳୀୟ ସଂଗଠନ ନିବାସସ୍ଥାନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇପାରେ।
7. ପରିବର୍ତ୍ତିତ ବିକାଶ ସଂରଚନା: ସହରୀକରଣ, ଗ୍ରାମୀଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ପାରମ୍ପରିକ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ହ୍ରାସ କରୁଛି।
ତେଣୁ ଗ୍ରାମୀଣ–ସହରୀ ବାସସ୍ଥାନକୁ ମତଦାନ ଆଚରଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତ କାରକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଭାବରେ ନୁହେଁ।
୯. ଉପସଂହାର
ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ମତଦାନ ଆଚରଣ ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନୀ ରାଜନୀତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ। ଗ୍ରାମୀଣ ମତଦାତାମାନେ କୃଷି, ଜମି, ଗ୍ରାମୀଣ ନିଯୁକ୍ତି, ଜଳସେଚନ, କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସାମୁଦାୟିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସହରୀ ମତଦାତାମାନେ ନିଯୁକ୍ତି, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ଗୃହ, ପରିବହନ, କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଏବଂ ସହରୀ ପ୍ରଶାସନକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇପାରନ୍ତି।
ତଥାପି, ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ପ୍ରବୃତ୍ତି ମାତ୍ର, ସାର୍ବଜନୀନ ନିୟମ ନୁହେଁ। ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଉଭୟ ମତଦାତା ସମାଜ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଭାବରେ ବିବିଧ। ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚନୀ ପସନ୍ଦ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ଜାତି, ଶ୍ରେଣୀ, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ, ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ, ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ସରକାରର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ପରସ୍ପର କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୁଏ।
ଏହିପରି, ଭାରତୀୟ ମତଦାନ ଆଚରଣର ବ୍ୟାପକ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ସହରୀ ଉଭୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ବିବିଧତାର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆବଶ୍ୟକ।