ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର: ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରଭାବ, ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ (Mass Media and Democracy: Media influence, social media, impact of new technology)

୧. ଗଣମାଧ୍ୟମର ଅର୍ଥ

ଗଣମାଧ୍ୟମ (Mass Media) ହେଉଛି ଏପରି ଯୋଗାଯୋଗ ମାଧ୍ୟମ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ସୂଚନା, ସମ୍ବାଦ, ଧାରଣା, ମତାମତ ଓ ମନୋରଞ୍ଜନ ପହଞ୍ଚାଯାଏ। ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନରେ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ନାଗରିକଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା, ଜନମତ ଗଠନ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

ମୁଦ୍ରଣ ଗଣମାଧ୍ୟମ: ଖବରକାଗଜ, ପତ୍ରିକା ଓ ସାମୟିକ ପ୍ରକାଶନ।
ପ୍ରସାରଣ ଗଣମାଧ୍ୟମ: ଟେଲିଭିଜନ୍ ଓ ରେଡିଓ।
ଡିଜିଟାଲ୍ ଗଣମାଧ୍ୟମ: ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ନ୍ୟୁଜ୍ ପୋର୍ଟାଲ୍, ୱେବସାଇଟ୍ ଓ ପଡ୍‌କାଷ୍ଟ୍।
ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ: ଫେସବୁକ୍, ୟୁଟ୍ୟୁବ୍, ଇନ୍‌ଷ୍ଟାଗ୍ରାମ୍ ଓ X ଭଳି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାମାନେ ସୂଚନା ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରସାରଣ ଓ ଆଲୋଚନା କରିପାରନ୍ତି।

ପାରମ୍ପରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ସାଧାରଣତଃ ସଂଗଠିତ ସମ୍ବାଦ ସଂସ୍ଥା ଓ ସମ୍ପାଦକୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଭୂମିକା ରହେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଡିଜିଟାଲ୍ ଓ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ସୂଚନା ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରସାରଣର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ।

୨. ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ

ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ହେଉଛନ୍ତି ଜନସାଧାରଣ। ମୁକ୍ତ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ, ରାଜନୈତିକ ସମାନତା, ମତପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତା, ସୂଚନା ପାଇବାର ଅଧିକାର, ଜନସହଭାଗିତା ଓ ସରକାରୀ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ନାଗରିକମାନେ ସୂଚନାଭିତ୍ତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଓ ରାଜନୈତିକ ନେତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଗଣମାଧ୍ୟମ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ, ବିତର୍କର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତାର ବ୍ୟବହାରକୁ ଯାଞ୍ଚ କରି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହଯୋଗ କରେ।

ତେବେ, କେବଳ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଉପସ୍ଥିତି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସଫଳତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ନାହିଁ। ଗଣମାଧ୍ୟମର ସ୍ୱାଧୀନତା, ସମ୍ପାଦକୀୟ ନିରପେକ୍ଷତା, ବିବିଧତା, ସୂଚନାର ସଠିକତା ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ସୂଚନାର ଉପଲବ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

୩. ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ

ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପରସ୍ପର ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ସଚେତନ ନାଗରିକ ଆବଶ୍ୟକ; ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସ୍ୱାଧୀନ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସଂସ୍ଥାଗତ ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବୁଝିହେବ।

1. ସୂଚନା ଓ ସଚେତନତା: ନିର୍ବାଚନ, ସରକାରୀ ନୀତି, ଆଇନ, ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ଜନକଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନା ସମ୍ପର୍କରେ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଅବଗତ କରେ।

2. ଜନମତ ଗଠନ: ସମ୍ବାଦ, ସମ୍ପାଦକୀୟ, ସାକ୍ଷାତକାର ଓ ବିତର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକମାନେ ରାଜନୈତିକ ସମସ୍ୟା ବୁଝି ନିଜର ମତ ଗଠନ କରନ୍ତି।

3. ସରକାରୀ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ ସାମ୍ବାଦିକତା ଦୁର୍ନୀତି, କ୍ଷମତାର ଅପବ୍ୟବହାର ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବିଫଳତାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିପାରେ।

4. ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ: ନିର୍ବାଚନ, ଜନଆଲୋଚନା, ନାଗରିକ ଅଭିଯାନ ଓ ସାମାଜିକ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଲୋକଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।

5. ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ: ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକ, ଅବହେଳିତ ସମୁଦାୟ, ନାଗରିକ ସମାଜ ଓ ବିରୋଧୀ ଦଳଙ୍କୁ ନିଜର ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ମଞ୍ଚ ଯୋଗାଇପାରେ।

6. ସାର୍ବଜନୀନ ବିତର୍କ: ନାଗରିକ, ବିଶେଷଜ୍ଞ, ରାଜନୈତିକ ନେତା ଓ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

7. ରାଜନୈତିକ ଶିକ୍ଷା: ସମ୍ବିଧାନ, ନାଗରିକ ଅଧିକାର, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି କରେ।

8. ବିବାଦର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ: ମୁକ୍ତ ଆଲୋଚନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ମତର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋଚନା, ବୁଝାମଣା ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଧାନକୁ ସହାୟତା କରେ।

ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଯଥା ରାଜନୈତିକ ବା ଅର୍ଥନୈତିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବିନା ବିଭିନ୍ନ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ସୁଯୋଗ ରହିବା ଉଚିତ।

୪. ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରଭାବ

ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରଭାବ କହିଲେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ବିଷୟବସ୍ତୁ, ଉପସ୍ଥାପନା, ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ପ୍ରସାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲୋକଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଜ୍ଞାନ, ମନୋଭାବ, ଧାରଣା ଓ ଆଚରଣକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ତାହା ବୁଝାଏ।

ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରଭାବ ସବୁବେଳେ ସିଧାସଳଖ ବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ନିଜର ଶିକ୍ଷା, ଅଭିଜ୍ଞତା, ବିଚାରଧାରା, ସାମାଜିକ ପରିଚୟ ଓ ସୂଚନା ଉତ୍ସ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।

କ. ଜନମତ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ଗଣମାଧ୍ୟମ ନାଗରିକଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ନେତା ଓ ସରକାରୀ ନୀତି ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଓ ଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ। କୌଣସି ବିଷୟ ଉପରେ ବାରମ୍ବାର ଖବର ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ ତାହା ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବେକାରି ସମସ୍ୟା ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଖବର ପ୍ରସାରଣ ହେଲେ ନିଯୁକ୍ତି ନିର୍ବାଚନୀ ବିତର୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟ ହୋଇପାରେ।

ଖ. ଏଜେଣ୍ଡା-ସେଟିଂ (Agenda-Setting)

ଏଜେଣ୍ଡା-ସେଟିଂ ହେଉଛି ଗଣମାଧ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ବିଷୟ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବ, ତାହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା।

ଗଣମାଧ୍ୟମ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସମସ୍ୟାକୁ ବାରମ୍ବାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି।

ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣା ହେଉଛି, ଗଣମାଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ କେଉଁ ବିଷୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବେ, ତାହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହା ଲୋକମାନେ ସେହି ବିଷୟକୁ କିପରି ବୁଝିବେ, ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ।

ଗ. ରାଜନୈତିକ ବିଷୟର ଫ୍ରେମିଂ (Framing)

ଫ୍ରେମିଂ ହେଉଛି କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ବିଷୟକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା। ଏଥିରେ କିଛି ଦିଗକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ କମ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ ସରକାରୀ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ଯୋଜନାକୁ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହ୍ରାସର ପଦକ୍ଷେପ ଭାବେ ବା ସରକାରୀ ଅର୍ଥ ଉପରେ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଭାର ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇପାରେ। ଏହି ଭିନ୍ନ ଉପସ୍ଥାପନା ଲୋକମାନଙ୍କ ଧାରଣାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

ଘ. ପ୍ରାଇମିଂ (Priming) ଓ ରାଜନୈତିକ ମୂଲ୍ୟାୟନ

ପ୍ରାଇମିଂ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ କୌଣସି ବିଷୟକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ରାଜନୈତିକ ନେତା ବା ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବାବେଳେ ସେହି ବିଷୟକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ସମ୍ପର୍କରେ ବାରମ୍ବାର ଖବର ପ୍ରସାରଣ ହେଲେ ଭୋଟଦାତାମାନେ ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବିଚାର କରିବାବେଳେ ଦରଦାମ ସ୍ଥିରତାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରନ୍ତି।

ଙ. ନିର୍ବାଚନୀ ଆଚରଣ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ଗଣମାଧ୍ୟମ ପ୍ରାର୍ଥୀ, ନିର୍ବାଚନୀ ଇସ୍ତାହାର, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ରାଜନୈତିକ ବିବାଦ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇ ଭୋଟଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଟେଲିଭିଜନ୍ ବିତର୍କ, ସାକ୍ଷାତକାର, ବିଜ୍ଞାପନ ଓ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ଗଠନରେ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରେ।

ତଥାପି, ଭୋଟଦାନର ନିଷ୍ପତ୍ତି କେବଳ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦଳୀୟ ପରିଚୟ, ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା, ଜାତି ଓ ଶ୍ରେଣୀ ସମ୍ପର୍କ, ବିଚାରଧାରା, ନେତୃତ୍ୱ, ପରିବାର ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଭିଜ୍ଞତା ମଧ୍ୟ ଭୋଟଦାନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।

ଚ. ପ୍ରହରୀ ଭୂମିକା (Watchdog Role)

ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରହରୀ ଭୂମିକା ହେଉଛି ସର୍ବସାଧାରଣ କ୍ଷମତାର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ନଜର ରଖିବା। ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ ସାମ୍ବାଦିକତା ଦୁର୍ନୀତି, ସରକାରୀ ଅର୍ଥର ଅପବ୍ୟବହାର, ମାନବାଧିକାର ଉଲ୍ଲଂଘନ ଓ ଶାସନଗତ ବିଫଳତାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିପାରେ।

ଏହି ଭୂମିକା ସେତେବେଳେ ଅଧିକ ଫଳପ୍ରଦ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପାଦକୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ସୂଚନା ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି।

ଛ. ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ

ଗଣମାଧ୍ୟମ ବିଭିନ୍ନ ମତ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଆଲୋଚନାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏକପାଖିଆ ଖବର, ଉତ୍ତେଜନାମୂଳକ ମନ୍ତବ୍ୟ ଓ ତଥ୍ୟର ଚୟନମୂଳକ ଉପସ୍ଥାପନା ରାଜନୈତିକ ବିଭାଜନକୁ ଗଭୀର କରିପାରେ।

ଲୋକମାନେ ଯଦି କେବଳ ନିଜର ପୂର୍ବଧାରଣାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ସୂଚନା ପାଆନ୍ତି, ତେବେ ବିପରୀତ ମତକୁ ବିଚାର କରିବା ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କମିଯାଇପାରେ।

୫. ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଗଣମାଧ୍ୟମ (Fourth Estate)

ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ (Fourth Estate) ଶବ୍ଦଟି ସରକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିବାରେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୂଚାଏ। ଏହି ପରିଭାଷାରେ ବିଧାନମଣ୍ଡଳ, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକାକୁ ପ୍ରଥମ ତିନୋଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ବିଚାର କରାଯାଏ; ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ ଏକ ଅନୌପଚାରିକ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ଗଣମାଧ୍ୟମ ସମ୍ବିଧାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ସରକାରୀ ଅଙ୍ଗ ନୁହେଁ। ଏହି ଶବ୍ଦଟି ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଯାଞ୍ଚ ଓ ସମାଲୋଚନା କରିବାରେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟ:

ଦୁର୍ନୀତି ଓ କ୍ଷମତାର ଅପବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗର ଅନୁସନ୍ଧାନ।
ସରକାରୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଅର୍ଥର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇବା।
ଜନପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ମୂଲ୍ୟାୟନ ପାଇଁ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବା।
ବିରୋଧୀ ମତ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସମାଲୋଚନା ପାଇଁ ମଞ୍ଚ ଯୋଗାଇବା।
ଅବହେଳିତ ସମୁଦାୟଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବା।

ସେନ୍ସରସିପ୍, ରାଜନୈତିକ ଚାପ, ଗଣମାଧ୍ୟମର ମାଲିକାନାର ଏକାଧିକାର, ବ୍ୟାବସାୟିକ ସ୍ୱାର୍ଥ, ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କୁ ଧମକ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ମାନଦଣ୍ଡର ଅବନତି ଏହି ପ୍ରହରୀ ଭୂମିକାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ।

୬. ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ହେଉଛି ଏପରି ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ଯେଉଁଠାରେ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାମାନେ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରସାରଣ, ଆଲୋଚନା ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରିପାରନ୍ତି।

ପାରମ୍ପରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ସୂଚନା ସାଧାରଣତଃ କିଛି ସମ୍ବାଦ ସଂସ୍ଥାରୁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚେ। ଏହାର ବିପରୀତରେ, ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗରେ ସିଧାସଳଖ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ସୁଯୋଗ ଦିଏ।

ଏହା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଚାର, ନାଗରିକ ସକ୍ରିୟତା, ସାର୍ବଜନୀନ ବିତର୍କ ଓ ରାଜନୈତିକ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମଞ୍ଚ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ସୂଚନାର ବିକୃତି, ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ ଓ ଜନମତର ଅପବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ। UNESCO Docs+1

କ. ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମର ସକାରାତ୍ମକ ଅବଦାନ

୧. ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନୀନ ବିଷୟ ଉପରେ ମତ ପ୍ରକାଶ, ସରକାରୀ ନୀତି ଉପରେ ଆଲୋଚନା ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଯାନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ। ଏଥିପାଇଁ ସବୁବେଳେ କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ହେବା ବା ସାଧାରଣ ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ନାହିଁ।

୨. ନେତା ଓ ନାଗରିକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗାଯୋଗ

ରାଜନୈତିକ ନେତା ଓ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସିଧାସଳଖ ଘୋଷଣା ପ୍ରକାଶ କରିପାରନ୍ତି, ନୀତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରନ୍ତି ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇପାରନ୍ତି।

୩. ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସଂଗଠନ

ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ନେଟୱର୍କ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିବାଦ, ଆବେଦନପତ୍ର, ଜନସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଓ ସମୁଦାୟମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ସମାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଧାରୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିପାରେ।

୪. ଅବହେଳିତ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ମତ ପ୍ରକାଶର ସୁଯୋଗ

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏପରି ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ମଞ୍ଚ ଯୋଗାଇପାରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ପାରମ୍ପରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଏ ନାହିଁ। ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ସମସ୍ୟାକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଆଲୋଚନାକୁ ଆଣିପାରନ୍ତି।

୫. ସୂଚନାର ଦ୍ରୁତ ପ୍ରସାର

ସରକାରୀ ଘୋଷଣା, ନିର୍ବାଚନୀ ସୂଚନା, ଜରୁରୀ ସତର୍କବାଣୀ ଓ ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ସମ୍ପର୍କିତ ସମ୍ବାଦ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ।

୬. ନାଗରିକ ସାମ୍ବାଦିକତା

ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନେ ଘଟଣାର ଭିଡିଓ ରେକର୍ଡ କରିପାରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଇପାରନ୍ତି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିପାରନ୍ତି। ତେବେ, ଏହି ସୂଚନାକୁ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଖ. ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମର ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ

୧. ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ଭ୍ରାନ୍ତିକର ସୂଚନା

ମିଥ୍ୟା ବା ଭ୍ରମାତ୍ମକ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଜନମତ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବିତର୍କର ଗୁଣବତ୍ତାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ। ଜାଣିଶୁଣି ଲୋକଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୂଚନା ଅଧିକ ଚିନ୍ତାଜନକ।

୨. ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ

ଦଳୀୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଆଲୋଚନା ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନକୁ ତୀବ୍ର କରିପାରେ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିପରୀତ ମତ ରଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବିତର୍କର ଅଂଶୀଦାର ଭାବେ ନ ଦେଖି ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ବଢ଼ିପାରେ।

୩. ଇକୋ ଚେମ୍ବର ଓ ଫିଲ୍ଟର ବବଲ୍

ଇକୋ ଚେମ୍ବର (Echo Chamber) ହେଉଛି ଏପରି ସୂଚନା ପରିବେଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ବାରମ୍ବାର ନିଜର ପୂର୍ବବିଶ୍ୱାସକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ମତ ଓ ସୂଚନା ପାଆନ୍ତି।

ଫିଲ୍ଟର ବବଲ୍ (Filter Bubble) ହେଉଛି ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୂଚନା ପରିବେଶ, ଯାହା ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ଓ ଆଲଗୋରିଦମ୍‌ର ପ୍ରଭାବରେ ଗଠିତ ହୋଇପାରେ।

ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଲୋକଙ୍କୁ ବିକଳ୍ପ ମତାମତରୁ ଦୂରେଇ ରଖିପାରେ। ତେବେ, ଏହାର ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ସମାନ ନୁହେଁ।

୪. ଜନମତର ଅପବ୍ୟବହାର

ସମନ୍ୱିତ ଭାବେ ପରିଚାଳିତ ନକଲି ଆକାଉଣ୍ଟ, ମିଥ୍ୟା ଖବର, ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଭିଡିଓ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟଭିତ୍ତିକ ବାର୍ତ୍ତା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାର୍ଥୀ, ନୀତି ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଘଟଣା ସମ୍ପର୍କରେ ଲୋକଙ୍କ ଧାରଣାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରାଯାଇପାରେ।

୫. ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ହଇରାଣ ଓ ଧମକ

ଅପମାନଜନକ ମନ୍ତବ୍ୟ, ଧମକ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରି ହଇରାଣ କରିବା ଓ ଲିଙ୍ଗଭିତ୍ତିକ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ ନାଗରିକ, କର୍ମୀ ଓ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିପାରେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ମହିଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକ ପଡ଼ିପାରେ। United Nations+1

୬. ଅସମାନ ଅଂଶଗ୍ରହଣ

ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧା, ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷରତା, ଭାଷାଗତ ସମ୍ପଦ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପକରଣର ଅଭାବ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଡିଜିଟାଲ୍ ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଚନାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସ୍ୱତଃ ରାଜନୈତିକ ସମାନତା ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ।

୭. ସୂଚନା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସର ହ୍ରାସ

ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ଦାବି ଓ ବିକୃତ ବିଷୟବସ୍ତୁର ବାରମ୍ବାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ସମ୍ବାଦ ଓ ମିଥ୍ୟା ସୂଚନା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ଏହା ସାମ୍ବାଦିକତା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ।

୭. ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ

ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ରାଜନୈତିକ ସୂଚନାର ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରସାରଣ ଓ ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (AI), ଆଲଗୋରିଦମ୍ ଭିତ୍ତିକ ସୁପାରିଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିଗ୍ ଡାଟା, ଡିଜିଟାଲ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଉପକରଣ ଏବେ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଖରେ ରାଜନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା କିପରି ପହଞ୍ଚିବ, ତାହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।

ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସୂଚନା ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ସୁଯୋଗ ବଢ଼ାଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ ମନିପୁଲେସନ୍‌ର ପରିମାଣ ଓ ଜଟିଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇପାରନ୍ତି। UNESCO Docs+1

କ. କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (Artificial Intelligence—AI)

AI ଉପକରଣ ନୀତିଗତ ଦଲିଲ୍‌ର ସାରାଂଶ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ରାଜନୈତିକ ସୂଚନାର ଅନୁବାଦ, ବୃହତ୍ ତଥ୍ୟର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ସର୍ବସାଧାରଣ ସୂଚନାକୁ ଅଧିକ ସୁଗମ କରିବାରେ ସହାୟତା କରିପାରେ।

କିନ୍ତୁ AI ଦ୍ୱାରା ନକଲି ଭାଷଣ, କୃତ୍ରିମ ଚିତ୍ର, ନକଲି କଣ୍ଠସ୍ୱର ଓ ଡିପ୍‌ଫେକ୍ ଭିଡିଓ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ। ଏହା ଫଳରେ କୌଣସି ରାଜନେତା ଏପରି କଥା କହିଛନ୍ତି ବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ମିଥ୍ୟା ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ, ଯାହା ବାସ୍ତବରେ ଘଟିନାହିଁ।

ମୁଖ୍ୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି—AI ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ବିଷୟବସ୍ତୁର ଉତ୍ସ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କରାଯିବ, ତାହାର ସଠିକତା କିପରି ଯାଞ୍ଚ ହେବ ଓ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରମାଣ ଓ ନକଲି ବିଷୟବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କିପରି କରାଯିବ।

ଖ. ଆଲଗୋରିଦମ୍ ଓ ସୁପାରିଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା

ଆଲଗୋରିଦମ୍ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ବା ପ୍ରଭାବିତ କରେ ଯେ ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତା କେଉଁ ପୋଷ୍ଟ୍, ଭିଡିଓ ଓ ସମ୍ବାଦ ଦେଖିବେ।

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲୋକଙ୍କୁ ଉପଯୋଗୀ ସୂଚନା ଖୋଜିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅଧିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଉତ୍ତେଜନାମୂଳକ, ଭାବପ୍ରବଣ ବା ଭ୍ରମାତ୍ମକ ସୂଚନା ଅଧିକ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇପାରେ।

ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ଗଠନ, ଉପଯୋଗକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଚରଣ, ବିଷୟବସ୍ତୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନୀତି ଓ ଉପଲବ୍ଧ ସୂଚନାର ଗୁଣବତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଗ. ବିଗ୍ ଡାଟା ଓ ରାଜନୈତିକ ମାଇକ୍ରୋଟାର୍ଗେଟିଂ

ବିଗ୍ ଡାଟା (Big Data) କହିଲେ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣକୁ ବୁଝାଯାଏ। ରାଜନୈତିକ ଅଭିଯାନରେ ଏହି ତଥ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଭୋଟଦାତାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେମାନଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ।

ରାଜନୈତିକ ମାଇକ୍ରୋଟାର୍ଗେଟିଂ (Political Microtargeting) ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବା ଆଚରଣଗତ ତଥ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାଜନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା ପହଞ୍ଚାଇବା।

ଏହା ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟଭିତ୍ତିକ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଗୋପନୀୟତା, ଗୁପ୍ତ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି ଓ ରାଜନୈତିକ ସୂଚନାର ଅସମାନ ଉପଲବ୍ଧତା ସମ୍ପର୍କରେ ଗୁରୁତର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ। UNESCO Docs+1

ଘ. ଡିଜିଟାଲ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ

ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ନାଗରିକଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନରେ ସହାୟତା କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟଧିକ ନିରୀକ୍ଷଣ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାର ବା ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ମତପ୍ରକାଶ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିପାରେ।

ତେଣୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଗୋପନୀୟତା, ଆଇନସମ୍ମତ ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ମତପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ।

ଙ. ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ବଟ୍ ଓ ସମନ୍ୱିତ ନେଟୱର୍କ

ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଆକାଉଣ୍ଟ ବା ବଟ୍ (Bots) ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରକାଶ ଓ ପ୍ରସାରଣ କରିପାରେ। କେତେକ ବଟ୍ ବୈଧ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସମନ୍ୱିତ ନେଟୱର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ନକଲି ଜନସମର୍ଥନର ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି, ଭ୍ରମାତ୍ମକ ସୂଚନାର ପ୍ରସାରଣ ଓ ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ହଇରାଣ କରାଯାଇପାରେ।

ମୁଖ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ ହେଉଛି, ପ୍ରକୃତ ଜନସହଭାଗିତା ଓ ସମନ୍ୱିତ ଅପବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିବା ସହିତ ବୈଧ ମତପ୍ରକାଶକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ସୀମିତ ନ କରିବା।

ଚ. ଡିଜିଟାଲ୍ ବିଭାଜନ (Digital Divide)

ଡିଜିଟାଲ୍ ବିଭାଜନ ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ପାଇବା ଓ ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନ।

ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ, ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବାର କ୍ଷମତା, ଡିଜିଟାଲ୍ ଦକ୍ଷତା, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବିଧା ଓ ଭାଷାଗତ ସମର୍ଥନରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ସୂଚନା ପାଇବା ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣରେ ଅସମାନତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ତେଣୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ଶାସନ ସହିତ ସୁଲଭ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଡିଜିଟାଲ୍ ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।

୮. ପାରମ୍ପରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

ପାର୍ଥକ୍ୟର ଆଧାର	ପାରମ୍ପରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ	ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ
ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ	ବୃତ୍ତିଗତ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସଂସ୍ଥା	ବ୍ୟକ୍ତି, ସଂଗଠନ ଓ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସଂସ୍ଥା
ଯୋଗାଯୋଗ ପ୍ରକାର	ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକରୁ ଅନେକଙ୍କ ପାଖକୁ	ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ଯୋଗାଯୋଗ
ସମ୍ପାଦକୀୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ	ସାଧାରଣତଃ ଔପଚାରିକ ସମ୍ପାଦକୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା	ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଓ ଆକାଉଣ୍ଟ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ
ଗତି	ମାଧ୍ୟମ ଓ ପ୍ରକାଶନ ସମୟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ	ପ୍ରାୟତଃ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ପ୍ରତିକ୍ରିୟା	ଚିଠି, ଫୋନ୍, ସାକ୍ଷାତକାର ଓ ଦର୍ଶକଙ୍କ ମତ	ମନ୍ତବ୍ୟ, ସେୟାର୍, ଉତ୍ତର ଓ ସିଧାସଳଖ ଆଲୋଚନା
ତଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ	ବୃତ୍ତିଗତ ମାନଦଣ୍ଡ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ; ତ୍ରୁଟି ମଧ୍ୟ ଘଟେ	ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବହୁତ ଭିନ୍ନ
ପହଞ୍ଚ	ବୃହତ୍ ଜନସମୂହ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ	ବ୍ୟାପକ ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ
ପ୍ରମୁଖ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତା	ମାଲିକାନାର ଏକାଧିକାର, ସେନ୍ସରସିପ୍ ଓ ସମ୍ପାଦକୀୟ ପକ୍ଷପାତ	ଭୁଲ୍ ସୂଚନା, ଆଲଗୋରିଦମ୍‌ର ପ୍ରଭାବ, ହଇରାଣ ଓ ତଥ୍ୟର ଅପବ୍ୟବହାର

ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ଧାରାକୁ ସୂଚାଏ, ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ନିୟମ ନୁହେଁ। ପାରମ୍ପରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍‌ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚମାନର ସାମ୍ବାଦିକତା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ପ୍ରମୁଖ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସୂଚନାର ସଂଗଠନ ଓ ପ୍ରସାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ରହିଛି; କେବଳ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟତାରେ ନୁହେଁ।

୯. ଭାରତରେ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର

ଭାରତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଖବରକାଗଜ, ଟେଲିଭିଜନ୍, ରେଡିଓ, ଡିଜିଟାଲ୍ ନ୍ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ପ୍ରକାଶନ ଓ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଭଳି ବିବିଧ ମାଧ୍ୟମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ

ନିର୍ବାଚନୀ ସଚେତନତା: ପ୍ରାର୍ଥୀ, ନିର୍ବାଚନୀ ଇସ୍ତାହାର, ନିର୍ବାଚନ ସମୟସୂଚୀ ଓ ଭୋଟଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଏ।
ସରକାରୀ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ ସାମ୍ବାଦିକତା ଦୁର୍ନୀତି, ନୀତିଗତ ବିଫଳତା ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ସମସ୍ୟାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିପାରେ।
ସାର୍ବଜନୀନ ବିତର୍କ: ଟେଲିଭିଜନ୍ ଆଲୋଚନା, ସମ୍ପାଦକୀୟ ଓ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ମଞ୍ଚ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ମତର ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦିଏ।
ଆଞ୍ଚଳିକ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା: ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ଗଣମାଧ୍ୟମ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୁଦାୟର ସମସ୍ୟାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇପାରେ।
ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ: ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା ଉଠାଇବା, ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ଜନଅଭିଯାନ ଆୟୋଜନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ସାର୍ବଜନୀନ ସୂଚନା: ସରକାରୀ ଯୋଜନା, ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ବିଷୟରେ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଅବଗତ କରେ।

ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନ

ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ ଓ ମେସେଜିଂ ସେବାରେ ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ଓ ନକଲି ବିଷୟବସ୍ତୁର ପ୍ରସାରଣ।
ରାଜନୈତିକ ବା ବ୍ୟାବସାୟିକ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ପାଦକୀୟ ପ୍ରାଥମିକତା ପ୍ରଭାବିତ ହେବା।
ସଠିକତା ଓ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀ ଅପେକ୍ଷା ଦର୍ଶକଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଉତ୍ତେଜନାମୂଳକ ଖବର।
ସାମ୍ବାଦିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ହଇରାଣ ଓ ଧମକ।
ଅଞ୍ଚଳ, ଭାଷା ଓ ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ସୂଚନା ପାଇବାରେ ଅସମାନତା।
ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗରେ ବିକୃତ ଚିତ୍ର, ଭିଡିଓ ଓ AI ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ନକଲି ବିଷୟବସ୍ତୁର ବ୍ୟବହାର।

ଏହି ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସମସ୍ତ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସଂସ୍ଥା ସମାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଗଣମାଧ୍ୟମର ସ୍ୱାଧୀନତା, ମାଲିକାନା, ବୃତ୍ତିଗତ ମାନଦଣ୍ଡ, ସମ୍ପାଦକୀୟ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଦର୍ଶକଙ୍କ ଆଶା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପରିବେଶ ପାଇଁ ମତପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତା, ସ୍ୱାଧୀନ ସାମ୍ବାଦିକତା, ସ୍ୱଚ୍ଛ ରାଜନୈତିକ ବିଜ୍ଞାପନ, ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ତଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ, ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପରିଚାଳନା ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମିଡିଆ ସାକ୍ଷରତା ଆବଶ୍ୟକ। ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ବିରୋଧରେ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ସମୟରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ବୈଧ ସମାଲୋଚନାକୁ ଦମନ ନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। Portal+2

୧୦. ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା

ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉପଯୋଗିତା ସେଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ଓ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଓ ସମାବେଶୀ ସୂଚନା ପରିବେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

1. ମିଡିଆ ସାକ୍ଷରତା ବୃଦ୍ଧି: ସୂଚନାର ଉତ୍ସ ଯାଞ୍ଚ, ଦାବିର ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା, ବିକୃତ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଚିହ୍ନଟ ଓ ତଥ୍ୟ ଓ ମତାମତ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିବାର ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ କରିବା।

2. ସାମ୍ବାଦିକତାର ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷା: ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଷୟରେ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ରିପୋର୍ଟିଂର ସୁଯୋଗ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା।

3. ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବୃଦ୍ଧି: ରାଜନୈତିକ ବିଜ୍ଞାପନ, ଅର୍ଥସହାୟତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟଭିତ୍ତିକ ନିର୍ବାଚନୀ ବାର୍ତ୍ତାର ଉତ୍ସ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା।

4. ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମର ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ବିଷୟବସ୍ତୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନୀତି, ଅଭିଯୋଗ ଓ ଆବେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ସୁପାରିଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆଣିବା।

5. ସ୍ୱାଧୀନ ତଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ: ନିର୍ବାଚନ ଓ ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ତଥ୍ୟ ଯାଞ୍ଚର ସୁଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବା।

6. ଗୋପନୀୟତାର ସୁରକ୍ଷା: ରାଜନୈତିକ ପ୍ରୋଫାଇଲିଂ ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟର ଅନାବଶ୍ୟକ ସଂଗ୍ରହ ଓ ଅପବ୍ୟବହାରକୁ ସୀମିତ କରିବା।

7. ଡିଜିଟାଲ୍ ବିଭାଜନ ହ୍ରାସ: ସୁଲଭ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ସେବା ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର।

8. ବିବିଧତାର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ: ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଧୀନ ସମ୍ବାଦ ଉତ୍ସ ଓ ରାଜନୈତିକ ମତାମତ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା।

9. ରାଜନୈତିକ ମତପ୍ରକାଶର ସୁରକ୍ଷା: ଧମକ, ହଇରାଣ ଓ ହିଂସା ପାଇଁ ଉସକାଇବା ବିରୋଧରେ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ସହିତ ବୈଧ ସମାଲୋଚନା ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମତଭେଦକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା।

10. AIର ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର: କୃତ୍ରିମ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଚିହ୍ନଟ, ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରମାଣ ଯାଞ୍ଚ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥାନରେ AI ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୂଚନା ଦେବା।

UNESCOର ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପରିଚାଳନା ସମ୍ପର୍କିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ମତପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସୂଚନା ପାଇବାର ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ଭୁଲ୍ ସୂଚନା, ଘୃଣାମୂଳକ ଭାଷଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ କ୍ଷତିର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ସମନ୍ୱିତ ଭୂମିକାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। UNESCO+1

୧୧. ଉପସଂହାର

ଗଣମାଧ୍ୟମ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଜୀବନର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଂଶ। ଏହା ନାଗରିକଙ୍କୁ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରେ, ସାର୍ବଜନୀନ ବିତର୍କକୁ ସହାୟତା କରେ, ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତାର ବ୍ୟବହାରକୁ ଯାଞ୍ଚ କରେ ଓ ଜନସହଭାଗିତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ। ପାରମ୍ପରିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସୂଚନା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଆସିଛି; ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗାଯୋଗ, ନାଗରିକ ସାମ୍ବାଦିକତା ଓ ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟର ସୁଯୋଗକୁ ବଢ଼ାଇଛି।

ତଥାପି, ଭୁଲ୍ ସୂଚନା, ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣ, ଆଲଗୋରିଦମ୍‌ର ପ୍ରଭାବ, ଡିଜିଟାଲ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ AI ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ନକଲି ବିଷୟବସ୍ତୁ ଗୁରୁତର ଆହ୍ୱାନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଉଭୟ ସ୍ୱତଃ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସଠିକତା, ସ୍ୱାଧୀନତା, ବିବିଧତା, ଉପଲବ୍ଧତା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ତେଣୁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ କେବଳ ଗଣମାଧ୍ୟମର ସ୍ୱାଧୀନତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମ୍ବାଦିକତା, ଡିଜିଟାଲ୍ ସାକ୍ଷର ନାଗରିକ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଓ ଗୋପନୀୟତା ତଥା ମତପ୍ରକାଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ଗଣମାଧ୍ୟମର ସଂଜ୍ଞା ଦିଅ।

2. ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?

3. ଏଜେଣ୍ଡା-ସେଟିଂ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

4. ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଭୂମିକା କ’ଣ?

5. ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ଭ୍ରାନ୍ତିକର ସୂଚନା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।

6. ରାଜନୈତିକ ମାଇକ୍ରୋଟାର୍ଗେଟିଂ କ’ଣ?

7. ଡିଜିଟାଲ୍ ବିଭାଜନର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

8. ଡିପ୍‌ଫେକ୍ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଆଲୋଚନା କର।

2. ଜନମତ ଓ ନିର୍ବାଚନୀ ଆଚରଣ ଉପରେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ପ୍ରଭାବ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

3. ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମର ସକାରାତ୍ମକ ଓ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ଆଲୋଚନା କର।

4. ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

5. ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର।

6. ଭାରତରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗର ସୁଯୋଗ ଓ ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

7. ଡିଜିଟାଲ୍ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଯୁଗରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ?