ବରଣୀ: ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Barani: Ideal Polity)

ଜିଆଉଦ୍ଦିନ ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଧାରଣା

1. ଉପକ୍ରମ

ଜିଆଉଦ୍ଦିନ ବରଣୀ (ପ୍ରାୟ ୧୨୮୫–୧୩୫୭) ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନତ୍‌ର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଇତିହାସକାର ଓ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାବିଦ୍ ଥିଲେ। ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିକାଶରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ। ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉଛି ଫତୱା-ଇ-ଜହାନ୍ଦାରୀ ଏବଂ ତାରିଖ-ଇ-ଫିରୋଜଶାହୀ।

ଫତୱା-ଇ-ଜହାନ୍ଦାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବରଣୀ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ମୁସଲମାନ ଶାସକଙ୍କ ଗୁଣ, ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ, ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ, ସେନାବାହିନୀ ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ନିଜର ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣା ଇସଲାମୀୟ ରାଜନୈତିକ ନୀତି ଓ ପାରସୀ ରାଜତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରାର ଏକ ସମନ୍ୱୟ ଥିଲା। Encyclopaedia Iranica+2

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ, ଧର୍ମଭିତ୍ତିକ ଓ ରାଜତନ୍ତ୍ରୀୟ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସୁଲତାନ ଥିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥିରତା, ଧାର୍ମିକ ନୀତିର ସୁରକ୍ଷା, ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା।

2. ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ବରଣୀ ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନତ୍‌ର ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା, ପ୍ରଶାସନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଦରବାରୀ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଶାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମତା ସଂଘର୍ଷର ଯୁଗରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେ ମୁହମ୍ମଦ ବିନ୍ ତୁଘଲକଙ୍କ ଦରବାର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଅନୁଭବ ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ପରମ୍ପରା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା।

ଇସଲାମୀୟ ରାଜନୈତିକ ପରମ୍ପରା: କୁରାନ୍, ଶରିଆ ଓ ଇସଲାମୀୟ ନ୍ୟାୟନୀତିର ପ୍ରଭାବ।
ପାରସୀ ରାଜତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା: ରାଜକୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ରାଜକୀୟ ଗୌରବ, ଶାସନ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ।
ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଅଭିଜ୍ଞତା: ବିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡର ଶାସନ, ସାମରିକ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କର ବାସ୍ତବତା।

ଫତୱା-ଇ-ଜହାନ୍ଦାରୀ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଉପଦେଶମୂଳକ ଗ୍ରନ୍ଥ। ଏଥିରେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଶାସକ କିପରି ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ ଓ ରାଜ୍ୟ କିପରି ପରିଚାଳିତ ହେବା ଉଚିତ, ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। Encyclopaedia Iranica+2

3. ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥ ଓ ସଂଜ୍ଞା

ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ବା Ideal Polity କହିଲେ ଏପରି ଏକ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାସକ, ପ୍ରଶାସନ, ସେନାବାହିନୀ ଓ ସମାଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ, ନୈତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ନୀତି ଅନୁସାରେ ପରିଚାଳିତ ହୁଏ।

ବରଣୀଙ୍କ ମତରେ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ହେଉଛି ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଇସଲାମୀୟ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହାର ନେତୃତ୍ୱ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧାର୍ମିକ ଓ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ସୁଲତାନଙ୍କ ହାତରେ ରହିଥାଏ।

ଏହି ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—

ଇସଲାମୀୟ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା।
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ସ୍ଥାପନ।
ସୁଲତାନଙ୍କ କ୍ଷମତାର ସୁରକ୍ଷା।
ଶରିଆ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମର ପ୍ରଚଳନ।
ନ୍ୟାୟ ଓ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳାର ରକ୍ଷା।
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାବାହିନୀର ଗଠନ।
ଦକ୍ଷ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି।
ବିଦ୍ରୋହ, ଅରାଜକତା ଓ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତାର ପ୍ରତିରୋଧ।

4. ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ନୀତି

4.1 ରାଜ୍ୟର ଇସଲାମୀୟ ଭିତ୍ତି

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣାର ମୂଳଭିତ୍ତି ଥିଲା ଇସଲାମୀୟ ଧର୍ମନୀତି। ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଇସଲାମୀୟ ନୀତି ଅନୁସାରେ ପରିଚାଳିତ ହେବା ଉଚିତ।

ତାଙ୍କ ମତରେ ରାଜ୍ୟ କେବଳ ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏକ ସଂସ୍ଥା ନୁହେଁ; ଏହାର ଧାର୍ମିକ ଦାୟିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ରାଜ୍ୟ ଇସଲାମୀୟ ନୀତିର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଚାର କରିବା ଉଚିତ।

ବରଣୀ ଧର୍ମ ଓ ରାଜତନ୍ତ୍ରକୁ ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କିତ ବୋଲି ବିଚାର କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଧର୍ମ ନୈତିକ ଆଧାର ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାବେଳେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷାର ସାଧନ ଥିଲା। Encyclopaedia Iranica+1

4.2 ଶରିଆର ସର୍ବୋଚ୍ଚତା

ବରଣୀଙ୍କ ମତରେ ଶରିଆ ହେଉଛି ଶାସନ ପରିଚାଳନାର ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ ଓ ନୈତିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ। ସୁଲତାନ ଇସଲାମୀୟ ଆଇନର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏହା ଅନୁସାରେ ସୁଲତାନଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା—

ଇସଲାମ ଓ ଏହାର ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା।
ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳାର ରକ୍ଷା।
ଇସଲାମୀୟ ନୀତି ବିରୋଧୀ ବୋଲି ବିବେଚିତ ପ୍ରଥାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିରୋଧ।
ନ୍ୟାୟ ଓ ଶାସନରେ ଧାର୍ମିକ ନୀତିର ପ୍ରୟୋଗ।

4.3 ଜୱାବିତ୍‌ର ଗୁରୁତ୍ୱ

ବରଣୀଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ଜୱାବିତ୍ (Zawabit) ଧାରଣା। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମ ଓ ନିୟମାବଳୀ।

ଶରିଆ ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ଧାର୍ମିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସାମରିକ ସଂଗଠନ, ପ୍ରଶାସନ ଓ ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ପରିଚାଳନା ପାଇଁ କେତେକ ବିଶେଷ ନିୟମ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ତେଣୁ ବରଣୀ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ।

ଏହି ଧାରଣାରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେ ଧାର୍ମିକ ନୀତି ସହିତ ବାସ୍ତବ ପ୍ରଶାସନିକ ଆବଶ୍ୟକତାର ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିଥିଲେ। ତେବେ ଜୱାବିତ୍‌କୁ ଆଧୁନିକ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ଆଇନ ସହିତ ସମାନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। BP Chaliha College+1

4.4 ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ରାଜତନ୍ତ୍ର

ବରଣୀଙ୍କ ମତରେ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସୁଲତାନ ରାଜ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଥିଲେ।

ସୁଲତାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିବା ଉଚିତ—

ଅମୀର ଓ ସାମନ୍ତବର୍ଗ।
ସେନାପତି ଓ ସୈନିକ।
ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀ।
ପ୍ରାଦେଶିକ ଶାସକ।
ରାଜସ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା।

ବରଣୀଙ୍କ ମତରେ ଦୁର୍ବଳ ଶାସକ ରାଜ୍ୟରେ ବିଦ୍ରୋହ, ଗୋଷ୍ଠୀ ସଂଘର୍ଷ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ତେଣୁ ରାଜ୍ୟର ଏକତା ଓ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ସୁଲତାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷମତା ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। Encyclopaedia Iranica+1

4.5 ନ୍ୟାୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ମୂଳ ନୀତି ଥିଲା ନ୍ୟାୟ। ସୁଲତାନଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।

ନ୍ୟାୟର ଦୁଇଟି ଦିଗ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଦେଖାଯାଏ—

ନୈତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଦାୟିତ୍ୱ: ଶାସକ ଇସଲାମୀୟ ନ୍ୟାୟନୀତି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ରାଜନୈତିକ ଆବଶ୍ୟକତା: ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ଜନଅସନ୍ତୋଷ ହ୍ରାସ ପାଏ ଓ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥିରତା ରକ୍ଷା ହୁଏ।

ତେଣୁ ବରଣୀଙ୍କ ମତରେ ନ୍ୟାୟ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଦର୍ଶ ନୁହେଁ; ଏହା ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। Google Books+1

4.6 ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାବାହିନୀ। ତାଙ୍କ ମତରେ ସୁଲତାନଙ୍କ କ୍ଷମତା ଓ ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ସେନାବାହିନୀର ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା।

ସେନାବାହିନୀର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା—

ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣରୁ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା।
ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ କରିବା।
ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା।
ରାଜ୍ୟର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା।
ସୁଲତାନଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା।

ବରଣୀ ରାଜତ୍ୱର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ଭାବରେ ଜହାନ୍ଦାରୀ (ଶାସନ) ଓ ଜହାଙ୍ଗିରୀ (ବିଜୟ ବା ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର)କୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଉଭୟ ପାଇଁ ସେନାବାହିନୀ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। Encyclopaedia Iranica+1

4.7 ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଗୁରୁତ୍ୱ

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଣୀଭିତ୍ତିକ ସମାଜ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। ସେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପଦବୀ ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ଅଭିଜାତ ପରିବାରର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବିଚାର କରୁଥିଲେ।

ସେ ଜନ୍ମ, ବଂଶମର୍ଯ୍ୟାଦା, ପାରମ୍ପରିକ ଅଭିଜାତ୍ୟ ଓ ଶାସକଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ନିମ୍ନବର୍ଗର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ପଦବୀ ଦେବା ପ୍ରତି ସେ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ।

ଏହି ମତ ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ରକ୍ଷଣଶୀଳତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଆଧୁନିକ ସମାନତା ଓ ସୁଯୋଗର ସମାନ ଅଧିକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଏକ ବୈଷମ୍ୟମୂଳକ ଚିନ୍ତାଧାରା। Encyclopaedia Iranica+2

4.8 ଦକ୍ଷ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ପ୍ରଶାସନ

ବରଣୀଙ୍କ ମତରେ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଦକ୍ଷ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ପ୍ରଶାସନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସୁଲତାନ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଶାସନର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—

ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପରିଚାଳନା।
ସେନାବାହିନୀର ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା।
ପ୍ରାଦେଶିକ ଶାସନର ତଦାରଖ।
ଦୁର୍ନୀତିର ପ୍ରତିରୋଧ।
ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମର ପ୍ରୟୋଗ।
ସାଧାରଣ ଶାନ୍ତି ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା।

4.9 ରାଜନୈତିକ ବିବେକ ଓ ବାସ୍ତବବାଦ

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଦର୍ଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ ନଥିଲା। ସେ ବାସ୍ତବ ଶାସନର ଜଟିଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

ଶାସକଙ୍କ ନିକଟରେ ରାଜନୈତିକ ବିବେକ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି, ସତର୍କତା ଓ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝିବାର କ୍ଷମତା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦରବାରୀ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର, ଗୋଷ୍ଠୀ ସଂଘର୍ଷ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ସମସ୍ୟାକୁ ସେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ମୁକାବିଲା କରିବା ଉଚିତ।

ବରଣୀଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଏହି ବାସ୍ତବବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଦିଗ। Nilanjan Sarkar, 2011+1

5. ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ

ନୀତି	ବ୍ୟାଖ୍ୟା	ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ
ଇସଲାମୀୟ ଭିତ୍ତି	ରାଜ୍ୟ ଇସଲାମୀୟ ନୀତି ଅନୁସାରେ ପରିଚାଳିତ ହେବ।	ଧାର୍ମିକ ବୈଧତା ପ୍ରଦାନ।
ଶରିଆର ସର୍ବୋଚ୍ଚତା	ଶରିଆ ଶାସନର ପ୍ରମୁଖ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ।	ଧାର୍ମିକ ଶାସନର ଭିତ୍ତି।
ଜୱାବିତ୍	ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମର ପ୍ରଚଳନ।	ବାସ୍ତବ ପ୍ରଶାସନିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ।
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜତନ୍ତ୍ର	ସୁଲତାନଙ୍କ ହାତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତା।	କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଶାସନ।
ନ୍ୟାୟ	ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରୁ ସୁରକ୍ଷା।	ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା।
ସାମରିକ ଶକ୍ତି	ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା।	ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା।
ଅଭିଜାତ ବର୍ଗ	ଉଚ୍ଚ ପଦବୀରେ ଅଭିଜାତ ପରିବାରକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ।	ଶାସକଶ୍ରେଣୀର ସ୍ଥିତି ସୁରକ୍ଷା।
ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା	ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା।	ଶାସନର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା।
ରାଜନୈତିକ ବିବେକ	ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଓ ସତର୍କତା।	ଅସ୍ଥିରତାର ପ୍ରତିରୋଧ।
ରାଜକୀୟ ଗୌରବ	ଦରବାରୀ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ରାଜକୀୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା।	ଶାସକଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା।

6. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ଧାରଣା ସମ୍ପର୍କରେ ବରଣୀଙ୍କ ମତ

6.1 ରାଜ୍ୟ ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ

ବରଣୀଙ୍କ ମତରେ ସୁଲତାନ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କ୍ଷମତା। ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ସାମରିକ ସଂସ୍ଥା ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ତାଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଧାରଣା ଜନସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଉପରେ ନୁହେଁ; ବରଂ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ଧାର୍ମିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା।

6.2 ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତି

ବରଣୀ ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତିକୁ ପୃଥକ୍ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଦେଖୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଧାର୍ମିକ ନୀତିର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମ ରାଜ୍ୟକୁ ନୈତିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ। Encyclopaedia Iranica+1

6.3 ଆଇନ ଓ ପ୍ରଶାସନ

ବରଣୀ ଶରିଆକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ସହିତ ଜୱାବିତ୍‌ର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ରାଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ସହିତ ବାସ୍ତବ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

6.4 ସମାଜ ଓ ସାମାଜିକ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ

ବରଣୀ ସମାନତାଭିତ୍ତିକ ସମାଜର ସମର୍ଥକ ନଥିଲେ। ସେ ଅଭିଜାତ ଓ ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ ପରିବାରକୁ ରାଜନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷମତାରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ନିମ୍ନବର୍ଗ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟକଙ୍କ ସମାନ ରାଜନୈତିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସୀମିତ କରୁଥିଲା। ତେଣୁ ଆଧୁନିକ ସମାନତାର ଧାରଣା ସହିତ ଏହାର ମୌଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି।

6.5 ଜନକଲ୍ୟାଣ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରାଜତନ୍ତ୍ର, ଧାର୍ମିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନ୍ୟାୟ ଓ ଶୋଷଣରୁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସନ ଆବଶ୍ୟକ।

7. ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ପ୍ରତି ବରଣୀଙ୍କ ଅବଦାନ

ବରଣୀ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅନେକ ଦିଗରୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।

ଆଦର୍ଶ ଶାସନର ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଧାରଣା: ଶାସକଙ୍କ ଗୁଣ, ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରଶାସନର ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ଇସଲାମୀୟ ଓ ପାରସୀ ପରମ୍ପରାର ସମନ୍ୱୟ: ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନତ୍‌ର ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶରେ ପାରସୀ ରାଜତନ୍ତ୍ରୀୟ ନୀତିର ଅନୁକୂଳନକୁ ସେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। Encyclopaedia Iranica+1
ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମର ଗୁରୁତ୍ୱ: ଜୱାବିତ୍‌ର ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ବାସ୍ତବ ପ୍ରଶାସନର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ନ୍ୟାୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା: ଅନ୍ୟାୟ, ଶୋଷଣ ଓ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ସଂଘର୍ଷ ରାଜ୍ୟକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ ବୋଲି ସେ ଦର୍ଶାଇଥିଲେ।
ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସର ଅଧ୍ୟୟନ: ତାଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନତ୍‌ର ରାଜନୈତିକ ଆଦର୍ଶ ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

8. ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ

8.1 ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗ

ନ୍ୟାୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ: ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଶୋଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ସେ ନ୍ୟାୟକୁ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ମନେ କରିଥିଲେ।
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଶାସନ: ଦକ୍ଷ ଅଧିକାରୀ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସେ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ।
ସାମରିକ ଶକ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ୱ: ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶୃଙ୍ଖଳା ପାଇଁ ସେନାବାହିନୀ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେ ବୁଝିଥିଲେ।
ପ୍ରଶାସନିକ ନମନୀୟତା: ଜୱାବିତ୍‌ର ଧାରଣା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଶାସନର ବାସ୍ତବ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ।
ରାଜନୈତିକ ବିବେକ: ଦୂରଦୃଷ୍ଟି, ସତର୍କତା ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଘର୍ଷର ପରିଚାଳନାକୁ ସେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ: ତାଙ୍କ ରଚନା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ବୁଝିବାରେ ମୂଲ୍ୟବାନ।

8.2 ନକାରାତ୍ମକ ଦିଗ

ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ରାଜତନ୍ତ୍ର: ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ସୁଲତାନଙ୍କ ହାତରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଥିଲା।
ଜନସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ଅଭାବ: ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ ସଂସ୍ଥାକୁ ସେ ସମର୍ଥନ କରିନଥିଲେ।
ସାମାଜିକ ଅସମାନତା: ଉଚ୍ଚ ବଂଶ ଓ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ବର୍ଗର ରାଜନୈତିକ ସୁଯୋଗ ସୀମିତ ହୋଇଥିଲା।
ଧାର୍ମିକ ବୈଷମ୍ୟ: ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ମୁସଲମାନ ଶାସକଶ୍ରେଣୀକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅଣମୁସଲମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବୈଷମ୍ୟମୂଳକ ମନୋଭାବ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ସଂସ୍ଥାଗତ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱର ଅଭାବ: ଶାସକଙ୍କ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ମୁଖ୍ୟତଃ ନୈତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଥିଲା; ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥିଲା।
ଦମନର ସମ୍ଭାବନା: ରାଜକୀୟ କ୍ଷମତା ଓ ଦଣ୍ଡବିଧାନ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ରାଜନୈତିକ ବିରୋଧୀଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ଆଚରଣକୁ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ କରାଯାଇପାରୁଥିଲା।
ଆଦର୍ଶ ଓ ବାସ୍ତବତାର ପାର୍ଥକ୍ୟ: ତାଙ୍କ ରଚନାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ରାଜ୍ୟ ଏକ ଆଦର୍ଶ ରାଜନୈତିକ ମଡେଲ୍; ଏହା ସୁଲତାନତ୍‌ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥାର ବାସ୍ତବ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀର ବିବରଣୀ ନୁହେଁ।

ଇରଫାନ୍ ହବିବ୍‌ଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ ବରଣୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣାରେ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ଏକଚାଟିଆ ଆଧିପତ୍ୟ ଓ ଶାସକଶ୍ରେଣୀର ସ୍ଥିରତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ନୀଳାଞ୍ଜନ ସରକାରଙ୍କ ଗବେଷଣା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସହରୀୟ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ବରଣୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ କେତେକ ବାସ୍ତବବାଦୀ ଓ ସମନ୍ୱୟମୂଳକ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। Irfan Habib, 1999+1

9. ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା

ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମଡେଲ୍ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ତଥାପି ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଓ ରାଜ୍ୟ ପରିଚାଳନାର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

ଏହାର ଆଧୁନିକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଏ—

ରାଜନୈତିକ ବୈଧତା: ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା କେଉଁ ଆଧାରରେ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ହୁଏ, ଏହାର ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟୟନ।
ଆଇନର ଶାସନ: ଧାର୍ମିକ ନୀତି ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ନିୟମର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବା।
ପ୍ରଶାସନିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ଦୁର୍ନୀତି ଓ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଅନିୟମିତତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା।
ସାମରିକ ଓ ରାଜ୍ୟ କ୍ଷମତା: ରାଜ୍ୟର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ରକ୍ଷାରେ ସେନାବାହିନୀର ଭୂମିକା।
ସାମାଜିକ ସମାନତା: ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଅଭିଜାତତନ୍ତ୍ର ଓ ଆଧୁନିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାନତା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ।
ଧର୍ମ ଓ ରାଜ୍ୟ: ଧାର୍ମିକ ନୀତି ଓ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତାର ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ।

ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଜନସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ଆଇନ ଆଗରେ ସମାନତା, ଧାର୍ମିକ ସ୍ୱାଧୀନତା, ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ ସଂସ୍ଥାଗତ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ବରଣୀଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀଭିତ୍ତିକ ଓ ଧର୍ମଭିତ୍ତିକ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

10. ଉପସଂହାର

ଜିଆଉଦ୍ଦିନ ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧାର୍ମିକ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଓ ରାଜନୈତିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ସୁଲତାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ଇସଲାମୀୟ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟରେ ଶରିଆ, ଜୱାବିତ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାବାହିନୀ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଶାସନ ଓ ଅଭିଜାତ ବର୍ଗର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଥିଲା।

ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଇସଲାମୀୟ ଧର୍ମନୀତି ଓ ପାରସୀ ରାଜତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରାର ସମନ୍ୱୟ ଥିଲା। ନ୍ୟାୟ, ପ୍ରଶାସନ, ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ରାଜ୍ୟ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ, ଅଭିଜାତତନ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ଭାବେ ବୈଷମ୍ୟମୂଳକ ଥିଲା। ଏଥିରେ ଜନସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ରାଜନୈତିକ ସମାନତା ଓ ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱର ଅଭାବ ଥିଲା। ତେଣୁ ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ଐତିହାସିକ ରାଜନୈତିକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ସହିତ ଏହାର ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ମଧ୍ୟ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଭାବରେ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

11. Important Examination Questions

A. ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

ଜିଆଉଦ୍ଦିନ ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ନୀତି ଓ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋଚନା କର।
ବରଣୀଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତିର ସମ୍ପର୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।
ବରଣୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣାରେ ଶରିଆ ଓ ଜୱାବିତ୍‌ର ଗୁରୁତ୍ୱ ଆଲୋଚନା କର।
ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣାର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ କର।
ରାଜତନ୍ତ୍ର, ନ୍ୟାୟ ଓ ସାମରିକ ସଂଗଠନ ସମ୍ପର୍କରେ ବରଣୀଙ୍କ ମତ ଆଲୋଚନା କର।
ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ପାରସୀ ଓ ଇସଲାମୀୟ ରାଜନୈତିକ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରଭାବ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

B. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

ଜିଆଉଦ୍ଦିନ ବରଣୀ କିଏ ଥିଲେ?
ବରଣୀଙ୍କ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଗ୍ରନ୍ଥର ନାମ ଲେଖ।
ଫତୱା-ଇ-ଜହାନ୍ଦାରୀ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଶରିଆ କ’ଣ?
ଜୱାବିତ୍‌ର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ଜହାନ୍ଦାରୀ ଓ ଜହାଙ୍ଗିରୀର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟରେ ସେନାବାହିନୀର ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା?
ବରଣୀ କାହିଁକି ଅଭିଜାତ ବର୍ଗକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ?
ବରଣୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟର ଦୁଇଟି ସୀମାବଦ୍ଧତା ଲେଖ।

12. References / ଗ୍ରନ୍ଥସୂଚୀ

Barani, Ziauddin. Fatawa-i-Jahandari. English translation in Mohammad Habib and Afsar Umar Salim Khan, The Political Theory of the Delhi Sultanate, Kitab Mahal, 1961.
Barani, Ziauddin. Tarikh-i-Firoz Shahi.
Hardy, Peter. “Barani, Zia al-Din.” Encyclopaedia Iranica.
“Kingship vi. The Persian Concept of Kingship in the Islamic Period.” Encyclopaedia Iranica.
Habib, Irfan. (1999). “Ziyā Baranī’s Vision of the State.” Studies in History, 2(1).
Sarkar, Nilanjan. (2011). “An Urban Imaginaire, ca 1350: The Capital City in Ziya’ Barani’s Fatawa-i Jahandari.” The Indian Economic & Social History Review, 48(3), 407–424.
Roy, Himanshu and Muzaffar Alam. “Zia Barani: Good Sultan and Ideal Polity,” in Indian Political Thought, 2nd edition.
Zarhani, Seyed Hossein. “Fatāwā-ye jahāndārī: Hybrid Political Theory in the Delhi Sultanate (Perso-Islamic and Endogenous Traditions of Statecraft in India).”