ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ: ଆଦର୍ଶ ସମାଜ

୧. ଉପକ୍ରମ

ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ (୧୮୬୩–୧୯୦୨) ଆଧୁନିକ ଭାରତର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଦାର୍ଶନିକ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତାବିଦ୍, ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଓ ଜାତୀୟ ଜାଗରଣର ପ୍ରେରଣାଦାତା ଥିଲେ। ସେ ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନକୁ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ ରଖି ଏହାକୁ ମାନବ କଲ୍ୟାଣ, ସାମାଜିକ ସେବା, ଶିକ୍ଷା, ସମାନତା ଓ ଜାତୀୟ ବିକାଶ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରିଥିଲେ।

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଧାରଣା କେବଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ନଥିଲା। ଏଥିରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅଶିକ୍ଷା, ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ, ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ଓ ମାନବ ଶୋଷଣର ଦୂରୀକରଣକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ଜାତିର ପ୍ରକୃତ ଉନ୍ନତି ସେହି ଜାତିର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯେଉଁ ସମାଜରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଅଶିକ୍ଷିତ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟପୀଡ଼ିତ ଓ ସାମାଜିକ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେହି ସମାଜକୁ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଉନ୍ନତ ସମାଜ କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଧାରଣା ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ, ଶିକ୍ଷା, ସମାନତା, ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ସାମୂହିକ କଲ୍ୟାଣର ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ।

୨. ଐତିହାସିକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୨ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୬୩ ମସିହାରେ କଲିକତାରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ପିଲାଦିନର ନାମ ଥିଲା ନରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଦତ୍ତ। ସେ ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଚାରକ ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିକାଶ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସମୟରେ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଭାରତ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନାଧୀନ ଥିଲା। ସାମାଜିକ କୁସଂସ୍କାର, ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ, ନାରୀମାନଙ୍କ ନିମ୍ନ ସ୍ଥିତି, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅଶିକ୍ଷା ଭାରତୀୟ ସମାଜର ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ୟା ଥିଲା।

ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ପ୍ରଭାବ ଗଢ଼ିଥିଲା।

1. ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନ: ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳରେ ଥିବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏକତାର ଧାରଣା।

2. ଶ୍ରୀରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷା: ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତି, ମାନବ ସେବା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମମାର୍ଗ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ।

3. ଭାରତୀୟ ସମାଜର ବାସ୍ତବ ସ୍ଥିତି: ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅଶିକ୍ଷା, ଜାତିଗତ ଅସମାନତା ଓ ସାମାଜିକ ବଞ୍ଚନା।

୧୮୯୩ ମସିହାର ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ଆମେରିକାର ଶିକାଗୋ ସହରରେ ଆୟୋଜିତ ବିଶ୍ୱ ଧର୍ମ ମହାସଭାରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଭାଷଣ ତାଙ୍କୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ବେଦାନ୍ତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରଚାର ସହିତ ଶିକ୍ଷା ଓ ସମାଜସେବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ୧୮୯୭ ମସିହା ମେ ୧ ତାରିଖରେ ସେ ରାମକୃଷ୍ଣ ମିଶନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ସଂସ୍ଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ଓ ମାନବ ସେବାର ଆଦର୍ଶକୁ ସାଂଗଠନିକ ରୂପ ଦେଇଥିଲା। the Spiritual Scientist

୩. ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଅର୍ଥ ଓ ସଂଜ୍ଞା

ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତରେ, ଆଦର୍ଶ ସମାଜ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସମାଜ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଶାରୀରିକ, ବୌଦ୍ଧିକ, ନୈତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତିର ବିକାଶ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥାଏ।

ଏହି ସମାଜରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିକାଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମାଜିକ ସୁଯୋଗ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ।

ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ସ୍ୱୀକୃତି।
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ସୁଯୋଗ।
ଦରିଦ୍ର ଓ ଅବହେଳିତ ଲୋକଙ୍କ ଉନ୍ନତି।
ନାରୀମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଶକ୍ତୀକରଣ।
ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ସମନ୍ୱୟ।
ସାମାଜିକ ସେବା ଓ ସହଯୋଗ।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଆତ୍ମବିକାଶ।
ଭୌତିକ ଉନ୍ନତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସମନ୍ୱୟ।

ତାଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଧାରଣାରେ ଭୌତିକ ଉନ୍ନତିକୁ ଅବହେଳା କରାଯାଇନାହିଁ। ବରଂ ଭୌତିକ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିକାଶ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ସ୍ଥାପନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।

୪. ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ନୀତି

୪.୧ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏକତା ଓ ମାନବୀୟ ସମାନତା

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ସାମାଜିକ ଦର୍ଶନର ମୂଳଭିତ୍ତି ହେଉଛି ବେଦାନ୍ତର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏକତାର ଧାରଣା। ତାଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସମାନ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତା ବିଦ୍ୟମାନ।

ଏହି ଧାରଣା ଅନୁସାରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ନିମ୍ନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଅଧିକାରୀ। ଏହା ମାନବୀୟ ସମାନତା ଓ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନର ଏକ ନୈତିକ ଆଧାର ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ତେବେ ତାଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମାନତାର ଧାରଣାକୁ ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ କିମ୍ବା ଆଇନଗତ ସମାନତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସହିତ ଏକାକାର କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ଯୁକ୍ତି ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ନୈତିକ ଭିତ୍ତିରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା।

୪.୨ ସାମାଜିକ ବିକାଶର ଆଧାର ଭାବେ ଶିକ୍ଷା

ବିବେକାନନ୍ଦ ଶିକ୍ଷାକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ଜାତୀୟ ବିକାଶର ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଶିକ୍ଷା କେବଳ ତଥ୍ୟ ଓ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ; ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟର ବିକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍।

ସେ ଶିକ୍ଷାର ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ:

ଚରିତ୍ର ଗଠନ।
ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ଜ୍ଞାନ।
ନୈତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା।
ଶାରୀରିକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ବିକାଶ।
ଗରିବ ଓ ଅବହେଳିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା।
ବୃତ୍ତିଗତ ଓ ଉତ୍ପାଦନମୂଳକ ଦକ୍ଷତା।

ସେ କେବଳ ମୁଖସ୍ଥ ବିଦ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସମର୍ଥନ କରିନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ ଶିକ୍ଷା ସମାଜର ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱ: ଶିକ୍ଷା ସାମାଜିକ ଗତିଶୀଳତା, ନାଗରିକ ସଚେତନତା ଓ ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ହ୍ରାସର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ।

୪.୩ ଦରିଦ୍ର ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗର ଉନ୍ନତି

ବିବେକାନନ୍ଦ ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ମାନବ ବିକାଶର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତର ପ୍ରକୃତ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ଜୀବନମାନର ଉନ୍ନତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।

ତାଙ୍କର ଦରିଦ୍ର ନାରାୟଣ ଧାରଣା ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱରୀୟ ସତ୍ତାକୁ ଦେଖିବାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ସେବା କେବଳ ଦାନଧର୍ମ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ନୈତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

ସେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ:

ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ସୁଯୋଗ।
ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତିର ଉନ୍ନତି।
ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତାର ବିକାଶ।
ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମାଜିକ ସହାୟତା।
ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ସୁରକ୍ଷା।
ସମାଜର ସମ୍ପନ୍ନ ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ।

ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଧୁନିକ ସମାବେଶୀ ବିକାଶ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ।

୪.୪ ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଶକ୍ତୀକରଣ

ବିବେକାନନ୍ଦ ଏକ ସମାଜର ଉନ୍ନତି ମାପିବାରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ସେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତାର ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ସାମାଜିକ ପ୍ରଥା ଓ ରୀତିନୀତି ଯଦି ନାରୀମାନଙ୍କ ବିକାଶରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ନାରୀ ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

ନାରୀ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର।
ନାରୀମାନଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ବିକାଶ।
ସାମାଜିକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ଉନ୍ନତି।
ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ।
ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ନିଜ ଜୀବନ ଗଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ।

ତଥାପି, ତାଙ୍କର ନାରୀ ସମ୍ପର୍କିତ କେତେକ ମତ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସାମାଜିକ ଓ ଲିଙ୍ଗଗତ ଧାରଣାର ପ୍ରଭାବରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ନଥିଲା। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ସହିତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୪.୫ ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ସର୍ବଧର୍ମ ସମନ୍ୱୟ

ବିବେକାନନ୍ଦ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଓ ସହିଷ୍ଣୁତାର ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ମାନବର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନ୍ୱେଷଣର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଥକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ।

୧୮୯୩ ମସିହାର ଶିକାଗୋ ବିଶ୍ୱ ଧର୍ମ ମହାସଭାରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଭାଷଣ ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱୀକୃତିର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ସେ ଧାର୍ମିକ ଭିନ୍ନତାକୁ ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ramakrishna.org+1

ତାଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ସମାଜରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ:

ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନ।
ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସର ସ୍ୱାଧୀନତା।
ଆନ୍ତଃଧର୍ମୀୟ ବୁଝାମଣା।
ଧାର୍ମିକ ଘୃଣାର ବିରୋଧ।
ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସ୍ୱୀକୃତି।

ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା, ବହୁଳତାବାଦ, ବିବେକର ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ। ତେବେ ତାଙ୍କର ଧାରଣା ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ଅପେକ୍ଷା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାର୍ବଜନୀନତା ଉପରେ ଅଧିକ ଆଧାରିତ ଥିଲା।

୪.୬ ସାମାଜିକ ସେବା ଏକ ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେବାର ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ତାଙ୍କ ମତରେ, ପ୍ରକୃତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା କେବଳ ପୂଜା, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସାଧନାରେ ସୀମିତ ନ ରହି ମାନବ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବା ଉଚିତ୍।

ସେବା ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନୈତିକତାକୁ ସାମୂହିକ କଲ୍ୟାଣ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ।

ଏହି ନୀତି ଅନୁସାରେ:

ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ସେବା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ରୋଗୀ ଓ ଅସହାୟଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର କରିବା ଦରକାର।
ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ୱବାନ ହେବା ଉଚିତ୍।

ରାମକୃଷ୍ଣ ମିଶନର ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ରିଲିଫ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବାମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ନୀତିର ସାଂଗଠନିକ ପ୍ରୟୋଗର ଉଦାହରଣ।

୪.୭ ଚରିତ୍ର ଗଠନ ଓ ନୈତିକ ବିକାଶ

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ସମାଜର ପ୍ରକୃତ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଚରିତ୍ର ଗଠନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।

ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯଦି ନୈତିକତା ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ନଥାଏ, ତେବେ ସେହି ଜ୍ଞାନ ସମାଜର ପ୍ରକୃତ କଲ୍ୟାଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ।

ସେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ:

ସତ୍ୟବାଦିତା।
ଆତ୍ମସଂଯମ।
ସାହସ।
ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ।
ଦୟା ଓ ସହାନୁଭୂତି।
ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ।
ସେବା ମନୋଭାବ।

ଏପରି ଚରିତ୍ରବାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ସମାଜରେ ଦୁର୍ନୀତି, ଶୋଷଣ ଓ ସାମାଜିକ ସଂଘର୍ଷ ହ୍ରାସ ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ।

୪.୮ ଶକ୍ତି, ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ଓ ଜାତୀୟ ପୁନର୍ଜାଗରଣ

ବିବେକାନନ୍ଦ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ସମାଜ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ଶକ୍ତି ଓ ଉଦ୍ୟମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଦୁର୍ବଳତା, ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ଓ ପରାଧୀନ ମାନସିକତାକୁ ଉନ୍ନତିର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିର ଅର୍ଥ କେବଳ ଶାରୀରିକ ବଳ ନୁହେଁ। ଏଥିରେ ବୌଦ୍ଧିକ ସ୍ୱାଧୀନତା, ନୈତିକ ସାହସ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତୀୟ ବିକାଶ କେବଳ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏଥିପାଇଁ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର, ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ଓ ନୈତିକ ପୁନର୍ଜାଗରଣ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

୫. ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ

ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ	ବ୍ୟାଖ୍ୟା	ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମାନତା	ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଦିବ୍ୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ସ୍ୱୀକୃତି	ମାନବୀୟ ସମାନତାର ନୈତିକ ଆଧାର
ସାର୍ବଜନୀନ ଶିକ୍ଷା	ସମସ୍ତ ବର୍ଗ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା	ସାମାଜିକ ସଶକ୍ତୀକରଣ
ସାମାଜିକ ସେବା	ଦରିଦ୍ର ଓ ଅବହେଳିତଙ୍କ ସେବା	ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ
ନାରୀ ବିକାଶ	ନାରୀମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଓ ସୁଯୋଗ	ଲିଙ୍ଗଗତ ନ୍ୟାୟ
ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ	ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ	ବହୁଳତାବାଦ ଓ ଶାନ୍ତି
ଚରିତ୍ର ଗଠନ	ନୈତିକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ବିକାଶ	ଦାୟିତ୍ୱବାନ ନାଗରିକତା
ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା	ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉଦ୍ୟମ	ଜାତୀୟ ବିକାଶ
ମାନବ କଲ୍ୟାଣ	ଭୌତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତିର ସମନ୍ୱୟ	ସମାବେଶୀ ସାମାଜିକ ପ୍ରଗତି

୬. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଧାରଣା ସମ୍ପର୍କରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତ

୬.୧ ସମାଜ ସମ୍ପର୍କରେ ମତ

ବିବେକାନନ୍ଦ ସମାଜକୁ ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ସମନ୍ୱିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ। ବ୍ୟକ୍ତିର ବିକାଶ ଓ ସାମୂହିକ କଲ୍ୟାଣ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳ ବୋଲି ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ।

ଯେଉଁ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କେତେକ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା, ସମ୍ମାନ ଓ ଉନ୍ନତିର ସୁଯୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଯାଏ, ସେହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମାଜର ସାମଗ୍ରିକ ପ୍ରଗତିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ।

୬.୨ ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ସାମାଜିକ ଭେଦଭାବ

ବିବେକାନନ୍ଦ ସାମାଜିକ ବଞ୍ଚନା, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଓ ନିମ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ଅମାନବୀୟ ବ୍ୟବହାରକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ସେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ସୁଯୋଗକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

ତେବେ ଜାତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଜଟିଳ। ସେ ଜାତିଗତ ଶୋଷଣ ଓ ସାମାଜିକ ବହିଷ୍କାରକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କେତେକ ଲେଖାରେ ବର୍ଣ୍ଣବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସମାଜର ଐତିହାସିକ ସଂଗଠନ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।

ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଜାତିପ୍ରଥାର ସରଳ ସମର୍ଥକ କିମ୍ବା ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଆଧୁନିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ସଂସ୍କାରମୂଳକ ସମାଲୋଚନା ସହିତ ଐତିହାସିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।

୬.୩ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା

ବିବେକାନନ୍ଦ ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର, ସାମ୍ବିଧାନିକ ଶାସନ କିମ୍ବା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦେଇନଥିଲେ।

ତଥାପି ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ଦର୍ଶନରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ସାର୍ବଜନୀନ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷା, ମାନବ କଲ୍ୟାଣ ଓ ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗଙ୍କ ଉନ୍ନତିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ସେହିପରି ସାମାଜିକ ବିକାଶ କେବଳ ସରକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିପାରିବ ନାହିଁ। ବ୍ୟକ୍ତି, ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ ଓ ସମୁଦାୟର ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୬.୪ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ନାଗରିକତା

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ଉନ୍ନତି ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତୀୟ ବିକାଶ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଆବଶ୍ୟକ।

ଶିକ୍ଷା, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ସକ୍ରିୟ ନାଗରିକତାର ଧାରଣା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ। ତଥାପି ସେ ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ନିର୍ବାଚନୀ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ କିମ୍ବା ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିନଥିଲେ।

୬.୫ ଧର୍ମ ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନ

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତରେ, ଧର୍ମ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆସ୍ଥାର ବିଷୟ ନୁହେଁ; ଏହା ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ, ନୈତିକତା ଓ ମାନବ କଲ୍ୟାଣରେ ମଧ୍ୟ ଅବଦାନ ରଖିପାରେ।

ସେ ଧାର୍ମିକ ଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ ଓ ସମନ୍ୱୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ନୈତିକ ଥିଲା; ଧର୍ମ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ରାଜନୈତିକ ମଡେଲ୍ ନଥିଲା।

୭. ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅବଦାନ

ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଅବଦାନକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗରୁ ବୁଝିହେବ:

1. ମାନବକେନ୍ଦ୍ରିକ ସାମାଜିକ ଦର୍ଶନ: ସେ ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ବିକାଶକୁ ସାମାଜିକ ପ୍ରଗତିର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିଥିଲେ।

2. ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷା: ସାଧାରଣ ଲୋକ ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାରକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

3. ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ: ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନକୁ ବାସ୍ତବ ମାନବ ସେବା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରିଥିଲେ।

4. ନାରୀ ବିକାଶ: ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ ଉନ୍ନତିର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

5. ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ: ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ଓ ସହିଷ୍ଣୁତାର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ।

6. ଜାତୀୟ ଚେତନା: ଆତ୍ମସମ୍ମାନ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ପୁନର୍ଜାଗରଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଥିଲେ।

7. ନୈତିକ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନ: ଚରିତ୍ର, ସାହସ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧକୁ ସାମୂହିକ କଲ୍ୟାଣର ଆଧାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦ, ସମାଜସେବା, ଶିକ୍ଷା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀବନରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

୮. ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଧାରଣା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନୈତିକତା ଓ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ତଥାପି ଏହାର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆବଶ୍ୟକ।

ପ୍ରମୁଖ ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗ

ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ସାମାଜିକ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିଛି।
ଶିକ୍ଷାକୁ ସଶକ୍ତୀକରଣର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।
ଦରିଦ୍ର ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗଙ୍କ ଉନ୍ନତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି।
ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ସାମାଜିକ ବିକାଶକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛି।
ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଛି।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନୈତିକତାକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଦାୟିତ୍ୱ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଛି।
ଭୌତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିକାଶର ସନ୍ତୁଳନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି।

ସୀମାବଦ୍ଧତା ଓ ବିତର୍କର ବିଷୟ

ଆଧୁନିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଅନୁଷ୍ଠାନଗତ ମଡେଲ୍ ପ୍ରଦାନ କରେନାହିଁ।
ଜାତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କିତ ତାଙ୍କର ମତରେ ଆଧୁନିକ ସାମାଜିକ ସମାନତାର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ କେତେକ ଅନ୍ତର୍ବିରୋଧ ରହିଛି।
ନାରୀଙ୍କ ସାମାଜିକ ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କିତ ତାଙ୍କର କେତେକ ମତ ସେହି ସମୟର ଲିଙ୍ଗଗତ ଧାରଣାର ପ୍ରଭାବରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା।
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏକତାର ଧାରଣା ମାତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅସମାନତାକୁ ଦୂର କରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ନୈତିକ ଦିଗନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ପୁନର୍ବଣ୍ଟନ କିମ୍ବା ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରଦାନ କରେନାହିଁ।

ତେଣୁ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରମୂଳକ ଅବଦାନ ସହିତ ତାଙ୍କ ସମୟର ଐତିହାସିକ ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୯. ସମକାଳୀନ ସମାଜରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା

ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଧାରଣା ଆଜିର ସମାଜର ଅନେକ ସମସ୍ୟା ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ।

୧. ସମାବେଶୀ ବିକାଶ: ଦରିଦ୍ର ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗଙ୍କ ଉନ୍ନତି ସମ୍ପର୍କିତ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ସାମାଜିକ ବଞ୍ଚନା ଦୂରୀକରଣରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।

୨. ଶିକ୍ଷା ସଂସ୍କାର: ଚରିତ୍ର ଗଠନ, ବ୍ୟବହାରିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

୩. ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା: ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ସମର୍ଥନ ନାରୀ ସଶକ୍ତୀକରଣର ଐତିହାସିକ ଆଧାର ଭାବେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ତେବେ ଆଧୁନିକ ଲିଙ୍ଗଗତ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ସମାନ ଅଧିକାର ଓ ସୁଯୋଗର ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ ଧାରଣା ଆବଶ୍ୟକ।

୪. ଧାର୍ମିକ ବହୁଳତାବାଦ: ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନର ତାଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଧାର୍ମିକ ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସହାବସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।

୫. ନୈତିକ ନାଗରିକତା: ସାହସ, ସଚ୍ଚୋଟତା ଓ ସେବା ମନୋଭାବ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ନାଗରିକତାର ବିକାଶରେ ସହାୟକ।

୬. ମାନବକେନ୍ଦ୍ରିକ ବିକାଶ: ଅର୍ଥନୈତିକ ସୂଚକାଙ୍କ ସହିତ ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣକୁ ମଧ୍ୟ ବିକାଶର ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଶିକ୍ଷା ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ମିଳେ।

୧୦. ଉପସଂହାର

ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଧାରଣା ମାନବୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏକତା, ସାର୍ବଜନୀନ ଶିକ୍ଷା, ସାମାଜିକ ସେବା, ନାରୀ ବିକାଶ, ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ ଓ ଜାତୀୟ ପୁନର୍ଜାଗରଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତିର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଗତି ତାହାର ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ବିଶେଷକରି ଦରିଦ୍ର, ଅବହେଳିତ ଓ ସୁଯୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ଲୋକଙ୍କ ବିକାଶ ବିନା କୌଣସି ଦେଶର ସାମଗ୍ରିକ ଉନ୍ନତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ଏହିଥିରେ ରହିଛି ଯେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିକାଶକୁ ସାମୂହିକ କଲ୍ୟାଣ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲେ। ଯଦିଓ ସେ ଆଧୁନିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିନଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ସମାନତା, ନାଗରିକତା, ଶିକ୍ଷା, ବହୁଳତାବାଦ ଓ ସମାବେଶୀ ବିକାଶର ନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଆଧାର ବୁଝିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।

ତାଙ୍କର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା ହେଉଛି—ଯେଉଁ ସମାଜର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମବିକାଶର ସୁଯୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେହି ସମାଜକୁ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ବିକଶିତ ସମାଜ କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

୧୧. ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ଧାରଣା ଆଲୋଚନା କର।

2. ସାମାଜିକ ପୁନର୍ଗଠନରେ ଶିକ୍ଷାର ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

3. ଦରିଦ୍ର ଓ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଅବଦାନ ଆଲୋଚନା କର।

4. ନାରୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଶକ୍ତୀକରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତ ଆଲୋଚନା କର।

5. ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବ୍ୟବହାରିକ ବେଦାନ୍ତ ଓ ସାମାଜିକ ସେବା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

6. ସାମାଜିକ ସମାନତା ଓ ଜାତିପ୍ରଥା ସମ୍ପର୍କରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଧାରଣାର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ କର।

7. ସମକାଳୀନ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ସମାଜର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଆଲୋଚନା କର।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ବ୍ୟବହାରିକ ବେଦାନ୍ତ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

2. ଦରିଦ୍ର ନାରାୟଣ ଧାରଣାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

3. ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ମତରେ ମଣିଷ ଗଢ଼ା ଶିକ୍ଷା କ’ଣ?

4. ୧୮୯୩ ମସିହାର ଶିକାଗୋ ଅଭିଭାଷଣର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ?

5. ରାମକୃଷ୍ଣ ମିଶନ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା?

6. ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ ସମ୍ପର୍କରେ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଧାରଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

7. ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିକାଶ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଗତି ମଧ୍ୟରେ କି ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି?