୧. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ: ଅର୍ଥ ଓ ସଂଜ୍ଞା

ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ (Political Trust) ହେଉଛି ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା, ଜନପ୍ରତିନିଧି, ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଏବଂ ସମଗ୍ର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଆସ୍ଥା ଓ ଭରସା। ଏହା ଏହି ଆଶାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ଯେ ରାଜନୈତିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କ୍ଷମତା ପ୍ରୟୋଗ କରିବେ, ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ ନୀତି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବେ ଏବଂ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।

ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସର ଅର୍ଥ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସହିତ ସହମତ ହେବା ନୁହେଁ। ନାଗରିକମାନେ କୌଣସି ସରକାରୀ ନୀତିକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥା ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖିପାରନ୍ତି।

୧.୧ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସର ପ୍ରକାର

• ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ: ସଂସଦ, ନ୍ୟାୟପାଳିକା, ନିର୍ବାଚନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଓ ସିଭିଲ୍ ସର୍ଭିସ୍ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା।
• ରାଜନୈତିକ ନେତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ: ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କର ସଚ୍ଚୋଟତା, ଦକ୍ଷତା ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା।
• ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ: ସରକାର ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଯୋଗାଇବା ଓ ନୀତି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ବୋଲି ଧାରଣା।
• ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ: ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ରାଜନୈତିକ ନିୟମର ବୈଧତା ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା।

ଜଣେ ନାଗରିକ କୌଣସି ନେତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିପାରନ୍ତି।

୨. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସର ଗୁରୁତ୍ୱ

1. ବୈଧତା: ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ଓ ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ପ୍ରତି ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ସ୍ୱୀକୃତିକୁ ଦୃଢ଼ କରେ।

2. ନୀତି କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା: ସରକାରଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ମନେ କଲେ ନାଗରିକମାନେ ସରକାରୀ ନୀତି ସହିତ ସହଯୋଗ କରିବାକୁ ଅଧିକ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇପାରନ୍ତି।

3. ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ: ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଆଲୋଚନାରେ ନାଗରିକଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିପାରେ।

4. ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିରତା: ବିବାଦ ଓ ମତଭେଦକୁ ହିଂସା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗତ ପଦ୍ଧତିରେ ସମାଧାନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।

5. ସଙ୍କଟ ପରିଚାଳନା: ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଥିବା ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ ଓ ସହଯୋଗ ହାସଲ କରିବାରେ ସୁବିଧା ପାଇପାରନ୍ତି।

6. ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ନିରୀକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ବିଶ୍ୱାସ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱକୁ ଦୃଢ଼ କରିପାରେ।

ତଥାପି, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନହୀନ ସମର୍ଥନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ନିରୀକ୍ଷଣକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ। ତେଣୁ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ସମାଲୋଚନା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୩. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା କାରକ

• ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା: ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ସୁରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣମୂଳକ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା।
• ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ସୂଚନାର ଉପଲବ୍ଧତା, ଦୁର୍ନୀତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ନିରୀକ୍ଷଣ।
• ଆଇନର ଶାସନ: ଆଇନର ନିରପେକ୍ଷ ଓ ସମାନ ପ୍ରୟୋଗ।
• ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା: ନାଗରିକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ପ୍ରତି ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା।
• ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତି: ବେକାରି, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, ଅସମାନତା ଓ ଆର୍ଥିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା।
• ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ରାଜନୈତିକ ଯୋଗାଯୋଗ: ସଠିକ୍ ସୂଚନା ଓ ଭୁଲ୍ ସୂଚନାର ପ୍ରଭାବ।
• ନିରପେକ୍ଷତା ଓ ସମାବେଶୀକରଣ: ଭେଦଭାବ ଓ ଅସମାନ ସେବା ପ୍ରଦାନ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ।
• ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି: ଅତୀତର ଦୁର୍ନୀତି, ରାଜନୈତିକ ହିଂସା, ପ୍ରଶାସନିକ ବିଫଳତା କିମ୍ବା ସଫଳତା ଲୋକଙ୍କ ଧାରଣାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।

୪. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର

ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ପରସ୍ପର ପରିପୂରକ। ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ନାଗରିକଙ୍କର ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା, ନୀତିର ସମାଲୋଚନା କରିବା ଓ ଜବାବ ମାଗିବାର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ।

କୌଣସି ସରକାର ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୋଷ ଥିବାର ଅର୍ଥ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବା ନୁହେଁ। କେଉଁ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ କମିଛି, କେଉଁ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ କମିଛି ଏବଂ ତାହାର କାରଣ କ’ଣ—ଏହାର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆବଶ୍ୟକ।

୫. ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି: ଅର୍ଥ ଓ ସଂଜ୍ଞା

ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି (Social Capital) ହେଉଛି ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ନେଟୱର୍କ, ପାରସ୍ପରିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାଧାରଣ ନିୟମରୁ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଥିବା ସମ୍ବଳ। ଏହା ସହଯୋଗ, ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ସୂଚନା ବିନିମୟ ଓ ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ଧାରଣା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରମୁଖ ଚିନ୍ତକମାନେ ହେଲେ:

• ପିଏର୍ ବୁର୍ଡିଉ (Pierre Bourdieu): ସ୍ଥାୟୀ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ସଦସ୍ୟତା ମାଧ୍ୟମରେ ମିଳୁଥିବା ସମ୍ବଳ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
• ଜେମ୍ସ କୋଲମ୍ୟାନ୍ (James Coleman): ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ପାରସ୍ପରିକ ଆଶା ଓ ନିୟମ କିପରି ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସହଜ କରେ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।
• ରବର୍ଟ ଡି. ପୁଟନାମ୍ (Robert D. Putnam): ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଅଧ୍ୟୟନରେ ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ, ନିୟମ ଓ ବିଶ୍ୱାସର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।

ଏହି ଚିନ୍ତକମାନେ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ସଂଜ୍ଞା ସମ୍ପର୍କରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ ନୁହେଁ।

୬. ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ପ୍ରକାର

୬.୧ ବନ୍ଧନମୂଳକ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି (Bonding Social Capital)

ଏହା ସମାନ ସାମାଜିକ ପରିଚୟ ବା ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝାଏ। ଯଥା—ପରିବାର, ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ଓ ଏକ ଘନିଷ୍ଠ ସମୁଦାୟର ସଦସ୍ୟମାନେ।

ଏହା ପାରସ୍ପରିକ ସହାୟତା ଓ ଏକତାକୁ ଦୃଢ଼ କରେ। କିନ୍ତୁ କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବାହାର ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତି ଅବହେଳା କିମ୍ବା ବାଦ ଦେବାର ମନୋଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

୬.୨ ସେତୁମୂଳକ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି (Bridging Social Capital)

ଏହା ଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ, ଧାର୍ମିକ, ଆର୍ଥିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ କିମ୍ବା ବୃତ୍ତିଗତ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝାଏ।

ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ, ମତ ବିନିମୟ ଓ ପାରସ୍ପରିକ ବୁଝାମଣାକୁ ବଢ଼ାଇପାରେ।

୬.୩ ସଂଯୋଗକାରୀ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି (Linking Social Capital)

ଏହା ବ୍ୟକ୍ତି ବା ସମୁଦାୟ ଏବଂ ଅଧିକାର, ସମ୍ବଳ କିମ୍ବା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କ୍ଷମତା ରଖୁଥିବା ସଂସ୍ଥା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝାଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ ଗ୍ରାମର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ।

ଏହି ତିନୋଟି ପ୍ରକାର ପରସ୍ପର ପରିପୂରକ। ବନ୍ଧନମୂଳକ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ଗୋଷ୍ଠୀ ଭିତରର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦୃଢ଼ କରେ, ସେତୁମୂଳକ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଯୋଡ଼େ ଏବଂ ସଂଯୋଗକାରୀ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ଲୋକଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥା ଓ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କରେ।

୭. ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ

୭.୧ ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ

ପରିବାର, ପଡ଼ୋଶୀ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ, ଶ୍ରମିକ ସଂଘ, ସମବାୟ ସମିତି ଓ ସମୁଦାୟ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ ଗଠନ କରେ। ଏହା ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ସହଯୋଗର ମାଧ୍ୟମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

୭.୨ ସାମାଜିକ ବିଶ୍ୱାସ

ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଯଥେଷ୍ଟ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଓ ସହଯୋଗୀ ଆଚରଣ କରିବେ ବୋଲି ଥିବା ଆଶାକୁ ସାମାଜିକ ବିଶ୍ୱାସ କୁହାଯାଏ।

ଏହା ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇପାରେ।

୭.୩ ପାରସ୍ପରିକତାର ନିୟମ

ପାରସ୍ପରିକତା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ସହାୟତା କଲେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ସହାୟତା କରିବେ ବୋଲି ଆଶା ରହିବା। ଏହା ସହଯୋଗ ଓ ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧକୁ ବଢ଼ାଏ।

୭.୪ ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ

ସାର୍ବଜନୀନ ସଭା, ସମୁଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବା ଓ ସଂଗଠନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସହଯୋଗ କରିବାର କୌଶଳ ବିକଶିତ କରେ।

୮. ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ଗୁରୁତ୍ୱ

1. ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟ: ସାଧାରଣ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରେ।

2. ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ: ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ ଓ ସମୁଦାୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ସାର୍ବଜନୀନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

3. ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ସଂଗଠିତ ନାଗରିକମାନେ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିପାରନ୍ତି ଓ ଜବାବ ମାଗିପାରନ୍ତି।

4. ସୂଚନା ବିନିମୟ: ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାରୀ ସେବା, ନାଗରିକ ଅଧିକାର ଓ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।

5. ବିବାଦର ସମାଧାନ: ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଆଲୋଚନା ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନକୁ ସହଜ କରିପାରେ।

6. ସମୁଦାୟର ସହନଶୀଳତା: ବିପର୍ଯ୍ୟୟ, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା ସମୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସହାୟତା ଯୋଗାଇଥାଏ।

7. ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସହଯୋଗ: ସାଧାରଣ ନିୟମ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗକୁ ସହଜ କରେ।

ତଥାପି, ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ସବୁବେଳେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଫଳାଫଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ। କେତେକ ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ ପକ୍ଷପାତ, ବାଦ ଦେବାର ମନୋଭାବ, ପକ୍ଷପୋଷଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତାକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇପାରେ।

୯. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ସମ୍ପର୍କ

ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କିତ, କିନ୍ତୁ ଏକା ନୁହେଁ।

• ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା, ସରକାର ଓ ନେତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନାଗରିକଙ୍କ ଆସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ।
• ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ, ସମ୍ପର୍କ, ସାଧାରଣ ନିୟମ ଓ ସହଯୋଗକୁ ସହଜ କରୁଥିବା ସମ୍ବଳକୁ ବୁଝାଏ।

ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ଆଲୋଚନା, ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଓ ସହଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନୀନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ସବୁବେଳେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ନୁହେଁ। OECD+1

ଆଧାର	ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ	ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି
ଅର୍ଥ	ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା	ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ନେଟୱର୍କରୁ ମିଳୁଥିବା ସମ୍ବଳ
ମୁଖ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର	ସରକାର ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା	ବ୍ୟକ୍ତି, ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ସମୁଦାୟ
ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ	ବୈଧତା, ନିରପେକ୍ଷତା, ଦକ୍ଷତା, ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ	ନେଟୱର୍କ, ପାରସ୍ପରିକତା, ସାମାଜିକ ବିଶ୍ୱାସ
ଉଦାହରଣ	ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରତି ନାଗରିକଙ୍କ ଆସ୍ଥା	ସମୁଦାୟ ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକଙ୍କ ସହଯୋଗ
ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ	ସଂସ୍ଥାଗତ ବୈଧତା ଓ ସହଯୋଗକୁ ସମର୍ଥନ କରେ	ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସହଜ କରେ

୯.୧ ଉଦାହରଣ

ଧରାଯାଉ, ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଏକ ସ୍ୱୟଂସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ କିମ୍ବା ସମୁଦାୟ ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ପରସ୍ପରକୁ ସହାୟତା କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସୂଚନା ବିନିମୟ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିକୁ ଦୃଢ଼ କରିପାରେ।

ଯଦି ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିଯୋଗକୁ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ ଶୁଣି ସମାଧାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାରୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ସେମାନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗକୁ ଅଣଦେଖା କଲେ, ଗ୍ରାମରେ ଦୃଢ଼ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ କମିପାରେ।

୧୦. ଭାରତରେ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି

ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣାକୁ ବୁଝିହେବ।

• ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ସଂସ୍ଥା: ଗ୍ରାମସଭାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଏ।
• ସ୍ୱୟଂସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ: ସାମୂହିକ ସଞ୍ଚୟ, ପାରସ୍ପରିକ ସହାୟତା ଓ ସମୁଦାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କକୁ ଦୃଢ଼ କରିପାରେ।
• ଆବାସିକ କଲ୍ୟାଣ ସଂଘ ଓ ସମୁଦାୟ ସଂଗଠନ: ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ଓ ପ୍ରଶାସନ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରନ୍ତି।
• ଶ୍ରମିକ ସଂଘ ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ: ସାମୂହିକ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ, ସୂଚନା ପ୍ରସାର ଓ ସରକାରୀ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଦାବି କରିବାରେ ଭୂମିକା ନେଇପାରନ୍ତି।
• ଡିଜିଟାଲ୍ ସମୁଦାୟ: ଅନଲାଇନ୍ ନେଟୱର୍କ ନାଗରିକ ସୂଚନା ପ୍ରସାର ଓ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସହଜ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ଓ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇପାରେ।

ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ଭାବନାକୁ ଦର୍ଶାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଗଠନ ବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ାଏ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରେ ନାହିଁ। ଫଳାଫଳ ସମାବେଶୀକରଣ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ, ସୂଚନାର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସରକାରୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

୧୧. ସମସ୍ୟା ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତା

ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସର ସମସ୍ୟା

• ଦୁର୍ନୀତି ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଅଭାବ ଜନବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ।
• ଅପୂରଣୀୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଓ ଦୁର୍ବଳ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
• ଭେଦଭାବ ଓ ଅସମାନ ବ୍ୟବହାର ସଂସ୍ଥାଗତ ବୈଧତାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ।
• ବ୍ୟକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ରିକ ନେତୃତ୍ୱ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ।
• ଅବିଶ୍ୱାସ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଶାସନିକ ବିଫଳତା କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ ସୂଚନା ଓ ରାଜନୈତିକ ଧ୍ରୁବୀକରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରେ।

ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ସୀମାବଦ୍ଧତା

• ସାମାଜିକ ବହିଷ୍କାର: ଜାତି, ଶ୍ରେଣୀ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ସମୁଦାୟ ଆଧାରରେ କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ବାଦ ଦିଆଯାଇପାରେ।
• ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଚାପ: ସଦସ୍ୟମାନେ ନିଜର ମତଭେଦ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗୋଷ୍ଠୀର ନିୟମ ମାନିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି।
• ପକ୍ଷପୋଷଣ ଓ ଆତ୍ମୀୟତାବାଦ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ସୁବିଧା ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।
• ଅସମାନ ସୁଯୋଗ: ଅଧିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ଓ ସମ୍ବଳ ପାଇପାରନ୍ତି।
• ଡିଜିଟାଲ୍ ଧ୍ରୁବୀକରଣ: ଅନଲାଇନ୍ ନେଟୱର୍କ ଭିନ୍ନ ମତକୁ ବୁଝିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଧାରଣାକୁ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ କରିପାରେ।

ତେଣୁ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କର ସଂଖ୍ୟା ଅପେକ୍ଷା ସେଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତି, ସମାବେଶୀ ଚରିତ୍ର ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

୧୨. ଉପସଂହାର

ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ଓ ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବୁଝିବାର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା। ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ରାଜନୈତିକ ସଂସ୍ଥା ଓ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ପ୍ରତି ନାଗରିକଙ୍କ ଆସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ; ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ସହଯୋଗକୁ ସହଜ କରୁଥିବା ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ, ନିୟମ ଓ ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝାଏ। ଉଭୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ସାର୍ବଜନୀନ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ଏକତାକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ସହିତ ସମାବେଶୀକରଣ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସର ସଂଜ୍ଞା ଦିଅ।

2. ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

3. ସାମାଜିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।

4. ବନ୍ଧନମୂଳକ, ସେତୁମୂଳକ ଓ ସଂଯୋଗକାରୀ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି କ’ଣ?

5. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଦୁଇଟି କାରକ ଉଲ୍ଲେଖ କର।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସର ଅର୍ଥ, ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ ଆଲୋଚନା କର।

2. ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ଧାରଣା ଓ ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

3. ରାଜନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଆଲୋଚନା କର।

4. ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନରେ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ଭୂମିକା ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

5. ଭାରତର ଉଦାହରଣ ସହିତ ସାମାଜିକ ପୁଞ୍ଜିର ସୀମାବଦ୍ଧତା ଆଲୋଚନା କର।