୧. ଉପକ୍ରମ
ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର (୧୮୮୩–୧୯୬୬), ଯିଏକି ବୀର ସାବରକର ଭାବେ ପରିଚିତ, ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଚିନ୍ତକ, ବିପ୍ଳବୀ, ଲେଖକ ଓ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ, ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ବିତର୍କ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଏକତାର ଅନ୍ୱେଷଣ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦ ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ (Hindutva) ଧାରଣା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ। ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ Hindutva: Who Is a Hindu? ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସେ ଏହି ଧାରଣାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତି କେବଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମୂହ ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଓ ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ଆତ୍ମୀୟତା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏକ ସମୂହ।
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତଥା ବିତର୍କିତ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ତାଙ୍କ ସମର୍ଥକମାନେ ଏହାକୁ ଜାତୀୟ ଏକତା, ସାଂସ୍କୃତିକ ନିରନ୍ତରତା ଓ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରୟାସ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସମାଲୋଚକମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ପରିଭାଷା ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ସମାନ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ।
୨. ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳଖଣ୍ଡରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।
୨.୧ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ନେତାମାନେ ଜାତୀୟତାର ଅର୍ଥ, ଜାତୀୟ ଏକତାର ଆଧାର ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ହାସଲ କରିବାର ଉପାୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।
ସାବରକର ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସଂଗଠିତ ପ୍ରତିରୋଧ, ଜାତୀୟ ଚେତନା ଓ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା।
୨.୨ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦ
ସାବରକର ଭାରତର ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ। ସେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଏକ ବୈଧ ରାଜନୈତିକ ଉପାୟ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ।
ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ The Indian War of Independence of 1857 ରେ ସେ ୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହକୁ କେବଳ ଏକ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଜାତୀୟ ଚେତନା ଓ ରାଜନୈତିକ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।
୨.୩ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାର ବିକାଶ
ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଥିଲା ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାର ବିକାଶ। ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ Hindutva: Who Is a Hindu? ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ସେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ କେବଳ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଆଚାର, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପୂଜାପଦ୍ଧତି ସହିତ ସମାନ ବୋଲି ମାନୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଏକ ସଭ୍ୟତାଗତ, ଐତିହାସିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଥିଲା।
୩. ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ଅର୍ଥ ଓ ସଂଜ୍ଞା
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ (Cultural Nationalism) ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇପାରେ। ଏହାର ଆଧାର ଥିଲା ସାଧାରଣ ଭୂଖଣ୍ଡ, ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଏକତା।
ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ଜାତି କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ବା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ଚେତନା, ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସାମୂହିକ ଜାତୀୟ ଭାବନା ଆବଶ୍ୟକ।
୩.୧ ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ
ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ। ଏହା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ବା ପୂଜାପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ।
ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା—
- ସାଧାରଣ ମାତୃଭୂମି।
- ସାଧାରଣ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ।
- ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଐତିହ୍ୟ।
- ସାମୂହିକ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ।
- ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଓ ସଂଗଠିତ ଚେତନା।
୩.୨ ଜାତି ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମୁଦାୟ
ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ଜାତି ଗଠନ ପାଇଁ ସାମୂହିକ ଚେତନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। କେବଳ ଗୋଟିଏ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଏକ ଜାତିରେ ପରିଣତ ହୋଇନଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଜାତୀୟ ଆତ୍ମୀୟତା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।
୪. ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରମୁଖ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
୪.୧ ପିତୃଭୂମି (Pitrubhu)
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ପିତୃଭୂମି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ। ପିତୃଭୂମିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଭୂମି ବା ପୈତୃକ ଦେଶ।
ତାଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତ ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ପୈତୃକ ଭୂମି। ଭାରତ ସହିତ ଏହି ଐତିହାସିକ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ସମ୍ପର୍କ ଜାତୀୟ ଏକତାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।
୪.୨ ପୁଣ୍ୟଭୂମି (Punyabhu)
ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପବିତ୍ର ଭୂମି ବା ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।
ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତ ପିତୃଭୂମି ଓ ପୁଣ୍ୟଭୂମି ଉଭୟ ଅଟେ, ସେ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଧାରଣାରେ ଭୌଗୋଳିକ ସମ୍ପର୍କ ସହିତ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣା ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ବୁଝିବାରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ। ତାଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାରତ ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତ ପିତୃଭୂମି ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟଭୂମି ନୁହେଁ। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ପରିଭାଷାକୁ ନେଇ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
୪.୩ ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତା
ସାବରକର ଜାତୀୟ ଏକତା ପାଇଁ ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି, ସାହିତ୍ୟ, ପରମ୍ପରା, ସାମାଜିକ ରୀତିନୀତି ଓ ସାମୂହିକ ସ୍ମୃତି ଜାତୀୟ ଚେତନାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ।
ସେ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାକୁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଐତିହାସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ପିଢ଼ିକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଯୋଗ କରିଥାଏ।
୪.୪ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ଚେତନା
ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି ଓ ଅନୁଭୂତି ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବିଦେଶୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସଂଗ୍ରାମ, ବୀରତ୍ୱ, ତ୍ୟାଗ ଓ ସାମୂହିକ ସଫଳତା ଜାତୀୟ ଚେତନାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ।
୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହକୁ ସେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଐତିହାସିକ ଚେତନାର ଗୁରୁତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
୪.୫ ଜାତୀୟ ଏକତା ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ
ସାବରକର ଜାତୀୟ ଏକତା ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଓ ସାମୂହିକ ଶକ୍ତିକୁ ଆବଶ୍ୟକ ମନେ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ରାଜନୈତିକ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ସମାଜ ବିଦେଶୀ ଶକ୍ତିର ଶାସନ ଓ ଆଧିପତ୍ୟର ଶିକାର ହୋଇପାରେ।
ତେଣୁ ସେ ଶୃଙ୍ଖଳା, ସଂଗଠନ, ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
୪.୬ ଜାତୀୟ ଶକ୍ତି ଓ ସାମରିକୀକରଣ
ସାବରକର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ମନେ କରୁଥିଲେ। ସେ ସାମରିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ଓ ଦେଶର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧିକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଜାତୀୟତାବାଦ କେବଳ ଦେଶ ପ୍ରତି ଭାବନା ବା ଭଲପାଇବା ନୁହେଁ; ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କ୍ଷମତା ହାସଲ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅଂଶ।
୪.୭ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଓ ଜାତୀୟ ଏକୀକରଣ
ସାବରକର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଓ ଜାତିଭିତ୍ତିକ ଭେଦଭାବର ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତିଗତ ବିଭାଜନ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥାଏ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଏକତାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ସେ ସାମାଜିକ ଏକୀକରଣ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ପ୍ରବେଶ, ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ଥାନର ବ୍ୟବହାର ଓ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ହ୍ରାସ କରିବା ଭଳି ପଦକ୍ଷେପକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ।
୪.୮ ଯୁକ୍ତିବାଦ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମନୋଭାବ
ସାବରକର ଯୁକ୍ତିବାଦ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ଜ୍ଞାନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଗତିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପ୍ରଥାଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ମତରେ, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଓ ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ ଜାତୀୟ ପ୍ରଗତି ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
୫. ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ ଧାରଣା ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତ
୫.୧ ଜାତି ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ
ସାବରକର ଜାତିକୁ ଏକ ଐତିହାସିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମୁଦାୟ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତୀୟ ପରିଚୟ କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାରେ ବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ସହିତ ସାଧାରଣ ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ସଂସ୍କୃତି, ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ସମ୍ପର୍କ ଜଡ଼ିତ।
୫.୨ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଜାତି
ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ରାଷ୍ଟ୍ର ହେଉଛି ଏକ ରାଜନୈତିକ ଓ ଆଇନଗତ ସଂଗଠନ, ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୂଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଶାସନ କରେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସାବରକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଜାତି ହେଉଛି ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ସମୁଦାୟ।
ସେ ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟ ପରିଚୟକୁ ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
୫.୩ ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତି
ସାବରକର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ କେବଳ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ସମାନ ବୋଲି ମାନୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ।
ତଥାପି, ତାଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦରେ ପିତୃଭୂମି ଓ ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ସମ୍ପର୍କ ଥିବାରୁ ଧର୍ମ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଜାତୀୟ ସଦସ୍ୟତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖିଥିଲା।
୫.୪ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆଲୋଚିତ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ।
ସେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଏକୀକୃତ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ପରିଭାଷା ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ସମାନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧାରରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇନଥିଲା।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମୁସଲମାନ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତ ପିତୃଭୂମି ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାରତ ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦ ଧାର୍ମିକ ବିବିଧତା ଓ ସମାନ ନାଗରିକତାକୁ କେତେଦୂର ସ୍ୱୀକାର କରେ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ମତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
୫.୫ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି
ସାବରକର ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ, ଜାତୀୟ ଶକ୍ତି ଓ ସାମୂହିକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଥିଲା।
ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସାଧାରଣତଃ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦର ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ।
୬. ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
| ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ | ବ୍ୟାଖ୍ୟା |
|---|---|
| ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ | ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତା ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଆଧାର। |
| ଭୌଗୋଳିକ ସମ୍ପର୍କ | ଭାରତକୁ ସାଧାରଣ ପୈତୃକ ଭୂମି ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି। |
| ଐତିହାସିକ ଚେତନା | ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି ଜାତୀୟ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି କରେ। |
| ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ | ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଭାବରେ ବିବେଚନା। |
| ସଭ୍ୟତାଗତ ଏକତା | ସାଧାରଣ ପରମ୍ପରା ଓ ଐତିହ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ। |
| ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ | ଜାତୀୟ ଏକତା ପାଇଁ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସଂଗଠନ ଆବଶ୍ୟକ। |
| ସାମରିକୀକରଣ | ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆବଶ୍ୟକ। |
| ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର | ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଓ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବକୁ ଏକତାରେ ବାଧା ଭାବରେ ଦେଖିବା। |
| ଯୁକ୍ତିବାଦ | ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଭାବକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ। |
| ଜାତୀୟ ସଂହତି | ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ଏକତାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା। |
୭. ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ସାବରକରଙ୍କ ଅବଦାନ
୭.୧ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିକାଶ
ସାବରକର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାକୁ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ରାଜନୈତିକ ରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଲେଖା ଓ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାରତର ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତନର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ବୌଦ୍ଧିକ ଆଧାର ହୋଇଥିଲା।
୭.୨ ୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହର ନୂତନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା
The Indian War of Independence of 1857 ଗ୍ରନ୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହକୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଏକ ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରାମ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହା ଔପନିବେଶିକ ଇତିହାସ ଲେଖନର ବିକଳ୍ପ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଥିଲା।
୭.୩ ଜାତୀୟ ଏକତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ
ସାବରକର ସାମାଜିକ ବିଭାଜନକୁ ଜାତୀୟ ଦୁର୍ବଳତାର ଏକ କାରଣ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଓ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ବିରୋଧରେ ତାଙ୍କର ମତ ସାମାଜିକ ଏକୀକରଣର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
୭.୪ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ସମର୍ଥନ
ସେ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାମରିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତା ଓ ସଂଗଠିତ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
୭.୫ ଯୁକ୍ତିବାଦର ପ୍ରଚାର
ସାବରକର ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସର ବିରୋଧ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଏହା ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର, ଆଧୁନିକତା ଓ ଜାତୀୟ ବିକାଶ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
୮. ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ନେଇ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତକ, ଐତିହାସିକ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ମତ ରହିଛି। ତେଣୁ ଏହାର ସମ୍ୟକ୍ ମୂଲ୍ୟାୟନ ପାଇଁ ଉଭୟ ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗ ଓ ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
୮.୧ ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗ
ପ୍ରଥମତଃ, ସାବରକର ଜାତୀୟ ଚେତନା ଓ ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ବିନା ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ସେ ଔପନିବେଶିକ ଇତିହାସ ଲେଖନର ଏକ ବିକଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ତୃତୀୟତଃ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଓ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବର ବିରୋଧ କରି ସେ ସାମାଜିକ ଏକୀକରଣର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।
ଚତୁର୍ଥତଃ, ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଯୁକ୍ତିବାଦ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ଜାତୀୟ ବିକାଶ ଓ ଆଧୁନିକୀକରଣ ସହିତ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ସଂଯୋଗ କରିଥିଲା।
୮.୨ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଓ ସମାଲୋଚନା
ପ୍ରଥମତଃ, ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ପରିଭାଷା ନାଗରିକତା ଓ ସମାନ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ଉପରେ ଆଧାରିତ ନାଗରିକ ଜାତୀୟତାବାଦ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟତା ରଖେ।
ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ପିତୃଭୂମି ଓ ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଏପରି ଧାର୍ମିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ଜାତୀୟ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାରତ ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ତୃତୀୟତଃ, ହିନ୍ଦୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଫଳରେ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ, ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଉନାହିଁ ବୋଲି ସମାଲୋଚକମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଥତଃ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ବହୁଳତାବାଦ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିବିଧତାର ସ୍ଥାନ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।
ପଞ୍ଚମତଃ, ସାବରକରଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ରହିଛି। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଗୋଟିଏ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ମତବାଦ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
୮.୩ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ନାଗରିକ ଜାତୀୟତାବାଦର ତୁଳନା
| ତୁଳନାର ଆଧାର | ସାବରକରଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ | ନାଗରିକ ଜାତୀୟତାବାଦ |
|---|---|---|
| ମୂଳ ଆଧାର | ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି, ଇତିହାସ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟ | ନାଗରିକତା, ସମ୍ବିଧାନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର |
| ଜାତୀୟ ପରିଚୟ | ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ | ସମାନ ନାଗରିକ ସଦସ୍ୟତା |
| ଭୂଖଣ୍ଡର ଭୂମିକା | ସାଧାରଣ ପୈତୃକ ଭୂମି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ | ସାଧାରଣ ରାଜନୈତିକ ଭୂଖଣ୍ଡ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ |
| ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତି | ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟକୁ ବିଶେଷ ଭୂମିକା | ଧାର୍ମିକ ପରିଚୟ ଜାତୀୟ ସଦସ୍ୟତାର ଶର୍ତ୍ତ ନୁହେଁ |
| ଏକତାର ଆଧାର | ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟ ଓ ଏକତା | ସମାନ ନାଗରିକତା ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନିଷ୍ଠା |
| ପ୍ରମୁଖ ବିତର୍କ | ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିବିଧତାର ସମାବେଶ | ସମାନ ନାଗରିକତା ସହିତ ବିବିଧତାର ସମନ୍ୱୟ |
ଏହି ତୁଳନା ଏକ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ମାତ୍ର। ସମସ୍ତ ସାଂସ୍କୃତିକ ବା ନାଗରିକ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ମଡେଲ୍ ସମାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।
୯. ସମସାମୟିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା
ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, ନାଗରିକତା ଓ ଜାତୀୟ ଏକତା ସମ୍ପର୍କୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖିଛି।
୯.୧ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ବିତର୍କ
ସାବରକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ ଯେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାର ମୂଳ ଆଧାର କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ—ସାଧାରଣ ସଭ୍ୟତା, ସାମ୍ବିଧାନିକ ନାଗରିକତା, ଭୌଗୋଳିକ ସମ୍ପର୍କ ନା ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନର ସମନ୍ୱୟ?
୯.୨ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଓ ଜାତୀୟ ଚେତନା
ସାବରକରଙ୍କ ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଆଧୁନିକ ଭାରତରେ ଶିକ୍ଷା, ଇତିହାସ ଲେଖନ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଗଠନ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।
୯.୩ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି
ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସାବରକରଙ୍କ ମତ ଆଜିର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ସମ୍ପର୍କୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।
୯.୪ ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ସମାନତା
ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ବିରୋଧରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତକୁ ଆଧୁନିକ ସମ୍ବିଧାନର ସମାନତା ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ। ତେବେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା ଓ ଧାର୍ମିକ-ସାମାଜିକ ବହୁଳତାବାଦ ପରସ୍ପର ସହିତ କିପରି ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ, ତାହା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି।
୯.୫ ବହୁଳତାବାଦ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର
ସାବରକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରା ସମ୍ପର୍କୀୟ ସମସାମୟିକ ବିତର୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନାଗରିକତା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ। ଏକ ବହୁଳତାବାଦୀ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଲୋକମାନେ କିପରି ସମାନ ନାଗରିକ ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ, ତାହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
୧୦. ଉପସଂହାର
ବୀର ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଧାରା। ଏହାର ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ, ଐତିହାସିକ ଚେତନା, ମାତୃଭୂମି ପ୍ରତି ଆତ୍ମୀୟତା ଓ ଜାତୀୟ ଶକ୍ତି।
ସାବରକର ଜାତିକୁ କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ସମୁଦାୟ ଭାବରେ ବୁଝୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର, ଯୁକ୍ତିବାଦ, ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖିଥିଲା।
ତଥାପି, ପିତୃଭୂମି ଓ ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ ତାଙ୍କର ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ପରିଭାଷା ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ସମାବେଶ, ଧାର୍ମିକ ବହୁଳତାବାଦ ଓ ସମାନ ନାଗରିକତା ସମ୍ପର୍କରେ ଗଭୀର ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
ଏହି କାରଣରୁ ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ଏକ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, କିନ୍ତୁ ବିବାଦିତ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ କେବଳ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ, ସାମାଜିକ ବିବିଧତା ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଏକତା ସମ୍ପର୍କୀୟ ବ୍ୟାପକ ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
୧୧. ୨୦ଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ (20 Key Words in English)
| No. | English Word | Meaning in English | ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ |
|---|---|---|---|
| 1 | Nationalism | Loyalty and identification with a nation | ଜାତୀୟତାବାଦ |
| 2 | Hindutva | Hindu cultural and national identity in Savarkar’s thought | ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ |
| 3 | Cultural Nationalism | National identity based on shared culture | ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ |
| 4 | Pitrubhu | Ancestral or fatherland | ପିତୃଭୂମି |
| 5 | Punyabhu | Holy or sacred land | ପୁଣ୍ୟଭୂମି |
| 6 | Motherland | The country regarded as one’s homeland | ମାତୃଭୂମି |
| 7 | Civilisation | Advanced social and cultural development | ସଭ୍ୟତା |
| 8 | National Identity | A sense of belonging to a nation | ଜାତୀୟ ପରିଚୟ |
| 9 | Historical Consciousness | Awareness of shared historical experiences | ଐତିହାସିକ ଚେତନା |
| 10 | National Unity | Political and social unity of a nation | ଜାତୀୟ ଏକତା |
| 11 | Social Reform | Efforts to improve social conditions | ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର |
| 12 | Untouchability | Social practice of exclusion based on caste | ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା |
| 13 | Militarisation | Development of military preparedness | ସାମରିକୀକରଣ |
| 14 | Rationalism | Belief in reason and logical thinking | ଯୁକ୍ତିବାଦ |
| 15 | Secularism | Equal treatment of religions by the state | ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା |
| 16 | Pluralism | Recognition of social and cultural diversity | ବହୁଳତାବାଦ |
| 17 | Sovereignty | Supreme political authority | ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ |
| 18 | Patriotism | Love and devotion towards one’s country | ଦେଶପ୍ରେମ |
| 19 | Revolutionary | A person supporting radical political change | ବିପ୍ଳବୀ |
| 20 | Civic Nationalism | Nationalism based on citizenship and equal rights | ନାଗରିକ ଜାତୀୟତାବାଦ |
୧୨. ପରୀକ୍ଷା ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରଶ୍ନ
୧୨.୧ ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
- ବୀର ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ଅର୍ଥ ଓ ସ୍ୱରୂପ ଆଲୋଚନା କର।
- ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ଜାତୀୟତାବାଦର ସମ୍ପର୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
- ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ପରିଭାଷାରେ ପିତୃଭୂମି ଓ ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।
- ସାବରକରଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରମୁଖ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଲୋଚନା କର।
- ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶରେ ସାବରକରଙ୍କ ଅବଦାନର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ କର।
- ଜାତୀୟ ଏକତା, ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଓ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତ ଆଲୋଚନା କର।
- ସାବରକରଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ନାଗରିକ ଜାତୀୟତାବାଦ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା କର।
- ସମସାମୟିକ ଭାରତରେ ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଆଲୋଚନା କର।
୧୨.୨ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
- ବୀର ସାବରକର କିଏ ଥିଲେ?
- ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
- ପିତୃଭୂମିର ସଂଜ୍ଞା ଦିଅ।
- ପୁଣ୍ୟଭୂମି କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
- ସାବରକର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମଠାରୁ କିପରି ପୃଥକ୍ କରିଥିଲେ?
- ୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହ ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କ’ଣ ଥିଲା?
- ସାବରକର ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉପରେ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ?
- ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତ କ’ଣ ଥିଲା?
- ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
- ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ଦୁଇଟି ସମାଲୋଚନା ଉଲ୍ଲେଖ କର।