ବୀର ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର – ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ (V. D. SAVARKAR: HINDUTVA)

୧. ଉପକ୍ରମ (Introduction)

ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର (୧୮୮୩–୧୯୬୬), ଯିଏକି ସାଧାରଣତଃ ‘ବୀର ସାବରକର’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ବିବାଦୀୟ ଚିନ୍ତାନାୟକ ଥିଲେ। ସେ ବିଶେଷତଃ ‘ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ’ (Hindutva) ନାମକ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିଚାରଧାରାର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରବକ୍ତା ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ, ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିକାଶ, ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ରାଜନୀତି ଏବଂ ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ତର୍କବିତର୍କର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।

ସାବରକର ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧାରଣା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତ କେବଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ବା ରାଜନୈତିକ ସୀମାରେଖା ନୁହେଁ; ବରଂ ଏହା ଏକ ଐତିହାସିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ।

ତାଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରଚନା Hindutva: Who Is a Hindu? (ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ: ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ କିଏ?) ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ‘ଏ ମରାଠା’ (A Maratha) ଛଦ୍ମନାମରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ସେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସର ପରିଚୟ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଜାତୀୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ଜାତିର ଗଠନ ପାଇଁ କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ଏକତା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏଥିପାଇଁ ସାଧାରଣ ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା, ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି, ସଭ୍ୟତାଗତ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଓ ଭୂମି ପ୍ରତି ସାମୂହିକ ଆତ୍ମୀୟତା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ।

ତେଣୁ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଧାରଣା, ଯେଉଁଥିରେ ହିନ୍ଦୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା, ଐତିହାସିକ ଚେତନା ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।

୨. ସାବରକରଙ୍କ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ ପରିଚୟ (Brief Biographical Background)

Swatantryaveer Vinayak Damodar Savarkar and his greatness… 🚩🇮🇳🙂 – Chaitanya’s Chants!

ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର (୧୮୮୩–୧୯୬୬)

ଜନ୍ମ: ୨୮ ମେ ୧୮୮୩।
ଜନ୍ମସ୍ଥାନ: ଭାଗୁର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର।
ପରିଚୟ: ବିପ୍ଳବୀ, ଲେଖକ, ଐତିହାସିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାନାୟକ।
ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ବିଚାରଧାରାର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରବକ୍ତା।
୧୯୩୭–୧୯୪୩ ମଧ୍ୟରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ସଭାପତି।

ସାବରକର ଛାତ୍ର ଜୀବନରୁ ହିଁ ରାଜନୀତିରେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ସେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ‘ଅଭିନବ ଭାରତ’ (Abhinav Bharat) ନାମକ ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ସଂଗଠନ ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ।

୧୯୧୦ ମସିହାରେ ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗରେ ସେ ଗିରଫ ହୋଇଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଣ୍ଡାମାନର ସେଲ୍ୟୁଲାର ଜେଲ୍‌କୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ କାରାବାସ ଭୋଗିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରାଗାରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ଗତିବିଧି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲଗାଯାଇଥିଲା।

ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

1. The Indian War of Independence of 1857 (୧୯୦୯)।

2. Hindutva: Who Is a Hindu? (୧୯୨୩)।

3. Hindu Pad-Padashahi (୧୯୨୫)।

4. Six Glorious Epochs of Indian History (୧୯୬୩)।

ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ ମୁଖ୍ୟତଃ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ଓ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରସାର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

୩. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ଅର୍ଥ ଓ ଧାରଣା (Meaning and Concept of Hindutva)

‘ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ’ (Hindutva) ଶବ୍ଦଟି ‘ହିନ୍ଦୁ’ ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ବା ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟର ମୌଳିକ ସ୍ୱରୂପ।

ସାବରକର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ, ଐତିହାସିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ (Hinduism) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ମୁଖ୍ୟତଃ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ, ପୂଜାପଦ୍ଧତି, ଦର୍ଶନ, ଆଚାର-ବିଚାର ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ। କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟାପକ। ଏହା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ସାମୂହିକ ସାଂସ୍କୃତିକ, ଐତିହାସିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟକୁ ସୂଚିତ କରେ।

ସେ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟକୁ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ବର୍ଗରେ ସୀମିତ ନରଖି ଏହାକୁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ (Hinduism)	ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ (Hindutva)
ମୁଖ୍ୟତଃ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ।	ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ଧାର୍ମିକ ଦର୍ଶନ, ପୂଜାପଦ୍ଧତି ଓ ଆଚାର-ବିଚାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।	ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା ଓ ଜାତୀୟତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।
ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ମତବାଦକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ।	ଏକ ସାମୂହିକ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟ ଗଠନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ମୁଖ୍ୟତଃ ଧାର୍ମିକ ସ୍ୱରୂପର।	ସାବରକରଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱରୂପର।

ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସେ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟକୁ ଧାର୍ମିକ ସୀମାରୁ ବାହାର କରି ଏକ ବ୍ୟାପକ ଜାତୀୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧାର ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

୪. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ସଂଜ୍ଞା (Definition of Hindutva)

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କିତ ଧାରଣା ତାଙ୍କର Hindutva: Who Is a Hindu? (୧୯୨୩) ପୁସ୍ତକରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।

ସେ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟର ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ:

1. ସାଧାରଣ ଭୌଗୋଳିକ ଭୂମି ବା ମାତୃଭୂମି।

2. ସାଧାରଣ ରକ୍ତ ବା ପୂର୍ବପୁରୁଷଗତ ସମ୍ପର୍କ।

3. ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତା।

ଏହି ତିନୋଟି ଉପାଦାନ ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାର ମୂଳ ଆଧାର ଥିଲା।

ସାବରକର ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ପରିଭାଷିତ କରିଥିଲେ:

“A Hindu means a person who regards this land of Bharatvarsha, from the Indus to the Seas, as his Fatherland as well as his Holyland.”

ଓଡ଼ିଆ ଭାବାର୍ଥ: ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀଠାରୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ଭାରତବର୍ଷକୁ ନିଜର ପିତୃଭୂମି ଏବଂ ପବିତ୍ରଭୂମି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ।

ଏହି ସଂଜ୍ଞାରେ ‘ପିତୃଭୂମି’ (Fatherland) ଓ ‘ପୁଣ୍ୟଭୂମି’ (Holyland) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ପିତୃଭୂମି କହିଲେ ନିଜର ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଭୌଗୋଳିକ ଭୂମିକୁ ବୁଝାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ପୁଣ୍ୟଭୂମି କହିଲେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚିତ ଭୂମିକୁ ବୁଝାଏ।

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଜଣେ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତ ଉଭୟ ପିତୃଭୂମି ଓ ପୁଣ୍ୟଭୂମି ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଏହି ଧାରଣାରେ ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଇସଲାମ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। କାରଣ ଏହି ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାରତ ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ସାବରକରଙ୍କ ପରିଭାଷା ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ପିତୃଭୂମିର ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ମାନଦଣ୍ଡକୁ ସମାନ ଭାବରେ ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିବାଦୀୟ ଦିଗ।

୫. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ତିନୋଟି ମୌଳିକ ଉପାଦାନ (Three Fundamental Elements of Hindutva)

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାକୁ ତିନୋଟି ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କିତ ଉପାଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ବୁଝିହେବ।

୫.୧ ସାଧାରଣ ପିତୃଭୂମି (Common Fatherland – Pitrubhu)

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାର ପ୍ରଥମ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ପିତୃଭୂମି।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ସହିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷଗତ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ସମ୍ପର୍କ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ମୂଳ ଆଧାର।

ପିତୃଭୂମିର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ:

ସାଧାରଣ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଭୂମି।
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ସହିତ ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ।
ଏକ ସାଧାରଣ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରତି ଆତ୍ମୀୟତା।
ଏକ ସାମୂହିକ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଭିତ୍ତି।

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ଜାତିର ଗଠନ ପାଇଁ ଭୌଗୋଳିକ ଏକତା ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ।

୫.୨ ସାଧାରଣ ପୁଣ୍ୟଭୂମି (Common Holyland – Punyabhu)

ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ପୁଣ୍ୟଭୂମି।

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତ ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ସମେତ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଓ ଶିଖ ଧର୍ମର ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଭୂମି।

ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି:

ସାଧାରଣ ଧାର୍ମିକ ଓ ପବିତ୍ର ଭୌଗୋଳିକ ଉତ୍ସ।
ସାମୂହିକ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ।
ଭାରତୀୟ ଧର୍ମୀୟ ପରମ୍ପରାର ଐତିହାସିକ ନିରନ୍ତରତା।
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ପ୍ରତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆତ୍ମୀୟତା।

ଏହି ମାନଦଣ୍ଡ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। କାରଣ ଇସଲାମ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ଭାରତ ବାହାରେ ହୋଇଥିବାରୁ ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ ସେମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାରତ ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଏହି କାରଣରୁ ମୁସଲମାନ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନମାନେ ଭାରତକୁ ନିଜର ପିତୃଭୂମି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସାବରକରଙ୍କ ପରିଭାଷା ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ନିଜର ପୁଣ୍ୟଭୂମି ଭାବରେ ସମାନ ଅର୍ଥରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

୫.୩ ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତା (Common Culture and Civilisation)

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାର ତୃତୀୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତା।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ଏକ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି, ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା, ସାହିତ୍ୟ, ପୁରାଣ, ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଐତିହ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ।

ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟର ସାଂସ୍କୃତିକ ଅବଦାନ।
ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି।
ସାମୂହିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା।
ସାଧାରଣ ବୀର ଓ ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି।
ସଭ୍ୟତାଗତ ଚେତନା।
ସାମୂହିକ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ।

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ନିକଟତା ଏକ ଜାତି ଗଠନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନା ଆବଶ୍ୟକ।

ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ତିନୋଟି ମୌଳିକ ଆଧାର

ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ (HINDUTVA)ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଧାରଣା

ପିତୃଭୂମିFatherland

ପୁଣ୍ୟଭୂମିHolyland

ସଂସ୍କୃତିCulture

ସାମୂହିକ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟ ଓ ଜାତୀୟ ଚେତନା

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ଚିତ୍ରାତ୍ମକ ଉପସ୍ଥାପନା।

ଏହି ତିନୋଟି ଉପାଦାନ ମିଶି ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାର ମୂଳଦୁଆ ଗଠନ କରିଥିଲା। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ତାଙ୍କର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି, ପୂର୍ବପୁରୁଷଗତ ସମ୍ପର୍କ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳର ଏକ ସମନ୍ୱୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

୬. ଜାତି ବା ରାଷ୍ଟ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ଧାରଣା (Savarkar’s Concept of Nation)

ସାବରକରଙ୍କ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ଜାତି ବା ରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଭାଷା ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା।

ତାଙ୍କର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଧାରଣା କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ବା ଆଞ୍ଚଳିକ ଜାତୀୟତାବାଦ (Territorial Nationalism) ଉପରେ ଆଧାରିତ ନଥିଲା। ସେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ଏକତାକୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

୬.୧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ (Cultural Nationalism)

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ବା ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ବିକଶିତ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ସାଧାରଣ ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି, ପରମ୍ପରା ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଐତିହ୍ୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଉପାଦାନ।

ସେ ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାକୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଚେତନାର ପ୍ରମୁଖ ଆଧାର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରିଥିଲେ।

୬.୨ ଐତିହାସିକ ଚେତନା (Historical Consciousness)

ସାବରକର ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତି ଓ ଚେତନାକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ନିଜର ଐତିହାସିକ ସଫଳତା, ସଂଘର୍ଷ, ରାଜନୈତିକ ଅନୁଭୂତି ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସେ ଭାରତର ଐତିହାସିକ ସଂଘର୍ଷ ଓ ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣକୁ ହିନ୍ଦୁ ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଗଠନର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଐତିହାସିକ ରଚନାଗୁଡ଼ିକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ହିନ୍ଦୁ ସମାଜରେ ଐତିହାସିକ ଗୌରବ ଓ ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି କରିବା।

୬.୩ ଜାତୀୟ ଏକତା (National Unity)

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଭାଜନ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥାଏ।

ସେ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ, ଆଞ୍ଚଳିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଓ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନ ଦୂର କରି ଏକ ସଂଗଠିତ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ଗଠନ କରିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ଏକତାବଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ହିଁ ନିଜର ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କରିପାରିବ।

୬.୪ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ (Hindu National Identity)

ସାବରକର ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଐତିହାସିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ପରିଚୟ ଆଧାରରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜାତୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଭାବରେ ଦେଖିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଏହି ଧାରଣାରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନରେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ରହିଥିଲା।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସମାବେଶୀ ଓ ସମନ୍ୱୟବାଦୀ ଜାତୀୟତାବାଦଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

୭. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର (Hindutva and Hindu Rashtra)

ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର (Hindu Rashtra) ଧାରଣା ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ବିଚାରଧାରା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁମାନେ ଏକ ସାଧାରଣ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟ ଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜାତୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ। ତେଣୁ ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଓ ସାମୂହିକ ଶକ୍ତି ବିକଶିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ଧାରଣାର ମୁଖ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

1. ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା: ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ନିଜର ସାଧାରଣ ସଭ୍ୟତା ଓ ଐତିହାସିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିବା ଆବଶ୍ୟକ।

2. ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ: ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ ଚେତନା ଓ ସଂଗଠନ ବିକଶିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

3. ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଭିମାନ: ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

4. ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ସାବରକର ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି, ସାମରିକ ସଂଗଠନ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

5. ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ: ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନ ହ୍ରାସ କରି ସାମୂହିକ ଏକତା ଗଠନ କରିବା।

ଏଠାରେ ଏକ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ଧାରଣାକୁ କେବଳ ପୁରୋହିତ ବା ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଏକ ଧର୍ମତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର (Theocratic State) ଭାବରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସାବରକର ନିଜର ରାଜନୈତିକ ବକ୍ତବ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ନାଗରିକତା ଓ ସମାନ ନାଗରିକ ଅଧିକାର ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ସଂଜ୍ଞାରେ ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ସମାନ ନାଗରିକତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହୋଇଛି।

୮. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ନାଗରିକତାର ପ୍ରଶ୍ନ (Hindutva and the Question of Citizenship)

ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ଥାପନ କରେ: ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଓ ନାଗରିକତା ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସମ୍ପର୍କ ରହିବା ଉଚିତ?

ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଆଇନଗତ ନାଗରିକ ଅଧିକାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖିଥିଲେ।

୧୯୩୭ ମସିହାରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ସଭାପତି ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତାଙ୍କର ଭାଷଣରେ ସେ ଧର୍ମ ବା ଜାତିଗତ ପରିଚୟ ଆଧାରରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଭୋଟ ଅଧିକାର, ସରକାରୀ ନିଯୁକ୍ତି, ସାର୍ବଜନୀନ ପଦପଦବୀ ଓ କର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଭେଦଭାବ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ବୋଲି ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।

ଏଥିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ତାଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ରାଜନୈତିକ ନାଗରିକତାର ଧାରଣା ଏକା ନଥିଲା।

ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତା	ରାଜନୈତିକ ନାଗରିକତା
ହିନ୍ଦୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ।	ଭାରତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ନାଗରିକତା ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ସାଧାରଣ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।	ନାଗରିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାରକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।
ହିନ୍ଦୁ ସମାଜକୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖେ।	ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନାଗରିକ ଅଧିକାରରେ ଧାର୍ମିକ ଭେଦଭାବ ନ କରିବାକୁ ସାବରକର ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।
ଧାର୍ମିକ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ଥାନ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଏ।	ସମାନ ଆଇନଗତ ନାଗରିକତାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ।

ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତଥାପି, ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାକୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ମୂଳ ମାନଦଣ୍ଡ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଧର୍ମୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ଥିତି ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତରକୁ ଚାଲିଯିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

୯. ଧର୍ମ ଓ ରାଜନୀତି ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତ (Savarkar’s Views on Religion and Politics)

ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାନାୟକଙ୍କଠାରୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

ଯେଉଁ ଚିନ୍ତାନାୟକମାନେ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଓ ନୈତିକ ଆତ୍ମସଂଯମକୁ ରାଜନୀତିର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିଥିଲେ, ସାବରକର ସେହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଜୋର ଦେଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରମୁଖ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

୯.୧ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଉପାଦାନ ଭାବରେ ଧର୍ମ

ସାବରକର ଧର୍ମକୁ ଐତିହାସିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମତରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧାର୍ମିକ ମତବାଦ ବା ପୂଜାପଦ୍ଧତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ହିଁ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟର ଏକମାତ୍ର ଆଧାର ନୁହେଁ।

ସେ ବିଭିନ୍ନ ଭାରତୀୟ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

୯.୨ ଯୁକ୍ତିବାଦ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ (Rationalism and Scientific Outlook)

ସାବରକର ଯୁକ୍ତିବାଦ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ସେ ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ, ଅତ୍ୟଧିକ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଗତିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପ୍ରଥାଗୁଡ଼ିକର ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଏକ ଆଧୁନିକ, ସଂଗଠିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

୯.୩ ଧାର୍ମିକ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷା ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ

ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଓ ସାମୂହିକ ଶକ୍ତି ଧାର୍ମିକ ପୂଜାପଦ୍ଧତିର ପାର୍ଥକ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ସେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାଧାରଣ ରାଜନୈତିକ ଚେତନା ବିକଶିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ମତବାଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା।

୧୦. ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତ (Views on Caste and Social Reform)

ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ଓ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନର ସମାଲୋଚନା।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ଏକତାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥାଏ। ଏହି ବିଭାଜନ ଯୋଗୁଁ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ଏକ ସଂଗଠିତ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

ସେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ସାମାଜିକ ଏକତାକୁ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନର ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆଧାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ପ୍ରମୁଖ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

୧୦.୧ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ବିରୋଧ (Opposition to Untouchability)

ସାବରକର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର କୌଣସି ବର୍ଗକୁ ସାମାଜିକ ଜୀବନରୁ ବାଦ୍ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସେ ସମସ୍ତ ହିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନରେ ସମାନ ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

୧୦.୨ ସାମାଜିକ ସମାନତା (Social Equality)

ସେ ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ସାମାଜିକ ଏକୀକରଣ ଓ ସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧିକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ଜାତିଗତ ବିଭାଜନ ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥାଏ।

୧୦.୩ ଆନ୍ତଃଜାତି ଭୋଜନ (Inter-caste Dining)

ସାବରକର ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ର ଭୋଜନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ଆନ୍ତଃଜାତି ଭୋଜନ ସାମାଜିକ ଦୂରତା ଓ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ହ୍ରାସ କରିବାର ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ମାଧ୍ୟମ।

୧୦.୪ ମନ୍ଦିର ପ୍ରବେଶ (Temple Entry)

ସେ ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ମନ୍ଦିର ପ୍ରବେଶରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ସମାଜର ବର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ଏହା ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଚିନ୍ତାଧାରାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ।

୧୦.୫ ପତିତ ପାବନ ମନ୍ଦିର (Patit Pavan Mandir)

ସାବରକରଙ୍କ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନଗିରିର ପତିତ ପାବନ ମନ୍ଦିରର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

୧୯୩୧ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଜାତିଭେଦ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ଶିକାର ହୋଇଥିବା ସମାଜର ବର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ସମାନ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ସୁଯୋଗ ଦେବା।

ତାଙ୍କର ଏହି ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ପରିଚୟ ଓ ଜାତୀୟତାବାଦ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅସମାନତା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।

ତଥାପି, ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଜାତିପ୍ରଥାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲୋପ ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ସମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ଏକୀକରଣ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ। Oxford Academic+1

୧୧. ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଓ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତ (Military Strength and National Security)

ସାବରକର ଜାତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଓ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଜାତୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି, ସାମରିକ ସଂଗଠନ ଓ ଦେଶର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତା ଆବଶ୍ୟକ।

ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅବନତି ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା।

ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ।
ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କେବଳ ନୈତିକ ଆହ୍ୱାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଉପାଦାନ।
ହିନ୍ଦୁମାନେ ସାମରିକ ତାଲିମ ଓ ସାମୂହିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ହାସଲ କରିବା ଉଚିତ।
ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଦାୟିତ୍ୱ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସାବରକରଙ୍କ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ତାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଲୋଗାନ୍‌ରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି:

“Hinduize all Politics and Militarize Hindudom.”

ଏହାର ଭାବାର୍ଥ ହେଉଛି – ସମସ୍ତ ରାଜନୀତିକୁ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ଆଧାରରେ ସଂଗଠିତ କରିବା ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜକୁ ସାମରିକ ଭାବରେ ସଶକ୍ତ କରିବା।

ତାଙ୍କର ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅହିଂସାକୁ ରାଜନୈତିକ ସଂଘର୍ଷର ମୂଳ ନୀତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଆଭିମୁଖ୍ୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

୧୨. ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାବରକରଙ୍କ ଭୂମିକା (Savarkar and the Indian National Movement)

ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଓ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କିତ ତର୍କବିତର୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଜୀବନକୁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବୁଝିହେବ।

୧୨.୧ ବିପ୍ଳବୀ ଜାତୀୟତାବାଦ (Revolutionary Nationalism)

ସାବରକର ନିଜର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ବ୍ରିଟିଶ ଔପନିବେଶିକ ଶାସନ ବିରୋଧୀ ବିପ୍ଳବୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।

ସେ ଅଭିନବ ଭାରତ ସଂଗଠନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିରୋଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର The Indian War of Independence of 1857 ପୁସ୍ତକରେ ୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହକୁ କେବଳ ଏକ ସାମରିକ ବିଦ୍ରୋହ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଯୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଏହାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ୧୮୫୭ ସମ୍ପର୍କିତ ଐତିହାସିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ସହଯୋଗକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହିନ୍ଦୁ ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିକାଶକୁ ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। Cambridge Core+1

୧୨.୨ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ବିକାଶ (Development of Hindutva)

କାରାବାସ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜନୈତିକ ଜୀବନରେ ସାବରକର ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କରେ ନିଜର ଧାରଣାକୁ ଅଧିକ ସୁସଂଗଠିତ କରିଥିଲେ।

୧୯୨୩ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ Essentials of Hindutva ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ବିଚାରଧାରାର ଏକ ମୌଳିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

୧୨.୩ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ନେତୃତ୍ୱ (Leadership of Hindu Mahasabha)

୧୯୩୭ ମସିହାରେ ସାବରକର ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ। ସେ ୧୯୪୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପଦବୀରେ ରହିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ହିନ୍ଦୁ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଓ ସାମୂହିକ ପରିଚୟକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା।

ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଜୋର ଦେଇଥିଲେ।

୧୨.୪ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଅବସ୍ଥାନ (Position during the Second World War)

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସାବରକର ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ, ସାମରିକ ତାଲିମ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଭବିଷ୍ୟତର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ଆହ୍ୱାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

ଏହି ଅବସ୍ଥାନ ଏହି ସମୟରେ କଂଗ୍ରେସ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ବ୍ରିଟିଶ ବିରୋଧୀ ଗଣଆନ୍ଦୋଳନଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

୧୩. ଅନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାନାୟକଙ୍କ ସହିତ ସାବରକରଙ୍କ ତୁଳନା (Comparison with Other Indian Political Thinkers)

ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଆଧୁନିକ ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାନାୟକଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିହେବ।

ଚିନ୍ତାନାୟକ	ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତା ସମ୍ପର୍କରେ ଧାରଣା
ବୀର ସାବରକର	ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଜାତୀୟତାବାଦ।
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ	ନୈତିକତା, ଅହିଂସା, ଧାର୍ମିକ ସହାବସ୍ଥାନ ଓ ସମାବେଶୀ ଜାତୀୟତାବାଦ।
ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ	ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ଭୌଗୋଳିକ ଓ ସମନ୍ୱୟବାଦୀ ଜାତୀୟତାବାଦ।
ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର	ମାନବତାବାଦୀ ଓ ବିଶ୍ୱଜନୀନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ; ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଜାତୀୟତାବାଦର ସମାଲୋଚନା।
ଡକ୍ଟର ବି. ଆର୍. ଆମ୍ବେଦକର	ସାମାଜିକ ସମାନତା, ସାମ୍ବିଧାନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଧିକାର ଓ ଜାତିପ୍ରଥାର ବିଲୋପ।

୧୩.୧ ସାବରକର ଓ ଗାନ୍ଧୀ (Savarkar and Gandhi)

ସାବରକର ଓ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟତାବାଦ ସମ୍ପର୍କରେ ଗଭୀର ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଥିଲା।

ସାବରକର ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିବାବେଳେ ଗାନ୍ଧୀ ନୈତିକତା ଓ ସମାବେଶୀ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ସାବରକର ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିବାବେଳେ ଗାନ୍ଧୀ ଅହିଂସାକୁ ରାଜନୈତିକ ଓ ନୈତିକ ସଂଘର୍ଷର ମୂଳ ନୀତି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ସାବରକର ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଆଧାରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିବାବେଳେ ଗାନ୍ଧୀ ଧାର୍ମିକ ନୈତିକତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାର ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଭୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

୧୩.୨ ସାବରକର ଓ ନେହେରୁ (Savarkar and Nehru)

ସାବରକର ଓ ନେହେରୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧାରଣା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ସାବରକର ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାକୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାବେଳେ ନେହେରୁ ଭାରତର ସମନ୍ୱୟବାଦୀ ଐତିହ୍ୟ ଓ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

ନେହେରୁଙ୍କ ମତରେ, ଧର୍ମ, ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ବିବିଧତା ସତ୍ତ୍ୱେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକତା ଆଧାରରେ ଜାତୀୟ ଏକତା ଗଠନ କରାଯାଇପାରିବ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତା ସହିତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କ ଜାତୀୟ ଚେତନାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଉପାଦାନ।

୧୩.୩ ସାବରକର ଓ ଆମ୍ବେଦକର (Savarkar and Ambedkar)

ଉଭୟ ଚିନ୍ତାନାୟକ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର କେତେକ ଦିଗକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

ସାବରକର ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ଏକତା ଓ ସଂଗଠନ ପାଇଁ ଜାତିଗତ ବିଭାଜନ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଡକ୍ଟର ଆମ୍ବେଦକର ଜାତିପ୍ରଥାକୁ ଏକ ଗଭୀର ସାମାଜିକ ଅସମାନତାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲୋପ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସାମ୍ବିଧାନିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଧିକାରକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ଏହି ତୁଳନାରୁ ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୌଳିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

୧୪. ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ (Critical Evaluation of Savarkar’s Hindutva)

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣା ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଆଲୋଚନା ଓ ବିତର୍କର ବିଷୟ। ଏହି ବିଚାରଧାରା ଏକପଟେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ, ଐତିହାସିକ ଚେତନା ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ଏହାର ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କିତ ଧାରଣା ଅନେକ ସମାଲୋଚନାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି।

୧୪.୧ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ସକାରାତ୍ମକ ଦିଗ ଓ ଅବଦାନ (Contributions and Positive Dimensions)

୧. ଜାତୀୟତାବାଦର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱର ବିକାଶ

ସାବରକର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି, ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟକୁ ଏକତ୍ର କରି ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦର ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଧାରଣା ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

୨. ଜାତୀୟ ଏକତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ

ସେ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ, ସାମାଜିକ ବିଭାଜନ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂଘର୍ଷ ସାମୂହିକ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥାଏ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ।

୩. ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ପ୍ରତି ଅବଦାନ

ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ବିରୋଧ, ଆନ୍ତଃଜାତି ଭୋଜନ ଓ ମନ୍ଦିର ପ୍ରବେଶକୁ ସମର୍ଥନ କରି ସେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ଅବଦାନ ଦେଇଥିଲେ।

୪. ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ

ସେ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ଓ ଜାତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

୫. ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ

ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ, ଅତ୍ୟଧିକ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଗତିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପ୍ରଥାଗୁଡ଼ିକର ସମାଲୋଚନା ତାଙ୍କର ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ଓ ଆଧୁନିକତାବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

୬. ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅବଦାନ

ସାବରକରଙ୍କ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ଆଧୁନିକ ଭାରତରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ, ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଚାରଧାରାର ବିକାଶ କରିଥିଲା।

୧୪.୨ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ପ୍ରମୁଖ ସମାଲୋଚନା (Major Criticisms)

୧. ଜାତୀୟତାବାଦର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପରିଭାଷା

ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ପ୍ରମୁଖ ସମାଲୋଚନା ହେଉଛି ପିତୃଭୂମି ଓ ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ମାନଦଣ୍ଡ।

ଇସଲାମ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ଭାରତ ବାହାରେ ହୋଇଥିବାରୁ ମୁସଲମାନ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନମାନେ ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ସମସ୍ତ ମାନଦଣ୍ଡ ପୂରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଧାରଣା ଜାତୀୟ ସଦସ୍ୟତାରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଜନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ସମାନ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଧାରଣାକୁ ଜଟିଳ କରିଥାଏ।

୨. ସମନ୍ୱୟବାଦୀ ଜାତୀୟତାବାଦ ସହିତ ମତଭେଦ

ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦ ଗାନ୍ଧୀ, ନେହେରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାନାୟକଙ୍କ ସମାବେଶୀ ଜାତୀୟତାବାଦଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଭାରତର ବହୁଧାର୍ମିକ ଓ ବହୁସାଂସ୍କୃତିକ ସମାଜକୁ ଗୋଟିଏ ସଭ୍ୟତାଗତ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବା କଷ୍ଟକର।

୩. ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠବାଦୀ ପ୍ରଭାବ (Majoritarian Implications)

ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟକୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।

ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ମୁଖ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ।

୪. ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ

ସାବରକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ସାମୂହିକ ଏକତାକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।

ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ସାମୂହିକ ପରିଚୟ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା, ବିବିଧତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ହରାଇପାରେ।

୫. ଐତିହାସିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାର ବିବାଦୀୟ ସ୍ୱରୂପ

ସାବରକରଙ୍କ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ବିଶେଷକରି ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ସଂଘର୍ଷ ଓ ଐତିହାସିକ ଆକ୍ରମଣ ସମ୍ପର୍କିତ ମତକୁ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି।

କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ, ତାଙ୍କର ଐତିହାସିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ଧାର୍ମିକ ସଂଘର୍ଷକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ କାରଣ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ କମ୍ ଗୁରୁତ୍ୱ ପାଇଛି।

୬. ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତା ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବହୁଳତା ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ

ସାବରକର ଏକପଟେ ନାଗରିକଙ୍କ ସମାନ ଅଧିକାରକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ହିନ୍ଦୁ ସଭ୍ୟତାକୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ଏଥିରୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ: ଯଦି ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ତେବେ ସେହି ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ସମାନତା ପ୍ରଦାନ କରିବା କେତେଦୂର ସମ୍ଭବ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଦିଗ।

ସାବରକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ନେଇ ସମକାଳୀନ ଗବେଷଣାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ରହିଛି। ଜନକୀ ବାଖଲେ ତାଙ୍କର ରଚନାରେ ଜାତି, ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ଓ ମୁସଲମାନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସମ୍ପର୍କିତ ଜଟିଳ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବିକ୍ରମ ବିସାନା ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଐତିହାସିକ ବିକାଶ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି। Oxford Academic+2

୧୫. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ସମସାମୟିକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା (Contemporary Relevance of Hindutva)

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ବିଚାରଧାରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତି, ଜାତୀୟତାବାଦ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରେ।

ଏହାର ସମସାମୟିକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତାକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଦିଗରୁ ବୁଝିହେବ।

୧୫.୧ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ବିତର୍କ

ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଆଧାର ସମ୍ପର୍କରେ ଚାଲିଥିବା ବିତର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।

ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି – ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତା କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଆଧାରରେ ଗଠିତ ହେବା ଉଚିତ, ନା ଏହାର ଆଧାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଭ୍ୟତା ହେବା ଉଚିତ?

୧୫.୨ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ସମ୍ପର୍କିତ ବିତର୍କ

ସାବରକରଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତା ଓ ନାଗରିକ ଅଧିକାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ବହୁଧାର୍ମିକ ସମାଜରେ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତାର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଆଲୋଚନାରେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ ବିଷୟ।

୧୫.୩ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଓ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ସଂଜ୍ଞା ଧାର୍ମିକ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।

ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ପରିଚୟ ଓ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ଅଧିକାର ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ କିପରି ସହାବସ୍ଥାନ କରିପାରିବ?

୧୫.୪ ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି

ସାବରକରଙ୍କ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଓ ଜାତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସମ୍ପର୍କିତ ଧାରଣା ଆଜିର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା, ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।

୧୫.୫ ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର

ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ବିରୋଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ଏକତା ପାଇଁ ସାବରକରଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ଆଜିର ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ଓ ସାମାଜିକ ସମାନତା ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।

ତଥାପି, ଏହି ବିଷୟରେ ଡକ୍ଟର ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ଜାତିପ୍ରଥାର ମୌଳିକ ଗଠନକୁ ସମାଲୋଚନା କରୁଥିବା ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୧୫.୬ ଐତିହାସିକ ସ୍ମୃତିର ରାଜନୀତି (Politics of Historical Memory)

ସାବରକରଙ୍କ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଅତୀତର ଐତିହାସିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବର୍ତ୍ତମାନର ରାଜନୈତିକ ପରିଚୟକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

ଐତିହାସିକ ଗୌରବ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଆଜି ମଧ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ଗବେଷଣାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ।

୧୬. ଉପସଂହାର (Conclusion)

ବୀର ବିନାୟକ ଦାମୋଦର ସାବରକର ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତାନାୟକ। ହିନ୍ଦୁତ୍ୱକୁ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ବିଚାରଧାରା ଭାବରେ ସୁସଂଗଠିତ କରିବା ତାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ।

ତାଙ୍କର Hindutva: Who Is a Hindu? ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟକୁ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପୂଜାପଦ୍ଧତିରେ ସୀମିତ ନରଖି ଭୌଗୋଳିକ ଆତ୍ମୀୟତା, ସାଧାରଣ ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ଐତିହାସିକ ଅନୁଭୂତି ଓ ସଭ୍ୟତାଗତ ଐତିହ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଧାରଣାର ତିନୋଟି ମୌଳିକ ଉପାଦାନ ହେଉଛି – ପିତୃଭୂମି (Pitrubhu), ପୁଣ୍ୟଭୂମି (Punyabhu) ଓ ସାଧାରଣ ସଂସ୍କୃତି। ଏହି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଓ ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଧାରଣାର ଆଧାର ଗଠନ କରିଥିଲା।

ସାବରକର ସାମାଜିକ ଏକତା, ଯୁକ୍ତିବାଦ, ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଜାତୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତାର ବିରୋଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ସାମାଜିକ ଏକୀକରଣ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଅନ୍ୟତମ ଦିଗ।

ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଧାରଣା ଧାର୍ମିକ ବହୁଳତା, ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ଅଧିକାର, ସମାନ ନାଗରିକତା ଓ ଆଧୁନିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ ମୌଳିକ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ତେଣୁ ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଅବଦାନ ସହିତ ଏହାର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଓ ବିବାଦୀୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟ ନିରପେକ୍ଷ ଅଧ୍ୟୟନ ଆବଶ୍ୟକ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଆଧୁନିକ ଭାରତରେ ଜାତୀୟତାବାଦ, ସଂସ୍କୃତି, ଧର୍ମ, ସମାଜ ଓ ରାଜନୀତି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ ବିଷୟ।

୧୭. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦାବଳୀ ଓ ଧାରଣା (Important Concepts and Terminology)

ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଦର୍ଶନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପାରିଭାଷିକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ	ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥ
Hindutva	ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ବା ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟ
Hindu Rashtra	ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର
Pitrubhu	ପିତୃଭୂମି
Punyabhu	ପୁଣ୍ୟଭୂମି
Sanskriti	ସଂସ୍କୃତି
Cultural Nationalism	ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ
Hindu Sangathan	ହିନ୍ଦୁ ସଂଗଠନ
Militarisation	ସାମରିକୀକରଣ
Social Consolidation	ସାମାଜିକ ଏକୀକରଣ
Rationalism	ଯୁକ୍ତିବାଦ
National Identity	ଜାତୀୟ ପରିଚୟ
Territorial Nationalism	ଭୌଗୋଳିକ ଜାତୀୟତାବାଦ
Civilisation	ସଭ୍ୟତା
Secularism	ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା
Citizenship	ନାଗରିକତା
Social Equality	ସାମାଜିକ ସମାନତା
Historical Consciousness	ଐତିହାସିକ ଚେତନା

୧୮. ସାବରକରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ପୁସ୍ତକ ଓ ରଚନା (Important Books and Writings)

Hindutva: Who is a Hindu ? by V.D. Savarkar | Goodreads

୧. Essentials of Hindutva (୧୯୨୩)

ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ଅର୍ଥ, ସ୍ୱରୂପ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଜାତୀୟ ପରିଚୟର ଆଧାରକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ମୌଳିକ ଗ୍ରନ୍ଥ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂସ୍କରଣଗୁଡ଼ିକ Hindutva: Who Is a Hindu? ନାମରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।

Buy Indian War Of Independence 1857 book : Veer Savarkar , 9353227631, 9789353227630 – SapnaOnline.com India

୨. The Indian War of Independence of 1857 (୧୯୦୯)

୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହକୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଯୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ଐତିହାସିକ ରଚନା।

Hindu-Padpadshahi (Paperback) – Walmart.com

୩. Hindu Pad-Padashahi (୧୯୨୫)

ମରାଠା ଶକ୍ତିର ଇତିହାସ, ରାଜନୈତିକ ସଫଳତା ଓ ହିନ୍ଦୁ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ଥାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ।

Veer Savarkar – Six Glorious Epochs of Indian History – HINDU SAHITYA KENDRA (HSK) – HINDU BOOK SHOP

୪. Six Glorious Epochs of Indian History (୧୯୬୩)

ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ବିଭିନ୍ନ ସାମରିକ ସଂଘର୍ଷ, ରାଜନୈତିକ ସଫଳତା ଓ ହିନ୍ଦୁ ଐତିହାସିକ ଚେତନାକୁ ସାବରକରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରୁଥିବା ରଚନା।

୧୯. ପ୍ରମୁଖ ସନ୍ଦର୍ଭ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ (Suggested Academic Readings and References)

ବିଷୟଟିକୁ ଅଧିକ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୋଗୀ।

କ. ମୂଳ ଗ୍ରନ୍ଥ (Primary Sources)

1. Savarkar, V. D. (1923). Essentials of Hindutva.

2. Savarkar, V. D. (1909). The Indian War of Independence of 1857.

3. Savarkar, V. D. (1963). Six Glorious Epochs of Indian History.

4. Savarkar, V. D. Hindu Rashtra Darshan.

ଖ. ଦ୍ୱିତୀୟକ ଓ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ସନ୍ଦର୍ଭ (Secondary Academic Sources)

5. Bakhle, Janaki (2024). Savarkar and the Making of Hindutva. Princeton University Press.

6. Visana, Vikram (2021). “Savarkar before Hindutva: Sovereignty, Republicanism, and Populism in India, c.1900–1920.” Modern Intellectual History.

7. Visana, Vikram (2022). “Glory and Humiliation in the Making of V. D. Savarkar’s Hindu Nationalism.” The Historical Journal.

8. The Rhetoric of Hindu India: Language and Urban Nationalism (୨୦୧୬), Cambridge University Press – ବିଶେଷକରି ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଧ୍ୟାୟ।

ଅନଲାଇନ୍ ଗବେଷଣା ସନ୍ଦର୍ଭ:

୨୦. ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ (Important Academic Questions)

କ. ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (Long Answer Questions)

1. ବୀର ସାବରକରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିପାଦିତ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱର ଧାରଣାକୁ ଆଲୋଚନା କର।

2. ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାବାଦ ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ଧାରଣାକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

3. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

4. ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ଧାରଣାର ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ମୂଲ୍ୟାୟନ କର।

5. ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

6. ହିନ୍ଦୁ ସମାଜର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରରେ ସାବରକରଙ୍କ ଅବଦାନ ଆଲୋଚନା କର।

7. ସାବରକରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।

8. ସାବରକରଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାତୀୟତାବାଦ ଓ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସମାବେଶୀ ଜାତୀୟତାବାଦ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା କର।

ଖ. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ (Short Answer Questions)

1. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ କ’ଣ?

2. ସାବରକରଙ୍କ ପିତୃଭୂମି ଧାରଣା କ’ଣ?

3. ପୁଣ୍ୟଭୂମିର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

4. ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?

5. ହିନ୍ଦୁ ରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?

6. ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ସମ୍ପର୍କରେ ସାବରକରଙ୍କ ମତ କ’ଣ ଥିଲା?

7. ପତିତ ପାବନ ମନ୍ଦିରର ଗୁରୁତ୍ୱ କ’ଣ?

8. ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାରେ ସାବରକରଙ୍କ ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା?

9. ସାବରକରଙ୍କ ଜାତୀୟତାବାଦର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର କ’ଣ?

10. ସାବରକରଙ୍କ ମତରେ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ?

୨୧. ପୁନରାବୃତ୍ତି ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ (Key Points for Revision)

ସାବରକରଙ୍କ ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ – ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ

ଜନ୍ମ: ୧୮୮୩

ମୃତ୍ୟୁ: ୧୯୬୬

ପ୍ରମୁଖ ପୁସ୍ତକ

Essentials of Hindutva (୧୯୨୩)