ଅଧ୍ୟାୟ ୨୨: ସରକାରୀ–ବେସରକାରୀ ସହଭାଗିତା (Public–Private Partnership – PPP)

ସରକାରୀ–ବେସରକାରୀ ସହଭାଗିତା (PPP) ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ଜନ ପ୍ରଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠାରେ ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ମିଳିତ ଭାବେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ସହଯୋଗ କରିଥାନ୍ତି। ଏହା ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯେ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରର ଦକ୍ଷତା, ନୂତନତା ଏବଂ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ କ୍ଷମତା ସହିତ ସରକାରଙ୍କର ନିୟାମକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତଥା ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧକୁ ଏକତ୍ରିତ କଲେ ସେବା ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରାଯାଇପାରିବ।

ଭାରତ ଭଳି ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ PPP ର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଧିକ, କାରଣ ଏଠାରେ ସରକାରୀ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ବଳ ସୀମିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ବିକାଶମୂଳକ ଆବଶ୍ୟକତା ବହୁତ ବ୍ୟାପକ ଅଟେ।

୨୨.୧ ସରକାରୀ–ବେସରକାରୀ ସହଭାଗିତାର ଅର୍ଥ (Meaning)

ସରକାରୀ–ବେସରକାରୀ ସହଭାଗିତା କହିଲେ ଏକ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ଏକ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଂଶୀଦାର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ବା ସେବା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବୁଝାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିପଦ (risks), ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ଲାଭର ସମାନ ବଣ୍ଟନ ହୋଇଥାଏ।

ଏହା କୌଣସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘରୋଇକରଣ (privatization) ନୁହେଁ, କାରଣ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସାମିଲ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସରକାର ଏହାର ସମୀକ୍ଷା, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ଜବାବଦିହିତା ନିଜ ହାତରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥାନ୍ତି।

୨୨.୨ PPP ର ସଂଜ୍ଞା (Definition)

ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସେବା କିମ୍ବା ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ପରିଚାଳନା (financing), ନିର୍ମାଣ, ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ସହଯୋଗମୂଳକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ PPP କୁହାଯାଇପାରେ।

ଏହାର ମୂଳ ଚିନ୍ତାଧାରା ହେଉଛି “ଜନସେବା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ଅଂଶୀଦାର ଦାୟିତ୍ୱ”।

୨୨.୩ PPP ର ଲକ୍ଷ୍ୟ (Objectives)

ସରକାରୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ପାଇଁ ବେସରକାରୀ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ (private investment) କୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା।
ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ ରୂପାୟନ ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା।
ସରକାରୀ ବଜେଟ୍ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଆର୍ଥିକ ବୋଝକୁ ହ୍ରାସ କରିବା।
ସରକାରୀ ସେବାଗୁଡ଼ିକରେ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ନୂତନ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା।
ସରକାରୀ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ଅର୍ଥର ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ (value for money) ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

୨୨.୪ PPP ର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ (Features)

PPP ସରକାର ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଏଥିରେ କାର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦ (risks) ଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ।
ଏହା ଫଳାଫଳ-ମୁଖୀ (outcome-oriented), ଯେଉଁଥିରେ ସମ୍ପତ୍ତିର ମାଲିକାନା ଅପେକ୍ଷା ସେବା ପ୍ରଦାନର ଗୁଣବତ୍ତା ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ।
ଏହା ସରକାରୀ ଜବାବଦିହିତା ସହିତ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରର ଦକ୍ଷତାର ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରେ।
ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସରକାରୀ ଭିତ୍ତିଭୂମି କ୍ଷେତ୍ର ଯେପରିକି ରାସ୍ତାଘାଟ, ବନ୍ଦର, ଶକ୍ତି (energy) ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।

୨୨.୫ ଚିତ୍ର: PPP ମଡେଲ୍ ସଂରଚନା (PPP Model Structure)

                              ସରକାର (Government)
                                      │
                ┌─────────────────────┴─────────────────────┐
                ▼                                           ▼
       ନୀତି ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ                                 ବିପଦର ଆବଣ୍ଟନ
      (Policy & Regulation)                        (Risk Sharing)
                │                                           │
                └─────────────────────┬─────────────────────┘
                                      ▼
                             ପିପିପି ଢାଞ୍ଚା (PPP Framework)
                                      │
                                      ▼
                        ବେସରକାରୀ ଅଂଶୀଦାର (Private Partner)
                                      │
             ନକ୍ସା (Design) ──► ନିର୍ମାଣ (Build) ──► ଆର୍ଥିକ ଯୋଜନା ──► ପରିଚାଳନା (Operate)
                                      │
                                      ▼
                           ଜନସେବା ପ୍ରଦାନ (Service Delivery)

୨୨.୬ PPP ର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମଡେଲ୍ (Models)

୧. ନିର୍ମାଣ–ପରିଚାଳନା–ହସ୍ତାନ୍ତର – BOT (Build–Operate–Transfer): ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ କରେ ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବଧି ପାଇଁ ତାହାକୁ ପରିଚାଳନା କରେ, ଏବଂ ଚୁକ୍ତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ତାହା ସରକାରଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଦିଏ।

୨. ନିର୍ମାଣ–ମାଲିକାନା–ପରିଚାଳନା – BOO (Build–Own–Operate): ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ କରେ, ନିଜ ମାଲିକାନାରେ ରଖେ ଏବଂ ସରକାରୀ ନିୟମାବଳୀ ଅଧୀନରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ତାହାକୁ ପରିଚାଳନା କରେ।

୩. ନିର୍ମାଣ–ପରିଚାଳନା–ଲିଜ୍–ହସ୍ତାନ୍ତର – BOLT (Build–Operate–Lease–Transfer): ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣ କରେ ଏବଂ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବଧି ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କୁ ଲିଜ୍ (ଭଡ଼ା) ଆକାରରେ ପ୍ରଦାନ କରେ।

୪. ନକ୍ସା–ନିର୍ମାଣ–ଆର୍ଥିକ ଯୋଜନା–ପରିଚାଳନା – DBFO (Design–Build–Finance–Operate): ପ୍ରକଳ୍ପର ନକ୍ସା ପ୍ରସ୍ତୁତି, ନିର୍ମାଣ, ପୁଞ୍ଜି ପରିଚାଳନା ଏବଂ ସମଗ୍ର ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବେସରକାରୀ ଅଂଶୀଦାର ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ।

୨୨.୭ PPP ର ସୁଫଳ (Advantages)

PPP ମଡେଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବୃହତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରୁତ ବିକାଶ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।
ଏହା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଆର୍ଥିକ ବୋଝକୁ ହ୍ରାସ କରେ।
ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରର ବିଶେଷଜ୍ଞତା ଯୋଗୁଁ କାର୍ଯ୍ୟର ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଏହା ଶାସନରେ ଆଧୁନିକ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ନୂତନ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରୟୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ।
ଅଂଶୀଦାର ଦାୟିତ୍ୱ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଆସୁଥିବା ଆର୍ଥିକ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବିପଦକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପରିଚାଳନା (better risk management) କରାଯାଇପାରେ।

୨୨.୮ PPP ର ସୀମିତତା ବା ତ୍ରୁଟି (Limitations)

PPP ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ନିଜର ଖର୍ଚ୍ଚ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଶୁଳ୍କ (High user charges – ଯେପରିକି ଅତ୍ୟଧିକ ଟୋଲ୍ ଟ୍ୟାକ୍ସ) ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି, ଯାହା ସାଧାରଣ ଗରିବ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଝ ସଦୃଶ ହୁଏ।
ଅନେକ ସମୟରେ ଚୁକ୍ତିନାମାରେ କୁପରିଚାଳନା (contract mismanagement) ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଅଭାବ ଦେଖାଦେବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ।
ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ଅପେକ୍ଷା କେବଳ ନିଜର ମୁନାଫା ବା ଲାଭ (profit maximization) କୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଜଟିଳ ଚୁକ୍ତିନାମା ଯୋଗୁଁ ସରକାର ଓ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବହୁତ ବିଳମ୍ବ କରିଦିଏ।
ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତଦାରଖ କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ନିକଟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ନିୟାମକ କ୍ଷମତା (regulatory capacity)ର ଅଭାବ ଥାଇପାରେ।

୨Display.୯ ଚିତ୍ର: ସୁଫଳ ବନାମ ସୀମିତତା

      ସୁଫଳ / ଲାଭ (Advantages)                ସୀମିତତା / ତ୍ରୁଟି (Limitations)
      ───────────────────────                 ─────────────────────────────
         ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି (Efficiency)               ଉଚ୍ଚ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଶୁଳ୍କ (User cost)
       ବେସରକାରୀ ପୁଞ୍ଜି (Investment)              ଚୁକ୍ତିନାମା ବିବାଦ (Contract disputes)
        ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା (Speed)              ଲାଭ-ମୁଖୀ ମନୋଭାବ (Profit focus)
         ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତି (Innovation)               ତଦାରଖ ଜନିତ ସମସ୍ୟା (Monitoring issues)
        비ପଦର ଆବଣ୍ଟନ (Risk sharing)             ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଅଭାବ (Transparency concerns)

୨୨.୧୦ ଭାରତରେ PPP ର ପ୍ରୟୋଗ (PPP in India)

ଭାରତ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ, ବିମାନବନ୍ଦର, ବନ୍ଦର, ରେଳବାଇ ଏବଂ ସହରୀ ବିକାଶ (urban development) ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ପାଇଁ PPP କୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ମଡେଲ୍ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ପ୍ରାଧିକରଣ (NHAI): ଦେଶରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ସଫଳତାର ସହ BOT ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଛି।
ଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Metro rail systems) PPP ମଡେଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।
ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ବିକାଶ ପାଇଁ ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର “PPP ସେଲ୍” (PPP cells) ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି।

୨୨.୧୧ ଭାରତରେ PPP କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ଆହ୍ୱାନ (Challenges)

ସରକାରୀ ମଞ୍ଜୁରୀରେ ବିଳମ୍ବ ଏବଂ ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ (land acquisition) ଜନିତ ସମସ୍ୟା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପୁଜୁଥିବା ଆଇନଗତ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ବିବାଦ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁତ ଲମ୍ବା ସମୟ ପାଇଁ ଅଟକାଇ ଦିଏ।
କମ୍ ଆୟ ହେଉଥିବା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା (financial viability) ରକ୍ଷା କରିବା ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହୋଇଥାଏ।
ନିୟାମକ ଅନିଶ୍ଚିତତା (regulatory uncertainty) ନିବେଶକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।
ଚୁକ୍ତିନାମାର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କ୍ଷମତା ସୀମିତ ହୋଇଥାଏ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ସରକାରୀ–ବେସରକାରୀ ସହଭାଗିତା ରାଷ୍ଟ୍ରର ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ବଜାରର ଦକ୍ଷତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଆଧୁନିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ଏବଂ ସଫଳ ସେବା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟିଛି। ଯଦିଓ PPP ଦକ୍ଷତା, ନୂତନତା ଏବଂ ସମ୍ବଳର ଏକତ୍ରିକରଣ ଭଳି ଅନେକ ସୁଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ, ତଥାପି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତ ନିୟାମକ ଢାଞ୍ଚା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।

ପରୀକ୍ଷା-ଉପଯୋଗୀ ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ (Exam-Oriented Key Points)

PPP: ସରକାର ଏବଂ ବେସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମିଳିତ ସହଯୋଗ।
ଏହା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚୁକ୍ତିନାମା ଏବଂ ବିପଦର ସୁଷମ ଆବଣ୍ଟନ (risk-sharing) ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ପ୍ରମୁଖ ମଡେଲ୍: BOT, BOO, BOLT, ଏବଂ DBFO।
ଏହା କାର୍ଯ୍ୟର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରେ ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଦ୍ରୁତ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଏହା ସରକାରଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ବୋଝକୁ ବହୁଭାବେ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।
ମୁଖ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ: ଉଚ୍ଚ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଖର୍ଚ୍ଚ, ପ୍ରକଳ୍ପ ବିବାଦ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣଗତ ଅସୁବିଧା।
ଭାରତରେ ହାଇୱେ, ଏୟାରପୋର୍ଟ, ମେଟ୍ରୋ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି।