୧. ଉପକ୍ରମ (Introduction)

‘ରାଷ୍ଟ୍ର’ ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱାୟନ’ (Globalization) ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ସମସାମୟିକ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ, ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ତାହାର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜନୈତିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ନିଜର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବାହ୍ୟ ବ୍ୟାପାର ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲା। ତେବେ, ବିଶ୍ୱାୟନର ଦ୍ରୁତ ପ୍ରସାର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନୂତନ ସୁଯୋଗ ସହିତ ଅନେକ ନୂଆ ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ବିଶ୍ୱାୟନ ଯୋଗୁଁ ଜାତୀୟ ସୀମା ପାର ହୋଇ ସାମଗ୍ରୀ, ସେବା, ପୁଞ୍ଜି, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ସୂଚନା ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଗତିଶୀଳତା ବହୁ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ପରିବହନ, ଯୋଗାଯାଅ, ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ରଗତି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ କରିଦେଇଛି। ବିଶ୍ୱାୟନ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି, ବୈଷୟିକ ଉଦ୍ଭାବନ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥିବା ବେଳେ, ଏହା ଜାତୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନୀତି, ଅର୍ଥନୈତିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭୂମିକା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କେତେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ, ଜନ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଜାତୀୟ ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୋଇ ରହିଛି। ତେବେ, ବିଶ୍ୱାୟନର ଏହି ଯୁଗରେ, ଜାତୀୟ ସୀମା ପାର ହେଉଥିବା ଜଟିଳ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମଶଃ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବହୁରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନିଗମ (MNCs) ଏବଂ ନାଗରିକ ସମାଜ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ସମସାମୟିକ ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିର ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବିଶ୍ୱାୟନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।

୨. ରାଷ୍ଟ୍ରର ଅର୍ଥ (Meaning of the State)

ରାଷ୍ଟ୍ର ହେଉଛି ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନ, ଯାହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ବା ଭୂଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାୟୀ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏବଂ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ସରକାର ଅଧୀନରେ ଥାଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଇନଗତ କ୍ଷମତା ପ୍ରୟୋଗ କରିଥାଏ।

ରାଷ୍ଟ୍ର ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ:

• ଆଇନ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା।
• ଜାତୀୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ସୁରକ୍ଷା କରିବା।
• ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିବା।
• ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ଜନସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା।
• ବୈଦେଶିକ ସମ୍ପର୍କ ପରିଚାଳନା କରିବା ଏବଂ ଜାତୀୟ ନିରାପତ୍ତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

ରାଷ୍ଟ୍ର ଘରୋଇ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୋଇ ରହିଛି।

୩. ବିଶ୍ୱାୟନର ଅର୍ଥ (Meaning of Globalization)

비ଶ୍ୱାୟନ କହିଲେ ଜାତୀୟ ସୀମା ପାର ହୋଇ ସାମଗ୍ରୀ, ସେବା, ପୁଞ୍ଜି, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ସୂଚନା, ବିଚାରଧାରା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଗତିଶୀଳତା ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ବୁଝାଏ।

ଏହା ଏକ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Multidimensional process), ଯାହା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ବୈଷୟିକ ଏବଂ ପରିବେଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ। ବିଶ୍ୱାୟନ ଜାତୀୟ ସୀମାଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସମାପ୍ତ କରେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସେହି ପ୍ରତିବନ୍ଧକଗୁଡ଼ିକୁ ହ୍ରାସ କରିଦିଏ ଯାହା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସମାଜଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପରଠାରୁ ପୃଥକ କରି ରଖୁଥିଲା।

ବିଶ୍ୱାୟନର ସଂଜ୍ଞା (Definitions)

• ଆନ୍ଥୋନୀ ଗିଡେନ୍ସ (Anthony Giddens): ସେ ବିଶ୍ୱାୟନକୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କର ତୀବ୍ରତା ଭାବରେ ସଂଜ୍ଞାୟିତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦୂରଦୂରାନ୍ତର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଏପରି ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ କରେ ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଘଟଣା ବହୁ ମାଇଲ ଦୂରରେ ଘଟୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ଓଲଟା ମଧ୍ୟ ଘଟିଥାଏ।
• ଜୋସେଫ୍ ଷ୍ଟିଗଲିଜ୍ (Joseph Stiglitz): ସେ ବିଶ୍ୱାୟନକୁ ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯାଅ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ନିବେଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକଗୁଡ଼ିକ ଅପସାରିତ ହେବା ଯୋଗୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ନିବିଡ଼ ସମନ୍ୱୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
• ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସଂଜ୍ଞା: 비ଶ୍ୱାୟନ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ, ବୈଷୟିକ ଏବଂ ପରିବେଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ବିଶ୍ୱାୟନର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ (Characteristics)

• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମନ୍ୱୟ (International Integration): ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟ, କୂଟନୀତି, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମାଧ୍ୟମରେ ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି।
• ଅର୍ଥନୈତିକ ପାରସ୍ପରିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା: ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟ, ନିବେଶ, ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Finance) ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ନେଟୱର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ପରସ୍ପର ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥାଏ।
• ବୈଷୟିକ ଅଗ୍ରଗତି: ଯୋଗାଯାଅ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ଦ୍ରୁତ ବିକାଶ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଯୋଗାଯୋଗକୁ ଅତି ସହଜ କରିଦେଇଛି।
• ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ: ବିଚାରଧାରା, ଭାଷା, ପରମ୍ପରା, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହଜରେ ଜାତୀୟ ସୀମା ପାର ହୋଇ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି।
• ଗତିଶୀଳତା (Mobility): ପୂର୍ବ କାଳ ତୁଳନାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକ, ସାମଗ୍ରୀ, ସେବା ଏବଂ ସୂଚନା ଦେଶ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଗତି କରୁଛନ୍ତି।
• ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ (Global Governance): ଅନେକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିତ ସହଯୋଗ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଛି।

୪. ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବିଶ୍ୱାୟନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ (Relationship)

ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବିଶ୍ୱାୟନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗତିଶୀଳ ଏବଂ ବହୁମୁଖୀ ଅଟେ।

• ବିଶ୍ୱାୟନ ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରେ: ଏହା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ, ବୈଦେଶିକ ନିବେଶ (Foreign investment) ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ହସ୍ତାନ୍ତରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରି ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
• ରାଷ୍ଟ୍ର ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରେ: ସରକାରମାନେ ବୈଦେଶିକ ନିବେଶ, ଟିକସ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବାଣିଜ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ, ଶ୍ରମିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନିଜର ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ବିଶ୍ୱାୟନ ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକାରୀ ଦାୟିତ୍ୱକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ।
• ଏହା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ: ଜାତୀୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ଘରୋଇ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ଧାରା, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତିନାମା ଏବଂ ପରିବେଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଧ୍ୟାନରେ ରଖନ୍ତି।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗର ଆବଶ୍ୟକତା: ସମସାମୟିକ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନ ଯେପରିକି — ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆତଙ୍କବାଦ, ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା (Cybersecurity), ଜନସ୍ୱାର୍ଥ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି (ମହାମାରୀ ଆଦି), ଏବଂ ସୀମାପାର ଅପରାଧର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ସାର୍ବଭୌମ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟ ମିଳିତ ସହଯୋଗ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଏଥିପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଜାତିସଂଘ ଭଳି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି।
• ଶାସନର ଡିଜିଟାଲ୍ ରୂପାନ୍ତରଣ: ବିଶ୍ୱାୟନ ଯୋଗୁଁ ଇ-ଗଭର୍ଣ୍ଣନ୍ସ (E-governance), ଡିଜିଟାଲ୍ ଜନସେବା, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ବାଣିଜ୍ୟ (E-commerce), ଡିଜିଟାଲ୍ ଦେୟ ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (AI) ର ପ୍ରୟୋଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଜନ ପ୍ରଶାସନର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମଶଃ ଆପଣାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରୁଛନ୍ତି।

୫. ରାଷ୍ଟ୍ର ଉପରେ ବିଶ୍ୱାୟନର ପ୍ରଭାବ (Impact of Globalization)

କ. ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଭାବ (Economic Impact)

• ସୁଫଳ: ବୈଦେଶିକ ନିବେଶ ବୃଦ୍ଧି, ବିଶ୍ୱ ବଜାରକୁ ସହଜ ପ୍ରବେଶ, ବୈଷୟିକ ଉଦ୍ଭାବନ, ନୂତନ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି।
• ଆହ୍ୱାନ: ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଆର୍ଥିକ ଅସ୍ଥିରତା (Global financial instability), ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଚାପ, ଆୟର ଅସମାନତା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାର ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା।

ଖ. ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ (Political Impact)

ବିଶ୍ୱାୟନ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗ, କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ବିନିମୟକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ। ତେବେ, ଏଥି ସହିତ ଜାତୀୟ ସରକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ସହିତ ନିଜ ଦେଶର ଘରୋଇ ପ୍ରାଥମିକତାଗୁଡ଼ିକର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।

ଗ. ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଭାବ (Social & Cultural Impact)

ଏହା ଶିକ୍ଷାଗତ ସହଯୋଗ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ବିନିମୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଅପରପକ୍ଷରେ, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା ସାଂସ୍କୃତିକ ସମରୂପତା (Cultural homogenization) ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ଘ. ବୈଷୟିକ ପ୍ରଭାବ (Technological Impact)

ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଜନ ପ୍ରଶାସନ, ଯୋଗାଯାଅ, ସେବା ପ୍ରଦାନ, ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ଶାସନରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ବହୁ ଗୁଣ ସହଜ କରିଛନ୍ତି। ତେବେ, ଏଥି ସହିତ ଡିଜିଟାଲ୍ ଗୋପନୀୟତା (Digital privacy) ଏବଂ ସାଇବର ଅପରାଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

୬. ବିଶ୍ୱାୟନ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ (Globalization and State Sovereignty)

ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିବାଦୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି — ବିଶ୍ୱାୟନ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଛି କି?

• କେତେକ ବିଦ୍ୱାନ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତିନାମା ଏବଂ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ନିୟମ ଯୋଗୁଁ ସରକାରଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତା କେତେକାଂଶରେ ସୀମିତ ହୋଇଛି।
• ତେବେ, ଅଧିକାଂଶ ସମସାମୟିକ ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ, ବିଶ୍ୱାୟନ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱକୁ ନଷ୍ଟ କରିନାହିଁ, ବରଂ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗର ଶୈଳୀକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Sovereignty is adapting) କରିଛି। ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ସାମିଲ ହେବା, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ନିଜ ଦେଶ ପାଇଁ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି। ତେଣୁ, ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ବିଲୁପ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ବରଂ ନୂତନ ପରିସ୍ଥିତି ସହ ଖାପ ଖୁଆଇ ବଦଳୁଛି।

୭. ବିଶ୍ୱାୟନ ଯୁଗରେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଓ ଭୂମିକା

ବିଶ୍ୱାୟନ ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଷ୍ଟ୍ର ନିମ୍ନଲିଖିତ ମୌଳିକ ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଜାରି ରଖିଛି:

• ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା କରିବା।
• ବାଜାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ଏବଂ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ତଥା ଜନସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କରିବା।
• ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା, ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ଏବଂ ଜାତୀୟ ନିରାପତ୍ତା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
• ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ବୈଦେଶିକ ନୀତି ପରିଚାଳନା କରିବା।

ତେଣୁ, ବିଶ୍ୱାୟନ ଯୁଗରେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଦାୟିତ୍ୱ ହ୍ରାସ ପାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆହୁରି ଅଧିକ ଜଟିଳ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

୮. ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଏବଂ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବିଶ୍ୱାୟନର ସ୍ୱରୂପ

ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଶ୍ୱାୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଖାପ ଖୁଆଇଥାନ୍ତି।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ:

• ବ୍ୟାପକ ନାଗରିକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଏବଂ ସକ୍ରିୟ ନାଗରିକ ସମାଜ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
• ବିଶ୍ୱ ବାଜାର ସହ ଜଡ଼ିତ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସରକାରୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନୀତି ଏବଂ ଚୁକ୍ତିନାମାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ସଦନରେ ମୁକ୍ତ ବିତର୍କ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଶାସନରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଥାଏ।

ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ:

• ରାଜନୈତିକ ବିଚାର ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶାସନ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥାଏ।
• ବିଶ୍ୱାୟନର ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ବୈଷୟିକ ସୁଫଳ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରବାହ ଉପରେ କଠୋର ସରକାରୀ ନଜରଦାରୀ ଓ କଟକଣା ରଖାଯାଏ।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତିନାମା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ନେତୃତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନିଆଯାଇଥାଏ।

ନିଷ୍କର୍ଷ (Conclusion)

ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ବିଶ୍ୱାୟନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ସମସାମୟିକ ରାଜନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରୂପାନ୍ତରଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଯଦିଓ ବିଶ୍ୱାୟନ ଅର୍ଥନୈତିକ, ବୈଷୟିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ବହୁ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି, ତଥାପି ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରର ମୌଳିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ହ୍ରାସ କରିନାହିଁ। ଏହା ବଦଳରେ, ଆଧୁନିକ ଜଟିଳ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟର ପରିସର ଆହୁରି ଅଧିକ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି। ଆଜିର ରାଷ୍ଟ୍ର ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସହଯୋଗ କରିବା ସହ ନିଜର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିଛି, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରୁଛି ଏବଂ ନିଜର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ତେଣୁ, ବିଶ୍ୱାୟନ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କରିନାହିଁ, ବରଂ ଏହାର ଭୂମିକାକୁ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ଦେଇଛି, ଯାହା ଏହି ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଏକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରି ରଖିଛି।