କ୍ୟାରୋଲ୍ ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍: ଯୌନ ଚୁକ୍ତି (Carole Pateman: The Sexual Contract)

କ୍ୟାରୋଲ୍ ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ସମକାଳୀନ ନାରୀବାଦୀ ରାଜନୈତିକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତକାରୀ। ତାଙ୍କର ୧୯୮୮ ମସିହାର ପୁସ୍ତକ ‘ଦି ସେକ୍ସୁଆଲ୍ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ’ ପାରମ୍ପରିକ ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଇତିହାସକୁ ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଜଣାଇଥାଏ। ସେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ “ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତି” (ହବ୍‌ସ, ଲକ୍, ରୁଷୋଙ୍କ ସୋସିଆଲ୍ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ) ଇତିହାସର କେବଳ ଅଧା କାହାଣୀ କହିଥାଏ। ଏହା ପଛରେ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଚୁକ୍ତି ଲୁଚି ରହିଛି, ଯାହାକୁ ସେ ‘ଯୌନ ଚୁକ୍ତି’ (The Sexual Contract) ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

୧. ଉପକ୍ରମଣିକା: ଇତିହାସର “ହଜିଯାଇଥିବା” ଅଧା ଅଂଶ (Introduction)

• ପାରମ୍ପରିକ କାହାଣୀ: ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରାଜନୈତିକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କହେ ଯେ ସମାଜର ବିକାଶ “ପ୍ରତିଷ୍ଠା/ସ୍ଥିତି” (Status) ରୁ “ଚୁକ୍ତି” (Contract) ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିଛି।
  • ପୁରୁଣା ଦୁନିଆ: ଆମେ ଜନ୍ମରୁ ଜଣେ ରାଜା ବା ପିତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲୁ (ପିତୃକେନ୍ଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବା Patriarchy)।
  • ଆଧୁନିକ ଦୁନିଆ: ଆମେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାଧୀନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସରକାର (ଗଣତନ୍ତ୍ର) ଗଠନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ “ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତି” ରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଛୁ।
• ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍‌ଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ: ସେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ କାହାଣୀ ଏକ ମିଛ। “ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତି” ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଣିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ହିଁ ଏହା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଅଧୀନ କରି ରଖିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦୃଢ଼ କଲା।
• ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ (Thesis): ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମୂଳ ଚୁକ୍ତିର ଦୁଇଟି ଦିଗ ଥିଲା:
  1. ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତି (Social Contract): ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରାତୃଭାବ ଏବଂ ନାଗରିକ ସମାଜ (Civil Society) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲା।
  2. ଯୌନ ଚୁକ୍ତି (Sexual Contract): ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କ୍ଷେତ୍ରରେ (Private Sphere) ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ସ୍ଥାପନ କଲା।

୨. ମୂଳ ଯୁକ୍ତି: ପିତୃତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର ବନାମ ପିତୃସୁଲଭ ଅଧିକାର (Patriarchal vs. Paternal Right)

ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍‌ଙ୍କୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ, “ପିତୃକେନ୍ଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା” (Patriarchy) କିପରି ବଦଳିଲା, ତାହା ବୁଝିବାକୁ ହେବ:

• ପାରମ୍ପରିକ ପିତୃକେନ୍ଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Paternal Right): ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ ସାର୍ ରବର୍ଟ ଫିଲ୍‌ମର୍। ସେ କହିଥିଲେ ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ଦେଶର “ପିତା”। ଜଣେ ପିତାର ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେପରି ଅଧିକାର ଥାଏ, ରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜାଙ୍କର ସେହିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଈଶ୍ୱର-ପ୍ରଦତ୍ତ ଅଧିକାର ରହିଛି।
• ଆଧୁନିକ ପିତୃକେନ୍ଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା (Fraternal Right): ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତିର ସିଦ୍ଧାନ୍ତକାରୀମାନେ (ଲକ୍/ରୁଷୋ) ଏହି “ପିତା-ରାଜା” ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅନ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ସମାନ ଏବଂ ଭାଇ-ଭାଇ।
• ସାମାଜିକ ଚାଲାକି: ସେମାନେ ରାଜାର ମାଲିକାନା (Paternal Right) କୁ ତ ଶେଷ କରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଉପରେ ସ୍ୱାମୀର ଅଧିକାର (ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଅଧିକାର ବା Conjugal Right) କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ। ଏହାର ଅର୍ଥ, ସମାଜରେ ଜଣେ ବଡ଼ ରାଜା (ଶାସକ) ବଦଳରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଛୋଟ ପିତୃଶାସକ (ସ୍ୱାମୀ) ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଶାସନ କଲେ। ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍ ଏହାକୁ “ଭ୍ରାତୃତ୍ୱଭିତ୍ତିକ ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତି” (Fraternal Social Contract) ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

୩. ଯୌନ ଚୁକ୍ତି ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ? (What is the Sexual Contract?)

ସଂଜ୍ଞା: ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଅଘୋଷିତ ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ଚୁକ୍ତି, ଯାହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ନାରୀମାନଙ୍କର ଶରୀର ଏବଂ ଶ୍ରମ (Labor) ଉପରେ ବୈଧ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।

• କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ: ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥାରେ (State of Nature) ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ “ନାଗରିକ ସମାଜ” ଗଠନ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି ହେଲା, ସେଥିରେ କେବଳ ପୁରୁଷମାନେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ।
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନ୍ଦୁ: ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଏହି ଚୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ଚୁକ୍ତି କରିବାର କର୍ତ୍ତା (Subjects) ନଥିଲେ, ବରଂ ଚୁକ୍ତିର ବସ୍ତୁ (Objects) ଥିଲେ।
• ବିନିମୟ: ପୁରୁଷମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମାନ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର (ଗଣତନ୍ତ୍ର) ପ୍ରଦାନ କଲେ, ଏବଂ ଏହାର ବଦଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷ ନିଜ ଘରେ “ତା’ର” ନାରୀ ଉପରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶାସନ କରିବାର ଅଧିକାର ପାଇଲା।

୪. ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତି ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ସମାଲୋଚନା (Critique of Contract Theory)

ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍ ପାରମ୍ପରିକ ଉଦାରବାଦୀ ଚିନ୍ତାନାୟକମାନଙ୍କ ପୁସ୍ତକକୁ ପୁନର୍ବାର ପଢ଼ି ସେମାନଙ୍କର ଲିଙ୍ଗଗତ ପକ୍ଷପାତିତାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି:

• ଥୋମାସ୍ ହବ୍‌ସ: ହବ୍‌ସ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରାକୃତିକ ଅବସ୍ଥାରେ ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ (ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ସମାନ ଥିଲେ)। କିନ୍ତୁ ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତି ସମୟରେ ସେ କୌଣସି କାରଣ ନଦର୍ଶାଇ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ଏବଂ ଧରିନେଲେ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ପରିବାର ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତିସାରିଛନ୍ତି।
• ଜନ୍ ଲକ୍: ଲକ୍ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷମତା (ସରକାର) କୁ ପାରିବାରିକ କ୍ଷମତା (ସ୍ୱାମୀ) ଠାରୁ ଅଲଗା କଲେ। ସେ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ତ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରିବାରକୁ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ କରି ରଖିଲେ। ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ବ୍ୟକ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା ଦେଇ କହିଥିଲେ ଯାହାର “ସମ୍ପତ୍ତି” ଉପରେ ଅଧିକାର ଅଛି। ଯେହେତୁ ନାରୀମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ କୌଣସି ଅଧିକାର ନଥିଲା (ସେମାନେ ନିଜେ ସମ୍ପତ୍ତି ଭଳି ଥିଲେ), ତେଣୁ ସେମାନେ ନାଗରିକ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
• ଜିନ୍-ଜାକ୍ ରୁଷୋ: ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପକ୍ଷପାତୀ ଥିଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଥିଲେ ଯେ ସନ୍ତାନର ବୈଧତା ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିବାକୁ ହେବ। ସେ ବିଶେଷ କରି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କ୍ଷେତ୍ର (Private Sphere) ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଯେଉଁଠାରେ ନାରୀମାନେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିବେ, ଯଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷମାନେ ବାହାରେ (Public Sphere) ମୁକ୍ତ ନାଗରିକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ।

୫. ସାର୍ବଜନୀନ ବନାମ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କ୍ଷେତ୍ରର ବିଭାଜନ (The Public/Private Divide)

ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ “ସାର୍ବଜନୀନ” (Public) ଏବଂ “ବ୍ୟକ୍ତିଗତ” (Private) କ୍ଷେତ୍ରର ଏହି ପୃଥକୀକରଣ ହିଁ ନାରୀ ଶୋଷଣର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ।

    ସାର୍ବଜନୀନ କ୍ଷେତ୍ର (Public Sphere)      ← ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ →       ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କ୍ଷେତ୍ର (Private Sphere)
    (ପୁରୁଷ, ରାଜନୀତି, କାମ, ସ୍ୱାଧୀନତା)                         (ନାରୀ, ପରିବାର, ଭାବନା, ଅଧୀନତା)

• ସମ୍ପର୍କ: ସାର୍ବଜନୀନ କ୍ଷେତ୍ରର ଏହି “ସ୍ୱାଧୀନତା” ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କ୍ଷେତ୍ରର “ଦାସତ୍ୱ” ଉପରେ ତିଆରି ହୋଇଛି। ପୁରୁଷମାନେ ବାହାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ନାଗରିକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରୁଛନ୍ତି, କାରଣ ନାରୀମାନେ ଘରେ ବିନା ମଜୁରୀରେ ଦିନରାତି କାମ (ରୋଷେଇ, ସଫାସୁତୁରା, ପିଲାମାନଙ୍କ ଯତ୍ନ) କରୁଛନ୍ତି।

୬. ଚୁକ୍ତି ଭାବରେ ବିବାହ ଏବଂ ନିଯୁକ୍ତି (Marriage and Employment as Contracts)

ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍ ଆଧୁନିକ ସମାଜର ଚୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ “ଯୌନ ଚୁକ୍ତି” ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୀବିତ ଅଛି:

କ) ବିବାହ ଚୁକ୍ତି (The Marriage Contract)

ବାହାରକୁ ଏହା ଏକ ମୁକ୍ତ ଚୁକ୍ତି ଭଳି ମନେହୁଏ (ଯେଉଁଠାରେ ଉଭୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ “ସହମତି” ଦିଅନ୍ତି)।

• ତ୍ରୁଟି: ଏକ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବସାୟିକ ଚୁକ୍ତିରେ, ଆପଣ ନିଜର ସର୍ତ୍ତ ବଦଳାଇ ପାରିବେ (Negotiate)। କିନ୍ତୁ ବିବାହରେ ଚୁକ୍ତିର ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ (ଶାରୀରିକ ଅଧିକାର, ଆଜ୍ଞାବହତା) ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସମାଜ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ, ଆପଣ ତାହାକୁ ନିଜ ହିସାବରେ ବଦଳାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ପାରମ୍ପରିକ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ ପରେ ଜଣେ ନାରୀ ତାର ନିଜସ୍ୱ ଆଇନଗତ ପରିଚୟ ହରାଇ ସ୍ୱାମୀର ଅଧୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲା।

ଖ) ଚାକିରି ଚୁକ୍ତି ଏବଂ ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତି (Employment & Prostitution)

• ଚାକିରି ଚୁକ୍ତି: ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍‌ଙ୍କ ମତରେ ଆଧୁନିକ ଚାକିରି ଚୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଦାସତ୍ୱ (ମାଲିକ ଏବଂ ଚାକର ସମ୍ପର୍କ) ସଦୃଶ।
• ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତି: ସେ ବେଶ୍ୟାବୃତ୍ତିକୁ କୌଣସି ସାଧାରଣ “ଚାକିରି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ” ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଏହାକୁ ‘ଯୌନ ଚୁକ୍ତି’ର ସବୁଠାରୁ ନଗ୍ନ ରୂପ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଏହା ପଇସା ବଦଳରେ ଜଣେ ନାରୀର ଶରୀର ଉପରେ ଆଦେଶ ଦେବାର ଅଧିକାରକୁ କିଣିବା ସଦୃଶ, ଯାହା ସମାଜରେ ପୁରୁଷର “ଯୌନ ଅଧିକାର” ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ କରେ।

୭. ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ (Critical Analysis – Mains Perspective)

ଗୁଣ / ସଫଳତା (Strengths):

• ବ୍ୟବସ୍ଥାଗତ ସମାଲୋଚନା: ସେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ଭେଦଭାବ କୌଣସି “ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍” ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଧୁନିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୂଳଦୁଆ ହିଁ ଏହି ଭେଦଭାବ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
• ଚୁକ୍ତିର ପୁନର୍ବ୍ୟାଖ୍ୟା: ସେ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ “ଚୁକ୍ତି” (ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ୱାଧୀନତାର ପ୍ରତୀକ ମନେକରାଯାଏ) ପ୍ରକୃତରେ କାହାକୁ ନିଜର ଅଧୀନ ବା ଦାସ କରି ରଖିବାର ଏକ ଆଇନଗତ ମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

ଦୁର୍ବଳତା / ସମାଲୋଚନା (Weaknesses):

• ଏକପାକ୍ଷିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ (Essentialism): ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ସେ ‘ପୁରୁଷ’ ଏବଂ ‘ନାରୀ’କୁ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାୟୀ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଏଥିରେ ଜାତି (Race) ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀ (Class) ର ଜଟିଳତାକୁ ଅଣଦେଖା କରିଛନ୍ତି (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: କୃଷ୍ଣକାୟ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ମୂଳ ସାମାଜିକ ଚୁକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲେ)।
• ନାରୀକୁ କେବଳ ପୀଡ଼ିତା ଭାବେ ଦେଖିବା: କେତେକ ଆଧୁନିକ ନାରୀବାଦୀ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଅସହାୟ ବା କେବଳ ଶୋଷିତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଆଜିର ସମାଜରେ ନାରୀମାନେ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ କ୍ଷମତା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚୁକ୍ତିର (ଯେପରିକି ପ୍ରେମ ବିବାହ ବା ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତା) ସଫଳ ବ୍ୟବହାର କରିପାରୁଛନ୍ତି।
• ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟତା: ଇତିହାସକାରମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ବାସ୍ତବରେ ଏପରି କୌଣସି “ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ” ନଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ସବୁ ପୁରୁଷ ଏକାଠି ବସି ନାରୀମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଯୌନ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ; ଏହା କେବଳ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ରୂପକ (Metaphor), କୌଣସି ବାସ୍ତବ ଇତିହାସ ନୁହେଁ।

୮. ସାମ୍ପ୍ରତିକ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା (Contemporary Relevance)

• #MeToo ଆନ୍ଦୋଳନ: ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍‌ଙ୍କ ଏହି ଯୁକ୍ତି ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ନାରୀମାନଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅଧିକାର (Entitlement) ଭାବନ୍ତି, ତାହା ଆଜିର ସମାଜରେ ଚାଲିଥିବା ମହିଳା ନିର୍ଯାତନା ଓ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ହେଉଥିବା ଅସଦାଚରଣର ମୂଳ କାରଣକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ।
• ସରୋଗେସୀ ବିତର୍କ (Surrogacy Debates): ବ୍ୟବସାୟିକ ସରୋଗେସୀ କ’ଣ ଜଣେ ମହିଳାର “ସ୍ୱାଧୀନ ଚୁକ୍ତି” ନା ତା’ର ଶରୀରକୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ନୂତନ ରୂପ? ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍ ଏହାକୁ ଯୌନ ଚୁକ୍ତିର ଏକ ଆଧୁନିକ ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ରୂପ ବୋଲି କହିବେ।
• ପୁରୁଷତ୍ୱର ସଙ୍କଟ (Crisis of Masculinity): ଆଜି ଯେତେବେଳେ ନାରୀମାନେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଚାକିରି ମାଧ୍ୟମରେ ସାର୍ବଜନୀନ କ୍ଷେତ୍ରରେ (Public Sphere) ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପୁରୁଣା ‘ଯୌନ ଚୁକ୍ତି’ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି। ପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ହରାଉଥିବାରୁ ସମାଜରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଆକ୍ରୋଶ ବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Backlash) ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।

୯. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାରଣୀ (Summary Table)

୧୦. ସ୍ରୋତ (Sources)

• ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍, କ୍ୟାରୋଲ୍‌। ଦି ସେକ୍ସୁଆଲ୍ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ (୧୯୮୮)।
• ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍, କ୍ୟାରୋଲ୍‌। ଦି ଡିସଅର୍ଡର ଅଫ୍ ୱମେନ୍।
• ମିଲ୍ସ, ଚାର୍ଲସ। ଦି ରେସିଆଲ୍ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ (ଏହି ପୁସ୍ତକ ପେଟ୍‌ମ୍ୟାନ୍‌ଙ୍କ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ ଉପରେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା)।
• ଓକିନ୍, ସୁସାନ୍ ମୋଲର୍। ଜଷ୍ଟିସ୍, ଜେଣ୍ଡର, ଆଣ୍ଡ ଦି ଫ୍ୟାମିଲି।